{"id":98013,"date":"2024-04-18T17:09:27","date_gmt":"2024-04-18T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98013"},"modified":"2024-04-15T07:38:40","modified_gmt":"2024-04-15T05:38:40","slug":"09-09-67","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98013","title":{"rendered":"SZTUKA, HOLOKAUST I DYPLOMACJA"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\n
\"\"<\/a>SZTUKA, HOLOKAUST I DYPLOMACJA<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

KAROL SIENKIEWICZ<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Od lat trwa dyskusja o tym, co wolno artystom, a czego nie wolno, gdy podejmuj\u0105 temat Holokaustu. Tym razem powodem do utarczek sta\u0142a si\u0119 wystawa w Mocak<\/strong><\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Notowania Holokaustu w sztuce s\u0105 niezmiennie wysokie. Oskar Dawicki napisa\u0142 nawet na kartce \u201eNigdy nie zrobi\u0142em pracy o Holokau\u015bcie\u201d, sam sobie przecz\u0105c, bo potem oprawi\u0142 j\u0105 w ramk\u0119 jako komentarz do oko\u0142oholokaustowej nadprodukcji.<\/span><\/strong><\/p>\n

Zreszt\u0105 ta praca te\u017c znalaz\u0142a si\u0119 na wystawie \u201ePolska \u2013 Izrael \u2013 Niemcy. Do\u015bwiadczenie Auschwitz\u201d w krakowskim Mocaku. To wystawa rocznicowa. W tym roku mija 70 lat od wyzwolenia obozu w Auschwitz. Krak\u00f3w jest na szlaku holokaustowej turystyki, co trafnie uj\u0105\u0142 kilka lat temu Miros\u0142aw Ba\u0142ka, kt\u00f3ry zbudowa\u0142 betonowy tunel z a\u017curowym napisem w stropie AUSCHWITZWIELICZKA. Gdy s\u0142o\u0144ce pada pod odpowiednim k\u0105tem, \u015bwietlny napis ujawnia si\u0119 na bocznej \u015bcianie. Tunel ten stoi po drodze do Mocaku. A samo muzeum dzia\u0142a w zaadaptowanym budynku kompleksu by\u0142ej fabryki Schindlera, tego od filmu Spielberga, i s\u0105siaduje z muzeum historycznym, pod kt\u00f3re podje\u017cd\u017caj\u0105 meleksy z turystami. Kilka krok\u00f3w st\u0105d jest Kazimierz. Zreszt\u0105 Mocak wielokrotnie temat podejmowa\u0142 i problematyzowa\u0142 swoje szczeg\u00f3lne po\u0142o\u017cenie.<\/span><\/p>\n

Polak, Niemiec, Izraelczyk<\/strong><\/h4>\n

Sama wystawa jest te\u017c w swym og\u00f3lnym charakterze mocakowa \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107: \u201eAuschwitz w sztuce\u201d; pod wzgl\u0119dem wystawienniczym \u2013 dosy\u0107 klasyczna, nudnawa. Prace jedna obok drugiej okupuj\u0105 \u015bciany, a w ca\u0142ym uk\u0142adzie dostrzec mo\u017cna elementy symetrii. Dob\u00f3r prac i artyst\u00f3w te\u017c jest dosy\u0107 przewidywalny.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Polska \u2013 Izrael\u2013 Niemcy. Do\u015bwiadczenie Auschwitz<\/strong><\/h4>\n

Kuratorzy: Delfina Ja\u0142owik, J\u00fcrgen Kaumk\u00f6tter, MOCAK, Krak\u00f3w, do 30 pa\u017adziernika 2015.<\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n

Ciekawa jest sama koncepcja i pytanie, z kt\u00f3rego wystawa wyrasta: w jaki spos\u00f3b temat oboz\u00f3w podejmuj\u0105 arty\u015bci osadzeni w kulturze Izraela, Niemiec i Polski, czyli potomkowie ocalonych, ci, kt\u00f3rzy odziedziczyli win\u0119 oraz ci, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w cieniu oboz\u00f3w. Wychodzi na to, \u017ce artyst\u00f3w niemieckich interesuje figura oprawcy, mierz\u0105 si\u0119 z niemieck\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Arty\u015bci polski podchodz\u0105 do obozu jako niezwykle na\u0142adowanego symbolicznie. Izraelczycy pr\u00f3buj\u0105 przepracowywa\u0107 traum\u0119 drugiego i trzeciego pokolenia, szukaj\u0105c no\u015bnych metafor.<\/span><\/p>\n

<\/i>Artyst\u00f3w niemieckich interesuje figura oprawcy, polscy podchodz\u0105 do obozu jako niezwykle na\u0142adowanego symbolicznie. Izraelczycy pr\u00f3buj\u0105 przepracowywa\u0107 traum\u0119 drugiego i trzeciego pokolenia<\/i><\/i><\/span><\/span><\/p>\n

Ale kuratorzy zrezygnowali w du\u017cej mierze z prac poetyckich, o Holokau\u015bcie nie m\u00f3wi si\u0119 tu j\u0119zykiem na\u0142adowanej emocjonalnie abstrakcji \u2013 najbli\u017csza jej jest by\u0107 mo\u017ce Sigalit Landau, Izraelka, zatapiaj\u0105ca buty w Morzu Martwym tak, by obros\u0142y warstw\u0105 soli. Organizatorzy postawili raczej na silne, zdecydowanie gesty. Mo\u017ce przez wyb\u00f3r konkretnego odniesienia \u2013 obozu w Auschwitz, czasem nazywanego anus mundi<\/em>.<\/span><\/p>\n

Pami\u0105tki<\/strong><\/h4>\n

Dla polskiego odbiorcy wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac b\u0119dzie znana, zw\u0142aszcza polskich artyst\u00f3w \u2013 klocki Libery, \u201eBerek\u201d \u017bmijewskiego, \u201eArbeitsdisziplin\u201d Rafa\u0142a Jakubowicza czy z\u0142owrogie wideo Ba\u0142ki \u201eAudi HBE F144\u201d z niemieck\u0105 limuzyn\u0105 otoczon\u0105 wianuszkiem ochroniarzy w czarnych garniturach, kt\u00f3r\u0105 po obozie o\u015bwi\u0119cimskim je\u017adzi\u0142 papie\u017c Benedykt XVI. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 prac ma te\u017c ju\u017c swoje lata. Nic nowego, chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107. Prawie. Swoje obrazy z cyklu \u201eMaus\u201d przemalowa\u0142 bowiem Wilhelm Sasnal, dodaj\u0105c nowe elementy \u2013 np. szablonowo odrysowane sztu\u0107ce i gwo\u017adzie. Jego p\u0142\u00f3tna staj\u0105 si\u0119 palimpsestami, obrastaj\u0105 w nowe warstwy \u2013 tak jak pami\u0119\u0107 ulega przemianom.<\/span><\/p>\n

Sporo tu te\u017c typowej obozowej symboliki \u2013 zdj\u0119cia sztucznych szcz\u0119k i okular\u00f3w (w cyklu Naomi Terezy Salmon \u201eDaj\u0105c \u015bwiadectwo \/ dowody rzeczowe\u201d), numery wytatuowane na przedramionach (Vardi Kahana), buty powi\u0105zane sznurowad\u0142ami, ale tym razem odlane w br\u0105zie (Landau), filmy nagrywane w obozach (Marcel Odenbach). Innego rodzaju pami\u0105tki stworzy\u0142a Agata Siwek \u2013 to przewrotne zestawy gad\u017cet\u00f3w jak z muzealnych sklepik\u00f3w, z tym \u017ce powsta\u0142e z my\u015bl\u0105  o muzeum w Auschwitz \u2013 czepeczki, poczt\u00f3wki, pasiaki.<\/span><\/p>\n

Trudno stwierdzi\u0107 jednoznacznie, gdzie wystawa si\u0119 ko\u0144czy. Mocak r\u00f3wnolegle pokazuje dziesi\u0119\u0107 \u201ePortret\u00f3w \u017byd\u00f3w\u201d Andy\u2019ego Warhola, a rodzajem aneksu do wystawy \u201ePolska \u2013 Izrael \u2013 Niemcy\u201d jest salka, w kt\u00f3rej przedstawiono posta\u0107 Yahudy Bacona, kt\u00f3ry sztuki uczy\u0142 si\u0119 w obozie. Jego nauczycielem by\u0142 Peter Kien, malarz, kt\u00f3ry w obozie zgin\u0105\u0142. Bacon ocala\u0142 i w Izraelu zosta\u0142 nauczycielem wielu artyst\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Sigalit Landau. W tym miejscu niemal dotykamy rzeczywisto\u015bci obozowej \u2013 ogl\u0105damy miniaturowe rysuneczki Kiena powsta\u0142e w Theresienstadt, ale te\u017c \u015bcian\u0119 przejmuj\u0105cych portret\u00f3w Bacona z okresu tu\u017c po wojnie i jedn\u0105 rze\u017ab\u0119 Landau z butami obro\u015bni\u0119tymi sol\u0105.<\/span><\/p>\n

<\/i>Wystawa jest mocakowa \u2013 mo\u017cna powiedzie\u0107: \u201eAuschwitz w sztuce\u201d; pod wzgl\u0119dem wystawienniczym \u2013 dosy\u0107 klasyczna, nudnawa. Dob\u00f3r prac i artyst\u00f3w r\u00f3wnie\u017c przewidywalny<\/span><\/i><\/i><\/span><\/p>\n

Ta\u0144cz\u0105cy<\/strong><\/h4>\n

Z ok\u0142adki katalogu u\u015bmiecha si\u0119 m\u0142oda dziewczyna. I nie by\u0142oby w tym zdj\u0119ciu nic dziwnego, gdyby nie fakt, gdzie zosta\u0142o to zdj\u0119cie zrobione \u2013 zdradzaj\u0105 to druty kolczaste i nieco w oddali obozowa wie\u017ca. To oczywi\u015bcie Auschwitz. Praca staje si\u0119 bardziej wieloznaczna, gdy pozna si\u0119 pochodzenie artystki \u2013 Sarah Sch\u00f6nfeld urodzi\u0142a si\u0119 w Berlinie Wschodnim jako c\u00f3rka katoliczki i \u017cyda.<\/span><\/p>\n

Na wystawie zarysowuje si\u0119 szczeg\u00f3lny w\u0105tek, kt\u00f3ry kiedy\u015b w jednym z wywiad\u00f3w podj\u0105\u0142 Artur \u017bmijewski, wspominaj\u0105c scen\u0119 podpatrzon\u0105 w obozie \u2013 bawi\u0105cych si\u0119, dokazuj\u0105cych dzieci, trudnych do opanowania. Po prostu zachowuj\u0105cych si\u0119 jak na dzieci przysta\u0142o. Odczarowywa\u0142y to miejsce. \u017bmijewski sam nakr\u0119ci\u0142 film \u201eBerek\u201d, w kt\u00f3rym grupa nagus\u00f3w gania si\u0119 w ciemnym pomieszczeniu \u2013 nagrywa\u0142 ich cz\u0119\u015bciowo w zwyk\u0142ej ponurej piwnicy, a cz\u0119\u015bciowo w komorze gazowej.<\/span><\/p>\n

Z filmem \u017bmijewskiego koresponduje wideo Jane Korman<\/span>, \u201eTa\u0144cz\u0105c w Auschwitz\u201d. Wyst\u0119puje w nim rodzina artysty<\/span> i ona sama<\/span> \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci reprezentuj\u0105 drugie i trzecie pokolenie, ale jest te\u017c g\u0142owa rodziny, dziadek, ocalony z Zag\u0142ady. To on legitymizuje ten taniec. Wykonuj\u0105 amatorskie uk\u0142ady w stylu \u201eYMCA\u201d do piosenki \u201eI will survive\u201d Glorii Gaynor, m.in. przed bram\u0105 z napisem \u201eArbeit macht frei\u201d. S\u0105 te\u017c klocki Libery. No i u\u015bmiechni\u0119ta Sch\u00f6nfeld. \u015amiech i zabawa maj\u0105 by\u0107 wi\u0119c sposobem na prze\u0142amanie traumy. Nikt nie naigrywa si\u0119 przecie\u017c z ofiar ani nie zaprzecza temu, co si\u0119 w tych miejscach sta\u0142o, nie trywializuje Zag\u0142ady. Korman wysy\u0142a raczej sygna\u0142 \u2013 mimo tragicznych wydarze\u0144 w przesz\u0142o\u015bci, wci\u0105\u017c \u017cyjemy i mamy si\u0119 \u015bwietnie.<\/span><\/p>\n

\n

\"\"1. Sarah Sch\u00f6nfeld, weil wenn\u2026, 2004.   <\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"2. Jane Korman, Ta\u0144cz\u0105c w Auschwitz, 2010.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"3. Sigalit Landau, Avigdor, 2013.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

\"\"4. Miros\u0142aw Ba\u0142ka, Audi HBE F144, 2008.<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n

Natychmiastowe usuni\u0119cie<\/strong><\/h4>\n

Ale zestawienie zabawy i Holokaustu budzi kontrowersje. Chocia\u017c w Polsce skandale zwi\u0105zane ze sztuk\u0105 dotyczy\u0142y raczej \u201enaszych\u201d \u015bwi\u0119to\u015bci \u2013 symboli religii katolickiej: penis na krzy\u017cu, \u201epolski papie\u017c\u201d przygnieciony meteorytem, Czarna Madonna z w\u0105sem. To zreszt\u0105 symptomatyczne. Do holokaustowych dzie\u0142 polskich artyst\u00f3w zd\u0105\u017cyli\u015bmy si\u0119 ju\u017c przyzwyczai\u0107. Ale to wci\u0105\u017c te same prace irytuj\u0105 konserwatywne, ortodoksyjne \u015brodowiska \u017cydowskie czy izraelskich urz\u0119dnik\u00f3w (w Izraelu Holokaust stanowi nieodzowny element pa\u0144stwotw\u00f3rczej ideologii).<\/span><\/p>\n

Krakowska wystawa wzbudzi\u0142a protesty. Do \u201enatychmiastowego usuni\u0119cia wystawy\u201d wezwa\u0142 prezes \u015awiatowego Kongresu \u017byd\u00f3w Ronald Lauder. Oburza\u0142 si\u0119 te\u017c dyrektor Centrum im. Szymona Wiesenthala w Jerozolimie Efraim Zuroff oraz dyrektor Yad Vashem Avner Shalev. A poniewa\u017c ekspozycj\u0119 wspar\u0142a Ambasada Izraela w Polsce (w Izraelu z krytyk\u0105 spotka\u0142o si\u0119 z tego powodu Ministerstwo Spraw Zewn\u0119trznych), \u0142atwiej by\u0142o wywiera\u0107 naciski na muzeum. Jak zwykle najwi\u0119cej emocji towarzyszy\u0142o pracy \u017bmijewskiego.<\/span><\/p>\n

Mocak na sw\u00f3j spos\u00f3b szuka\u0142 kompromisu, pr\u00f3buj\u0105c wyj\u015b\u0107 z tego i ca\u0142o, i z twarz\u0105. Po p\u0142yn\u0105cych z zagranicy s\u0142owach oburzenia pocz\u0105tkowo wideo \u017bmijewskiego zdj\u0119to z wystawy, ale film powr\u00f3ci\u0142 po paru dniach, gdy zbudowano dla niego specjalny boks. A powszechnie wiadomo, \u017ce Mocak stroni od budowania architektury wystaw.<\/span><\/p>\n

Praktyki cenzorskie<\/strong><\/h4>\n

\u201eNigdy nie pokaza\u0142abym dzie\u0142a, kt\u00f3re lekcewa\u017c\u0105co odnosi si\u0119 do Zag\u0142ady\u201d, t\u0142umaczy\u0142a dyrektorka Mocaku Maria Anna Potocka. Ale ta wstydliwa budowla, kt\u00f3ra wyros\u0142a nagle w rogu sali, pokazuje, \u017ce sytuacja by\u0142a wyj\u0105tkowa. \u201eBerek\u201d \u017bmijewskiego zosta\u0142 zamkni\u0119ty w czym\u015b na pierwszy rzut oka przypominaj\u0105cym toalet\u0119. Przed wej\u015bciem do \u015brodka ostrzega kartka: \u201ePraca budz\u0105ca kontrowersje, przeznaczona tylko dla os\u00f3b doros\u0142ych\u201d. Jakby czai\u0142o si\u0119 tam jakie\u015b niebezpiecze\u0144stwo. Wchodzisz na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107. Wszystko to sta\u0142o si\u0119 bez konsultacji z artyst\u0105.<\/span><\/p>\n

W sprawie \u201eBerka\u201d wypowiedzia\u0142 si\u0119 te\u017c Zwi\u0105zek Wyznaniowy Gmin \u017bydowskich RP, nawo\u0142uj\u0105c do \u201ezaprzestania u\u017cywania tego filmu jako fragmentu ekspozycji\u201d. Trafnie skomentowa\u0142 to p\u00f3\u017aniej profesor Jacek Leociak z Centrum Bada\u0144 nad Zag\u0142ad\u0105 \u017byd\u00f3w: \u201eLiderzy spo\u0142eczno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 reprezentuj\u0105, powinni \u2013 wed\u0142ug mnie \u2013 dzia\u0142a\u0107 w obszarach im przynale\u017cnych. Ka\u017cdy ma prawo do oceny i wyra\u017cenia swojego stanowiska. Jednak czym innym jest ocena, nawet najmocniejsze pot\u0119pienie praktyk artystycznych, a czym innym nawo\u0142ywanie do dzia\u0142a\u0144 administracyjnych, maj\u0105cych na celu uniemo\u017cliwienie zaistnienia dzia\u0142a sztuki w przestrzeni publicznej. To s\u0105 praktyki cenzorskie\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\n

Berek!<\/strong><\/h4>\n

Sytuacja przypomina wystaw\u0119 \u201eMirroring Evil\u201d (Odzwierciedlaj\u0105c z\u0142o) przygotowan\u0105 w 2002 roku przez Normana L. Kleeblatta w nowojorskim Jewish Museum. Kleeblatt podsumowa\u0142 na niej nowe zjawisko \u2013 arty\u015bci zacz\u0119li podejmowa\u0107 w\u0105tek holokaustowy w inny ni\u017c dotychczas spos\u00f3b, nie tyle op\u0142akuj\u0105c ofiary, co zastanawiaj\u0105c si\u0119 nad sam\u0105 natur\u0105 z\u0142a. Niekt\u00f3re prace poruszy\u0142y \u015brodowisko ameryka\u0144skich \u017byd\u00f3w, by\u0142y protesty i pikiety. Ale muzeum si\u0119 na nie przygotowa\u0142o \u2013 z du\u017cym wyprzedzeniem opublikowa\u0142o katalog, animowa\u0142o dyskusj\u0119, odpowiada\u0142o na zarzuty. Temat by\u0142 przegadany, zanim jeszcze wystaw\u0119 otwarto. Ale by\u0142 te\u017c pewien kompromis \u2013 prace uznane za najbardziej kontrowersyjne, w tym \u201eLego. Ob\u00f3z koncentracyjny\u201d Libery, wystawiono w osobnym pomieszczeniu tak, by zwiedzaj\u0105cy wed\u0142ug w\u0142asnego uznania mogli je omin\u0105\u0107 lub zobaczy\u0107.<\/span><\/p>\n

Zabiegi Mocaku przypominaj\u0105 wi\u0119c te z Nowego Jorku sprzed kilkunastu lat. Z tym, \u017ce ta dyskusja u nas odby\u0142a si\u0119 ju\u017c dawno. Zamieszania, g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 prac \u017bmijewskiego, jest dzi\u015b wi\u0119cej za granic\u0105, g\u0142\u00f3wnie w Izraelu, ni\u017c w Polsce.<\/span><\/p>\n

Niepok\u00f3j budzi fakt, \u017ce sytuacja si\u0119 powtarza. Na polsko-niemieckiej wystawie \u201eObok\u201d przygotowanej przez And\u0119 Rottenberg w Berlinie w 2011 roku na skutek protestu dyrektora Centrum Judaicum Hermanna Simona ocenzurowano w\u0142a\u015bnie \u201eBerka\u201d \u017bmijewskiego (chocia\u017c sam Simon do cenzury nie nawo\u0142ywa\u0142). Kuratork\u0119 postawiono przed faktem dokonanym. G\u0142o\u015bno by\u0142o w tym roku o wystawie \u201eMy Poland\u201d (Moja Polska) w esto\u0144skim Tartu. Kuratorka Rael Artel pokaza\u0142a tam podejmuj\u0105ce holokaustowe w\u0105tki prace g\u0142\u00f3wnie polskich artyst\u00f3w. Dwa filmy \u017bmijewskiego, \u201eBerek\u201d oraz \u201e80064\u201d nie przetrwa\u0142y nawet kilku dni. Protestowali nie tylko \u017bydzi, ale nawet sam minister kultury. Muzeum przeprasza\u0142o. Na tle tych akt\u00f3w cenzury, dosy\u0107 w gruncie rzeczy groteskowych, reakcja Mocaku mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 wywa\u017cona.<\/span><\/p>\n

<\/i>Zamieszania, g\u0142\u00f3wnie wok\u00f3\u0142 prac \u017bmijewskiego, jest dzi\u015b wi\u0119cej za granic\u0105, g\u0142\u00f3wnie w Izraelu, ni\u017c w Polsce. Niepok\u00f3j budzi fakt, \u017ce sytuacja si\u0119 powtarza<\/span><\/i><\/i><\/span><\/p>\n

Gdzie le\u017cy perwersja<\/strong><\/h4>\n

Te dziwne przepychanki maj\u0105 g\u0142\u0119bszy wymiar \u2013 chodzi o to, co robimy z pami\u0119ci\u0105. Czy pozwalamy jej zastygn\u0105\u0107 jako niezmywalnej skazie, czy podtrzymuj\u0105c j\u0105, b\u0119dziemy z ni\u0105 pracowa\u0107, czyni\u0105c j\u0105 naszym wsp\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem; to pytanie o to, co celebrujemy. A mo\u017ce to r\u00f3\u017cnice kulturowe, o kt\u00f3rych traktuje krakowska wystawa, przesi\u0105kni\u0119cie r\u00f3\u017cnymi filozofiami, r\u00f3\u017cnymi ideologiami, innymi definicjami wolno\u015bci wyzwalaj\u0105 te konflikty i pr\u00f3by cenzury na poziomie stosunk\u00f3w mi\u0119dzynarodowych.<\/span><\/p>\n

Tymczasem jako kontrapunkt do prac wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w na krakowskiej wystawie pokazano \u201eTryptyk o\u015bwi\u0119cimski\u201d z lat 60. enerdowskiego artysty Otto Schuberta. To tradycyjne malarstwo ze szczypt\u0105 metafizyki, nagie cia\u0142a wi\u0119\u017ani\u00f3w i oprawcy w mundurach. Ale mam wra\u017cenie, \u017ce w tej przerysowanej dos\u0142owno\u015bci jest wi\u0119cej perwersji, niestosowno\u015bci ni\u017c w ta\u0144cz\u0105cych przed bram\u0105 obozow\u0105 czy graj\u0105cych na golasa w berka w komorze gazowej.<\/span><\/p>\n

Wszystko to znowu g\u00f3rnolotne s\u0142owa. Pami\u0119\u0107, wolno\u015b\u0107, perwersja. Je te\u017c chcia\u0142oby si\u0119 prze\u0142ama\u0107. W\u0142\u0105czy\u0107 magnetofon, chocia\u017cby Glori\u0119 Gaynor, na ca\u0142y regulator. \u201eI will survive\u201d.<\/span><\/p>\n

\n

Zdj\u0119cie na g\u00f3rze: Wilhelm Sasnal<\/strong>, \u201eMaus\u201d 4, 2001<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

SZTUKA, HOLOKAUST I DYPLOMACJA KAROL SIENKIEWICZ Od lat trwa dyskusja o tym, co wolno artystom, a czego nie wolno, gdy podejmuj\u0105 temat Holokaustu. Tym razem powodem do utarczek sta\u0142a si\u0119 wystawa w Mocak . Notowania Holokaustu w sztuce s\u0105 niezmiennie wysokie. Oskar Dawicki napisa\u0142 nawet na kartce \u201eNigdy nie zrobi\u0142em pracy o Holokau\u015bcie\u201d, sam sobie przecz\u0105c, bo […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98013"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98013"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98013\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98288,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98013\/revisions\/98288"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98013"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98013"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98013"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}