{"id":98163,"date":"2022-09-17T17:09:04","date_gmt":"2022-09-17T15:09:04","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98163"},"modified":"2022-09-15T19:04:52","modified_gmt":"2022-09-15T17:04:52","slug":"14-09-73","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98163","title":{"rendered":"Prof. D. Bo\u0107kowski: po 17 wrze\u015bnia 1939 r. celem okupant\u00f3w by\u0142a sowietyzacja Polak\u00f3w"},"content":{"rendered":"

17.09.1939 – agresja sowiecka na Polsk\u0119. Niemieccy i radzieccy \u017co\u0142nierze na linii demarkacyjnej. Fot. PAP\/reprodukcja<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Prof. D. Bo\u0107kowski: po 17 wrze\u015bnia 1939 r. celem okupant\u00f3w by\u0142a sowietyzacja Polak\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP)<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Polacy byli jedn\u0105 z grup przeznaczonych do stopniowego zsowietyzowania, represje mia\u0142y charakter spo\u0142eczny i cz\u0119\u015bciowo \u201eintelektualny\u201d. Byli wysiedlani zw\u0142aszcza z powodu swojej pozycji spo\u0142ecznej, kt\u00f3r\u0105 zajmowali przed wrze\u015bniem \u2013 m\u00f3wi PAP prof. Daniel Bo\u0107kowski, historyk z Uniwersytetu w Bia\u0142ymstoku i Instytutu Historii PAN.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n

Polska Agencja Prasowa: Czy mimo braku dost\u0119pu do archiw\u00f3w sowieckich jeste\u015bmy w stanie oceni\u0107, w jaki spos\u00f3b w\u0142adze ZSRS przygotowywa\u0142y si\u0119 do inwazji na wschodnie ziemie Rzeczypospolitej?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Nie jest w pe\u0142ni prawd\u0105, \u017ce nie mamy jakiegokolwiek dost\u0119pu do archiw\u00f3w sowieckich. Nie posiadamy dost\u0119pu do cz\u0119\u015bci dokument\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w archiwach rosyjskich. Mo\u017cemy jednak bada\u0107 archiwalia znajduj\u0105ce si\u0119 na Bia\u0142orusi i Ukrainie. <\/span><\/p>\n

Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce agresja by\u0142a przygotowywana w ostatniej chwili, zupe\u0142nie zaimprowizowana. Z zachowanych dokument\u00f3w z wrze\u015bnia 1939 r. wynika, \u017ce machina Armii Czerwonej funkcjonowa\u0142a bardzo s\u0142abo na wszystkich poziomach dowodzenia. Wielu \u017co\u0142nierzy i oficer\u00f3w uchyla\u0142o si\u0119 od mobilizacji. Dokumenty milicji bia\u0142oruskiej m\u00f3wi\u0105 o licznych poszukiwaniach os\u00f3b uciekaj\u0105cych przed wcieleniem do Armii Czerwonej. Nie chciano r\u00f3wnie\u017c oddawa\u0107 koni i \u015brodk\u00f3w mechanicznych koniecznych dla mobilizowanych oddzia\u0142\u00f3w. W skargach pisano, \u017ce zdezorganizuje to zupe\u0142nie m.in. akcj\u0119 \u017cniwn\u0105. Brakowa\u0142o nawet przys\u0142owiowego sznurka, na kt\u00f3rym czerwonoarmi\u015bci nosili karabiny.<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Strona propagandowa by\u0142a przygotowana znacznie lepiej. W gotowe has\u0142a wystarczy\u0142o wstawi\u0107 s\u0142owo \u201ePolska\u201d. W pierwszych dniach wrze\u015bnia rozwa\u017cano jednak r\u00f3\u017cne scenariusze. Jednym z nich by\u0142o \u201eniesienie wyzwolenia\u201d nie tylko Bia\u0142orusinom i Ukrai\u0144com, lecz i Polakom. W tym kontek\u015bcie w Moskwie zak\u0142adano mo\u017cliwo\u015b\u0107 stworzenia \u201epolskiej republiki rad\u201d. Z tego pomys\u0142u zrezygnowano dopiero po 17 wrze\u015bnia.<\/span><\/p>\n

Dzia\u0142ania sowieckie by\u0142y przygotowywane i cz\u0119\u015bciowo opiera\u0142y si\u0119 na improwizacji. Armia Czerwona nie by\u0142a gotowa do b\u0142yskawicznej, skutecznej mobilizacji. Gdyby wschodnie ziemie Rzeczypospolitej nie by\u0142y niemal zupe\u0142nie ogo\u0142ocone z oddzia\u0142\u00f3w wojskowych, by\u0107 mo\u017ce wiele uderze\u0144 sowieckich rozsypa\u0142oby si\u0119. Stalin zwleka\u0142 z atakiem do momentu, gdy uzna\u0142, \u017ce nie napotka wi\u0119kszego oporu. Widzia\u0142 doskonale, \u017ce wojsko polskie jest ju\u017c bardzo os\u0142abione kilkunastodniow\u0105 kampani\u0105. Z punktu wodzenia operacyjnego Wehrmachtu wr\u0119cz sp\u00f3\u017ani\u0142 si\u0119, poniewa\u017c jednostki niemieckie ju\u017c przekroczy\u0142y ustalon\u0105 23 sierpnia 1939 r. lini\u0119 demarkacyjn\u0105.<\/span><\/p>\n

Prof. D. Bo\u0107kowski: Dzia\u0142ania sowieckie by\u0142y przygotowywane i cz\u0119\u015bciowo opiera\u0142y si\u0119 na improwizacji. Armia Czerwona nie by\u0142a gotowa do b\u0142yskawicznej, skutecznej mobilizacji. Gdyby wschodnie ziemie Rzeczypospolitej nie by\u0142y niemal zupe\u0142nie ogo\u0142ocone z oddzia\u0142\u00f3w wojskowych, by\u0107 mo\u017ce wiele uderze\u0144 sowieckich rozsypa\u0142oby si\u0119.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

PAP: Czy wspomniana przez pana profesora koncepcja \u201epolskiej republiki rad\u201d wynika\u0142a z pierwotnego przebiegu linii Ribbentrop-Mo\u0142otow, kt\u00f3ra dzieli\u0142a Polsk\u0119 wzd\u0142u\u017c Wis\u0142y?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Tak, te za\u0142o\u017cenia wynika\u0142y z przebiegu przysz\u0142ej granicy niemiecko-sowieckiej. W sytuacji gdy Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu mia\u0142y przypa\u015b\u0107 ziemie bezsprzecznie etnicznie polskie, ci\u0119\u017cko by\u0142oby je nazywa\u0107 Zachodni\u0105 Bia\u0142orusi\u0105 i Zachodni\u0105 Ukrain\u0105. Rol\u0119 stolicy \u201epolskiej republiki rad\u201d mia\u0142by odegra\u0107, tak jak w 1920 r., Bia\u0142ystok. Stalin wiedzia\u0142 jednak, \u017ce utrzymanie tego terytorium b\u0119dzie kosztowne politycznie i wojskowo. Dlatego bardzo ch\u0119tnie zgodzi\u0142 si\u0119 na wymian\u0119 cz\u0119\u015bci ziem polskich za kontrol\u0119 nad Litw\u0105 i pozosta\u0142ymi pa\u0144stwami ba\u0142tyckimi.<\/span><\/p>\n

PAP: Cz\u0119sto m\u00f3wi si\u0119, \u017ce najdoskonalej funkcjonuj\u0105c\u0105 instytucj\u0105 w Zwi\u0105zku Sowieckim by\u0142o NKWD. W jaki spos\u00f3b bezpieka sowiecka przygotowywa\u0142a si\u0119 do ataku na Polsk\u0119?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Zadania aparatu terroru mia\u0142y by\u0107 takie same, jak w przypadku dzia\u0142a\u0144 na terenie Zwi\u0105zku Sowieckiego: rozpracowywa\u0107 zajmowany teren, dokonywa\u0107 aresztowa\u0144, przejmowa\u0107 dokumenty, kontrolowa\u0107 wszelkie potencjalne zagro\u017cenia. Zadania NKWD zosta\u0142y bardzo u\u0142atwione na skutek tempa, w jakim tereny te by\u0142y opuszczane przez polsk\u0105 administracj\u0119 i si\u0142y zbrojne. Sowieci przej\u0119li ogromne masy niezwykle cennych dokument\u00f3w, w tym akta osobowe. By\u0142a to bezpo\u015brednia podstawa wielu p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144 NKWD. Gdyby dokumenty te zosta\u0142y zniszczone, du\u017co trudniej by\u0142oby sowietom dokonywa\u0107 aresztowa\u0144 i zes\u0142a\u0144. Niemal natychmiast po wej\u015bciu Armii Czerwonej rozpoczynano tworzenie list proskrypcyjnych, na kt\u00f3rych umieszczano Polak\u00f3w mog\u0105cych stanowi\u0107 potencjalne zagro\u017cenie. Cz\u0119\u015b\u0107 tych list by\u0142a opracowywana przed wojn\u0105, a potem, na miejscu, weryfikowana.<\/span><\/p>\n

\n

Prof. D. Bo\u0107kowski: Zadania aparatu terroru mia\u0142y by\u0107 takie same, jak w przypadku dzia\u0142a\u0144 na terenie Zwi\u0105zku Sowieckiego: rozpracowywa\u0107 zajmowany teren, dokonywa\u0107 aresztowa\u0144, przejmowa\u0107 dokumenty, kontrolowa\u0107 wszelkie potencjalne zagro\u017cenia. Zadania NKWD zosta\u0142y bardzo u\u0142atwione na skutek tempa, w jakim tereny te by\u0142y opuszczane przez polsk\u0105 administracj\u0119 i si\u0142y zbrojne. Sowieci przej\u0119li ogromne masy niezwykle cennych dokument\u00f3w, w tym akta osobowe.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c w dzia\u0142aniach NKWD by\u0142 ogrom improwizacji. Pocz\u0105tkowo tworzono milicje z\u0142o\u017cone z miejscowej ludno\u015bci, poniewa\u017c nie by\u0142o funkcjonariuszy mog\u0105cych budowa\u0107 takie struktury w zupe\u0142nie nieznanym terenie.<\/span><\/p>\n

Generalnie w pierwszych tygodniach po ataku istnia\u0142o przyzwolenie na \u201egniew ludu\u201d wymierzony w \u201epolskich pan\u00f3w\u201d, ziemian, bogatszych polskich s\u0105siad\u00f3w. Przest\u0119pstw tych dopuszczali si\u0119 zw\u0142aszcza przedstawiciele r\u00f3\u017cnych miejscowych \u201eczerwonych milicji\u201d. Pierwszy sekretarz KC KP(b) Bia\u0142orusi Pantelejmon Ponomarienko wprost m\u00f3wi\u0142, \u017ce \u201eje\u015bli ch\u0142opi dadz\u0105 im po mordzie, nie b\u0119dziemy si\u0119 temu sprzeciwia\u0107, lecz zbytniej samowoli tolerowa\u0107 nie b\u0119dziemy\u201d. Podobnie mia\u0142o by\u0107 z osadnikami wojskowymi \u2013 \u201eje\u015bli takich osadnik\u00f3w ch\u0142opi poturbuj\u0105 \u2013 m\u00f3wi\u0142 \u2013 trzeba ich puszcza\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119ta\u0107 nale\u017cy tak\u017ce o zbrodniach dokonywanych przez wkraczaj\u0105ce odzia\u0142y Armii Czerwonej i wspominanego NKWD. Jedn\u0105 z najmniej chyba znanych by\u0142a likwidacja dw\u00f3ch szpitali polowych w Grabowcu, w powiecie hrubieszowskim 24\u201325 wrze\u015bnia 1939 r. Rannych \u017co\u0142nierzy Wojska Polskiego przep\u0119dzono do Grabowca G\u00f3ry i tam oko\u0142o czterdziestu z nich rozstrzelano. Znane s\u0105 te\u017c inne przypadki, kiedy pojmanych oficer\u00f3w lub policjant\u00f3w rozstrzeliwano bez jakiegokolwiek s\u0105du. Chyba najbardziej znanymi ofiarami takich dzia\u0142a\u0144 byli gen. J\u00f3zef Olszyna-Wilczy\u0144ski oraz jego adiutant kpt. Mieczys\u0142aw Strzemski, a tak\u017ce obro\u0144cy Grodna rozstrzelani i rozjechani czo\u0142gami po zaj\u0119ciu tego miasta przez Sowiet\u00f3w 22 wrze\u015bnia 1939 r.<\/span><\/p>\n

PAP: Ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 r. na okupowanych obszarach Sowieci tworzyli w\u0142adze tymczasowe. Czy by\u0142y one z\u0142o\u017cone z funkcjonariuszy \u201eprzyniesionych na bagnetach\u201d, czy raczej przedstawicieli ludno\u015bci, kt\u00f3ra rozpocz\u0119\u0142a kolaboracj\u0119 z okupantami?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Sowieci musieli wykorzystywa\u0107 wszelkie dost\u0119pne \u201e\u015brodki ludzkie\u201d. Na pocz\u0105tku wspominane ju\u017c czerwone milicje oraz istniej\u0105ce w terenie struktury komunistyczne. Celem nowej \u201ew\u0142adzy\u201d by\u0142o rozbicie dotychczasowych tkanek spo\u0142ecznych i sterroryzowanie mieszka\u0144c\u00f3w. Jedn\u0105 z metod by\u0142 rabunek, kt\u00f3ry wi\u0105za\u0142 dokonuj\u0105cych grabie\u017cy z now\u0105 w\u0142adz\u0105. Sowieci nie chcieli jednak wykorzystywa\u0107 tych ludzi do budowania swoich nowych rz\u0105d\u00f3w. W \u017caden spos\u00f3b im nie ufali. Kiedy tylko uda\u0142o si\u0119 \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 minimalne si\u0142y w\u0142asne, grupy te by\u0142y rozwi\u0105zywane.<\/span><\/p>\n

Ju\u017c we wrze\u015bniu 1939 r. na sowieckiej Bia\u0142orusi i Ukrainie w\u0142adze rozpocz\u0119\u0142y werbunek urz\u0119dnik\u00f3w, a czasem nawet nauczycieli, kt\u00f3rzy chcieliby przenie\u015b\u0107 si\u0119 na ziemi\u0119 zagrabione Polsce i tam tworzy\u0107 now\u0105 administracj\u0119 sowieck\u0105. Cz\u0119sto zmuszano ich do tego przez wcielenie do armii. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 trafia\u0142a do najwi\u0119kszych miast. Tam starano si\u0119 najszybciej budowa\u0107 now\u0105 w\u0142adz\u0119. Na pocz\u0105tku okupacji nikt nie chcia\u0142 si\u0119 przenosi\u0107 na polskie Kresy. Pami\u0119tajmy, \u017ce obywatele ZSRS przez lata byli karmieni propagand\u0105 o nieprawdopodobnej biedzie, w jakiej mieli \u017cy\u0107 Ukrai\u0144cy i Bia\u0142orusini pod w\u0142adz\u0105 Polak\u00f3w. S\u0105siad Zwi\u0105zku Sowieckiego by\u0142 opisywany jako zacofany i pogr\u0105\u017cony w marazmie. Trudno wi\u0119c by\u0142o dobrowolnie nak\u0142oni\u0107 kogokolwiek do przeniesienia si\u0119 na zach\u00f3d. Dopiero ci, kt\u00f3rzy tu przyjechali, zauwa\u017cyli, \u017ce propaganda nie ma nic wsp\u00f3lnego z rzeczywisto\u015bci\u0105. Kupowali towary, kt\u00f3rych nigdzie indziej nie by\u0142o. Natychmiast wywo\u017cono je na wsch\u00f3d. <\/span><\/p>\n

Prof. D. Bo\u0107kowski: Problemy kadrowe warunkowane by\u0142y tak\u017ce oporem struktur administracyjnych na sowieckiej Bia\u0142orusi i Ukrainie. \u017badna z instytucji nie chcia\u0142a pozbywa\u0107 si\u0119 najlepszych ludzi. Dlatego na polskie kresy trafiali najbardziej skompromitowani i najs\u0142absi intelektualnie funkcjonariusze sowieckiej administracji. Trudno by\u0142o na takim fundamencie zbudowa\u0107 \u201ew\u0142adz\u0119 radzieck\u0105\u201d.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Problemy kadrowe warunkowane by\u0142y tak\u017ce oporem struktur administracyjnych na sowieckiej Bia\u0142orusi i Ukrainie. \u017badna z instytucji nie chcia\u0142a pozbywa\u0107 si\u0119 najlepszych ludzi. Dlatego na polskie kresy trafiali najbardziej skompromitowani i najs\u0142absi intelektualnie funkcjonariusze sowieckiej administracji. Trudno by\u0142o na takim fundamencie zbudowa\u0107 \u201ew\u0142adz\u0119 radzieck\u0105\u201d.<\/span><\/p>\n

PAP: Skoro Sowieci mieli tak wielkie problemy z podporz\u0105dkowaniem sobie wschodnich ziem Rzeczypospolitej, to dlaczego zaanga\u017cowali \u015brodki w operetkow\u0105 operacj\u0119 przeprowadzenia \u201ewybor\u00f3w\u201d do zgromadze\u0144 ludowych Zachodniej Bia\u0142orusi i Zachodniej Ukrainy?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski: <\/strong>Nie zaanga\u017cowano zbyt wielkich \u015brodk\u00f3w. Propagand\u0119 prowadzono bardzo siermi\u0119\u017cnymi metodami. Portret\u00f3w przyw\u00f3dc\u00f3w sowieckich by\u0142o w ZSRS mn\u00f3stwo, wystarczy\u0142o sprowadzi\u0107 kilka wagon\u00f3w. Na zrabowanych materia\u0142ach wymalowano has\u0142a nawo\u0142uj\u0105ce do g\u0142osowania i rozwieszono je na ulicach miast. Ca\u0142e to przedsi\u0119wzi\u0119cie s\u0142u\u017cy\u0142o propagandowemu uzasadnieniu, \u017ce \u201etutaj nas chcieli\u201d. Sp\u00f3jrzmy zreszt\u0105 na znacznie \u015bwie\u017cszy przyk\u0142ad. Podobnymi metodami Rosja pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 w 2014 r. na Krymie i w Donbasie. <\/span><\/p>\n

D\u0105\u017cono r\u00f3wnie\u017c do pokazania \u015bwiatu, \u017ce we wschodniej cz\u0119\u015bci Polski nie sta\u0142o si\u0119 nic z\u0142ego i Zwi\u0105zek Sowiecki po prostu po\u0142\u0105czy\u0142 narody wschodniej i zachodniej Ukrainy oraz Bia\u0142orusi, ochroni\u0142 przed Niemcami i fakt ten zosta\u0142 zaakceptowany w g\u0142osowaniu. Z punktu widzenia Moskwy dokona\u0142 si\u0119 legalny proces wcielenia tych ziem do Zwi\u0105zku Sowieckiego na pro\u015bb\u0119 przedstawicieli tych teren\u00f3w wy\u0142onionych w demokratycznym g\u0142osowaniu.<\/span><\/p>\n

PAP: Propaganda jest jedn\u0105 ze stron sowieckiej okupacji. Jesieni\u0105 1939 r. na polskich Kresach rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 tak\u017ce rzeczywista rewolucja spo\u0142eczna na wz\u00f3r sowiecki.<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski: <\/strong>Tak, ale by\u0142a to rewolucja bardzo powolna. Cz\u0119sto opisuj\u0105c rzeczywisto\u015b\u0107 Kres\u00f3w, pos\u0142ugujemy si\u0119 kalkami sowieckiej propagandy. Prawda by\u0142a znacznie bardziej skomplikowana. Jedyne, co uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 niemal natychmiast, to zagarn\u0105\u0107 wszystkie warto\u015bciowe zasoby i znacjonalizowa\u0107 istotne ga\u0142\u0119zie przemys\u0142u. Doprowadzono te\u017c do zr\u00f3wnania rubla i przedwojennej z\u0142ot\u00f3wki, co skutkowa\u0142o faktycznym rabunkiem gospodarki. W innych obszarach sowietyzacja post\u0119powa\u0142a bardzo powoli. Nie wystarcza\u0142o tylko zadekretowanie pewnych rozwi\u0105za\u0144, nale\u017ca\u0142o je r\u00f3wnie\u017c wdro\u017cy\u0107. Zaimplementowanie sowieckich metod zarz\u0105dzania wymaga\u0142o czasu.<\/span><\/p>\n

Dochodzi\u0142o do sytuacji wr\u0119cz paradoksalnych. Sowieci wysy\u0142ali na te obszary wi\u0119cej \u015brodk\u00f3w, ni\u017c z nich przejmowali. By\u0142 to teren przygraniczny, a wi\u0119c rzutuj\u0105cy na niemieck\u0105 opini\u0119 o stanie gospodarki Zwi\u0105zku Sowieckiego. W pewnym okresie Bia\u0142ystok i Lw\u00f3w zaopatrywano lepiej ni\u017c niekt\u00f3re wielkie miasta \u201ew\u0142a\u015bciwego\u201d Zwi\u0105zku Sowieckiego. Dostawy by\u0142y zr\u00f3wnane z Moskw\u0105 i Leningradem. Dlatego mieszka\u0144cy pozosta\u0142ych obszar\u00f3w sowieckiej Bia\u0142orusi i Ukrainy, a zw\u0142aszcza dzia\u0142acze partyjni, pod pozorem licznych delegacji pr\u00f3bowali przyje\u017cd\u017ca\u0107 tu w celu zakupu niedost\u0119pnych u nich towar\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Na tym obszarze inaczej postrzegano te\u017c kwesti\u0119 spekulacji. Pierwszy sekretarz Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Bia\u0142orusi Pantelejmon Ponomarienko podczas spotka\u0144 z szefem tamtejszych struktur NKWD \u0141awrientijem Canaw\u0105 musia\u0142 t\u0142umaczy\u0107 mu, dlaczego toleruje prywatn\u0105 inicjatyw\u0119. Zgadza\u0142 si\u0119, \u017ce jest to \u201espekulacja\u201d, ale poniewa\u017c na tych terenach to si\u0119 nazywa \u201ehandel\u201d, z przyczyn praktycznych musi przez czas jaki\u015b to uwzgl\u0119dnia\u0107, a nie, jak postulowa\u0142 szef NKWD, bezwzgl\u0119dnie kara\u0107. <\/span><\/p>\n

Gospodarka na Kresach nigdy nie zosta\u0142a w pe\u0142ni zsowietyzowana. Nie przeprowadzono tam r\u00f3wnie\u017c szeroko zakrojonej kolektywizacji rolnictwa. W\u0142adze sowieckie wiedzia\u0142y, \u017ce nie jest ona mo\u017cliwa, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie postrzegania tych teren\u00f3w jako bezpo\u015bredniego zaplecza frontu. Na dodatek system gospodarstw indywidualnych by\u0142 w danym momencie znacznie bardziej wydajniejszy.<\/span><\/p>\n

Prof. D. Bo\u0107kowski: Nawet Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie by\u0142 atakowany tak bardzo, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Sowieci najprawdopodobniej nie chcieli otwiera\u0107 konflikt\u00f3w na wszystkich mo\u017cliwych frontach ideologicznych, zw\u0142aszcza w obliczu zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 wojny z Niemcami. Inna sprawa, \u017ce podobnej taryfy ulgowej nie mia\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. Kluczowe by\u0142y koszty istnienia ko\u015bcio\u0142\u00f3w, synagog i innych miejsc kultu. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 polska potrafi\u0142a znacznie silniej partycypowa\u0107 w nak\u0142adanych na nie daninach i podatkach. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce lata 1939\u20131941 by\u0142y sowietyzacj\u0105 w \u201ewersji light\u201d, testowaniem mo\u017cliwo\u015bci szybkiej i skutecznej aneksji teren\u00f3w, na kt\u00f3rych nigdy nie by\u0142o budowanej w\u0142adzy sowieckiej. W 1944 r. sytuacja by\u0142a zupe\u0142nie inna. W\u00f3wczas nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnego zagro\u017cenia i w\u0142adza mog\u0142a budowa\u0107 sw\u00f3j \u201eraj\u201d bez wzgl\u0119du na konsekwencje.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Nawet Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nie by\u0142 atakowany tak bardzo, jak mog\u0142oby si\u0119 wydawa\u0107. Sowieci najprawdopodobniej nie chcieli otwiera\u0107 konflikt\u00f3w na wszystkich mo\u017cliwych frontach ideologicznych, zw\u0142aszcza w obliczu zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 wojny z Niemcami. Inna sprawa, \u017ce podobnej taryfy ulgowej nie mia\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. Kluczowe by\u0142y koszty istnienia ko\u015bcio\u0142\u00f3w, synagog i innych miejsc kultu. Spo\u0142eczno\u015b\u0107 polska potrafi\u0142a znacznie silniej partycypowa\u0107 w nak\u0142adanych na nie daninach i podatkach. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce lata 1939\u20131941 by\u0142y sowietyzacj\u0105 w \u201ewersji light\u201d, testowaniem mo\u017cliwo\u015bci szybkiej i skutecznej aneksji teren\u00f3w, na kt\u00f3rych nigdy nie by\u0142o budowanej w\u0142adzy sowieckiej. W 1944 r. sytuacja by\u0142a zupe\u0142nie inna. W\u00f3wczas nie by\u0142o ju\u017c \u017cadnego zagro\u017cenia i w\u0142adza mog\u0142a budowa\u0107 sw\u00f3j \u201eraj\u201d bez wzgl\u0119du na konsekwencje.<\/span><\/p>\n

PAP: Inna ni\u017c okupant\u00f3w niemieckich by\u0142a prowadzona przez sowiet\u00f3w polityka kulturowa. D\u0105\u017cyli do zaanga\u017cowania cz\u0119\u015bci polskich elit intelektualnych\u2026<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Sowieci najch\u0119tniej wykorzystaliby do wsp\u00f3\u0142pracy wszystkie dost\u0119pne si\u0142y. Nie liczy\u0142o si\u0119 pochodzenie, lecz mo\u017cliwo\u015b\u0107 sowietyzacji. Idealn\u0105 sytuacj\u0105 by\u0142o wi\u0119c pozyskanie Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy realizowaliby sowieckie wskaz\u00f3wki, byliby swego rodzaju pasem transmisyjnym propagandy do pozosta\u0142ych polskich mieszka\u0144c\u00f3w Kres\u00f3w. Brakowa\u0142o kadr, wi\u0119c konieczne by\u0142o wykorzystywanie r\u00f3wnie\u017c ich mimo jednoznacznie antypolskiej wymowy ca\u0142ej operacji zajmowania tych ziem jesieni\u0105 1939 r. Generalnie jednak Polacy na drabinie spo\u0142ecznej byli zdecydowanie ni\u017cej ni\u017c pozosta\u0142e narody zamieszkuj\u0105ce te ziemie. W przeciwie\u0144stwie do Niemc\u00f3w Kreml nie traktowa\u0142 jednak Polak\u00f3w jak podludzi. Byli po prostu jedn\u0105 z wielu grup przeznaczonych do stopniowego zsowietyzowania, a nie fizycznego wyniszczenia. Represje mia\u0142y charakter spo\u0142eczny i cz\u0119\u015bciowo \u201eintelektualny\u201d. Generalnym celem aresztowa\u0144 i deportacji by\u0142o pozbycie si\u0119 \u201eelementu niebezpiecznego\u201d, m.in. polskiej inteligencji, a tak\u017ce wszystkich Polak\u00f3w uznawanych za \u201eniepewnych\u201d na zapleczu przysz\u0142ego frontu. Jednak ta \u201eniepewno\u015b\u0107\u201d dotyczy\u0142a tak\u017ce wybranych grup Ukrai\u0144c\u00f3w i Bia\u0142orusin\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c \u017bydzi, kt\u00f3rzy uciekli na wsch\u00f3d z ziem zaj\u0119tych przez Niemc\u00f3w, byli przesiedlani latem 1940 r. w g\u0142\u0105b ZSRS, poniewa\u017c uznano ich za potencjalnie niebezpiecznych z racji nieposiadania na nich jakichkolwiek materia\u0142\u00f3w. Represje sowieckie mia\u0142y wi\u0119c charakter spo\u0142eczno-etniczny. Polacy byli wysiedlani zw\u0142aszcza z powodu swojej pozycji spo\u0142ecznej, kt\u00f3r\u0105 zajmowali przed wrze\u015bniem.<\/span><\/p>\n

Na oficjaln\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z okupantem zdecydowa\u0142a si\u0119 niewielka grupa polskich inteligent\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej powi\u0105zana z przedwojennym ruchem komunistycznym. Ch\u0119\u0107 kooperacji nie oznacza\u0142a jednak, \u017ce w\u0142adze sowieckie im ufa\u0142y. Na jednym ze spotka\u0144 partyjnych wspominany ju\u017c wcze\u015bniej Ponomarienko nie ukrywa\u0142, \u017ce nawet je\u015bli nie ufaj\u0105 im w 100 proc. to, skoro jest taka mo\u017cliwo\u015b\u0107, musz\u0105 ich wykorzysta\u0107 w 200 proc. W\u015br\u00f3d najbardziej znanych Polak\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych na rzecz okupanta byli m.in. Wanda Wasilewska, Jerzy Borejsza, Jerzy Putrament, Janina Broniewska, Marceli Nowotko, Alfred Lampe. Dwuznaczna by\u0142a postawa lwowskich pisarzy i poet\u00f3w, m.in. W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego, Tadeusza Boya-\u017bele\u0144skiego, Leona Pasternaka, Adama Wa\u017cyka czy Aleksandra Wata.<\/span><\/p>\n

PAP: W niemieckich kronikach filmowych z czerwca i lipca 1941 r. widzimy u\u015bmiechni\u0119tych \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu witanych w bia\u0142oruskich i ukrai\u0144skich wsiach kwiatami i traktowanych jak wyzwoliciele spod sowieckiego ucisku. Czy takie sceny rozgrywa\u0142y si\u0119 te\u017c na Kresach okupowanych przez Zwi\u0105zek Sowiecki?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski:<\/strong> Takie sceny by\u0142y bardzo cz\u0119ste. Pami\u0119tajmy, \u017ce ci, kt\u00f3rzy pod okupacj\u0105 sowieck\u0105 u\u0142o\u017cyli si\u0119 z now\u0105 w\u0142adz\u0105, teraz czuli si\u0119 zagro\u017ceni. Inni, str\u0105ceni w niebyt, liczyli, \u017ce odej\u015bcie Sowiet\u00f3w poprawi ich byt. Poza tym pami\u0119tajmy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Niemcy wykorzystywali nastroje miejscowych spo\u0142eczno\u015bci. Gdy Sowieci wkraczali we wrze\u015bniu 1939 r., pozwalali na rabunki dokonywane \u2013 o czym ju\u017c m\u00f3wi\u0142em \u2013 przez bia\u0142oruskich i ukrai\u0144skich ch\u0142op\u00f3w na Polakach. W czerwcu 1941 r. Niemcy rozpocz\u0119li gr\u0119 na zdobycie chwilowego wsparcia Polak\u00f3w. Zapowiadali odzyskanie maj\u0105tk\u00f3w zrabowanych w czasie okupacji sowieckiej. By\u0142a to gra propagandowa, wi\u0119c bardzo szybko z niej zrezygnowano. Pojawia\u0142a si\u0119 tak\u017ce ch\u0119\u0107 odwetu, m.in. na ludno\u015bci \u017cydowskiej, kt\u00f3r\u0105 postrzegano jako najwa\u017cniejszych kolaborant\u00f3w obalonej w\u0142a\u015bnie w\u0142adzy sowieckiej. Pragnienie zemsty dotyczy\u0142o te\u017c przedstawicieli lokalnych w\u0142adz, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli uciec. Niemcy bardzo intensywnie poszukiwali komunist\u00f3w oraz sowieckich oficer\u00f3w politycznych, p\u0142acili za wszelkie informacje na ich temat.<\/span><\/p>\n

Pami\u0119tajmy, \u017ce mieszka\u0144cy ziem okupowanych przez Zwi\u0105zek Sowiecki mieli bardzo niewielk\u0105 wiedz\u0119 na temat okupacji niemieckiej po drugiej stronie granicy. Nieco wi\u0119cej wiedzieli \u017bydzi, dla kt\u00f3rych ucieczka na sowieck\u0105 stron\u0119 granicy jesieni\u0105 1939 r. by\u0142a ratunkiem przed pierwszymi pogromami. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich wywieziono, jednak ci, kt\u00f3rzy zostali, oraz ci, kt\u00f3rzy pami\u0119tali dzia\u0142ania armii niemieckiej, zanim cz\u0119\u015b\u0107 teren\u00f3w przekazana zosta\u0142a sowietom, wkroczenie Niemc\u00f3w powitali z przera\u017ceniem.<\/span><\/p>\n

Bia\u0142orusini i Ukrai\u0144cy uznali, \u017ce pojawienie si\u0119 nowych okupant\u00f3w jest szans\u0105 na zmian\u0119 ich sytuacji politycznej. Niemcy doskonale rozgrywali te nastroje. W historiografii ukrai\u0144skiej pojawia si\u0119 problem oczekiwa\u0144 OUN wobec Niemc\u00f3w. R\u00f3wnie\u017c na Bia\u0142orusi by\u0142y zauwa\u017calne podobne nastroje, ale znacznie s\u0142absze ze wzgl\u0119du na niewielk\u0105 liczb\u0119 bia\u0142oruskiej inteligencji. Bia\u0142orusini tak\u017ce oczekiwali, \u017ce Bia\u0142oru\u015b nie b\u0119dzie ani sowiecka, ani polska, lecz stanie si\u0119 raczej protektoratem zwi\u0105zanym z Niemcami. Podobne nadzieje pojawia\u0142y si\u0119 w\u015br\u00f3d narod\u00f3w ba\u0142tyckich anektowanych przez Kreml w 1940 r. Mamy wi\u0119c do czynienia z ogromn\u0105 liczb\u0105 zaz\u0119biaj\u0105cych si\u0119 i sprzecznych interes\u00f3w.<\/span><\/p>\n

PAP: W ostatnich dniach w Rosji wyg\u0142aszano wiele opinii uzasadniaj\u0105cych potrzeb\u0119 zawarcia paktu Ribbentrop-Mo\u0142otow i tajnego protoko\u0142u dziel\u0105cego Europ\u0119 \u015arodkow\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych argument\u00f3w to powt\u00f3rzenie z czas\u00f3w ZSRS. Czy r\u00f3wnie\u017c narracja na temat agresji z 17 wrze\u015bnia na Bia\u0142orusi i w Rosji jest powt\u00f3rzeniem tamtego przekazu?<\/strong><\/p>\n

Prof. Daniel Bo\u0107kowski: <\/strong>To bardzo skomplikowany problem. Na Bia\u0142orusi mamy narracj\u0119 oficjaln\u0105, zbli\u017con\u0105 do propagandowej narracji rosyjskiej, oraz nieoficjaln\u0105, kt\u00f3ra inaczej rozk\u0142ada akcenty, jednak \u2013 co oczywiste \u2013 tak\u017ce m\u00f3wi o po\u0142\u0105czeniu ziem bia\u0142oruskich w jeden organizm pa\u0144stwowy. W Rosji oficjalna historiografia ma charakter imperialny. W tej narracji Zwi\u0105zek Sowiecki post\u0105pi\u0142 s\u0142usznie, poniewa\u017c w momencie gdy \u201eplanowano sprowokowa\u0107\u201d ZSRS, wci\u0105gn\u0105\u0107 do wojny z Niemcami, przejrzano te niecne plany Zachodu i ocalono dla ZSRS pok\u00f3j na kolejne p\u00f3\u0142tora roku. Przy okazji uda\u0142o si\u0119 przesun\u0105\u0107 granic\u0119 na zach\u00f3d i stworzy\u0107 \u201estref\u0119 buforow\u0105\u201d. Z punktu widzenia imperium ka\u017cde dzia\u0142anie gwarantuj\u0105ce zwi\u0119kszenie czasu na przygotowanie do nieuniknionego konfliktu jest w pe\u0142ni usprawiedliwione. Nie nale\u017cy spodziewa\u0107 si\u0119 jakiejkolwiek innej narracji. Ponadto \u201eZachodnia Bia\u0142oru\u015b\u201d i \u201eZachodnia Ukraina\u201d nigdy nie by\u0142y traktowane jako ziemie nale\u017c\u0105ce si\u0119 Polsce, ale zagrabione przez ni\u0105 w 1921 r.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

17.09.1939 – agresja sowiecka na Polsk\u0119. Niemieccy i radzieccy \u017co\u0142nierze na linii demarkacyjnej. Fot. PAP\/reprodukcja Prof. D. Bo\u0107kowski: po 17 wrze\u015bnia 1939 r. celem okupant\u00f3w by\u0142a sowietyzacja Polak\u00f3w Micha\u0142 Szuka\u0142a (PAP) Polacy byli jedn\u0105 z grup przeznaczonych do stopniowego zsowietyzowania, represje mia\u0142y charakter spo\u0142eczny i cz\u0119\u015bciowo \u201eintelektualny\u201d. Byli wysiedlani zw\u0142aszcza z powodu swojej pozycji spo\u0142ecznej, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98163"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98163"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98163\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98393,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98163\/revisions\/98393"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98163"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98163"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98163"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}