{"id":98341,"date":"2022-09-22T17:09:59","date_gmt":"2022-09-22T15:09:59","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98341"},"modified":"2022-09-12T11:01:41","modified_gmt":"2022-09-12T09:01:41","slug":"22-09-73","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98341","title":{"rendered":"Od dziecka ch\u0142on\u0105\u0142em niech\u0119\u0107 do Niemca. A\u017c przyszed\u0142 list od pani Helgi"},"content":{"rendered":"

Pawe\u0142 Smole\u0144ski: ‘Ch\u0142on\u0105\u0142em t\u0119 Babcin\u0105 niech\u0119\u0107 na cmentarzu w Zaduszki i przy wigilijnym stole, podczas rodzinnych obiad\u00f3w, spacer\u00f3w i wakacji albo kiedy rozmawia\u0142a z moj\u0105 Mam\u0105. A\u017c do pewnego listu, kt\u00f3ry przyszed\u0142 na adres Babci w ko\u0144cu lat 70.’. Na zdj\u0119ciu listonosz podczas<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Od dziecka ch\u0142on\u0105\u0142em niech\u0119\u0107 do Niemca. A\u017c przyszed\u0142 list od pani Helgi<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Babcia spakowa\u0142a manatki, a nim uciek\u0142a, usma\u017cy\u0142a Niemcom plack\u00f3w ziemniaczanych, bo uwa\u017ca\u0142a, \u017ce nie wolno i\u015b\u0107 w nieznane z pustym brzuchem.<\/strong><\/h4>\n
\n
\n<\/div>\n
Moja Babcia ich nie znosi\u0142a i d\u017awiga\u0142a w sobie t\u0119 niech\u0119\u0107 a\u017c po grobow\u0105 desk\u0119. Z czasem gniew w niej \u0142agodnia\u0142, lecz nigdy nie wywietrza\u0142. Mia\u0142a ku niemu powody, bo gdy 1 wrze\u015bnia 1939 r. urodzi\u0142a wyt\u0119sknion\u0105 c\u00f3rk\u0119, moj\u0105 Mam\u0119, w pakiecie dosta\u0142a te\u017c wojn\u0119.<\/span><\/div>\n
\n

Niemcy zabrali jej mojego Dziadka, kt\u00f3ry wcze\u015bniej ze wzgl\u0119du na gapiostwo unikn\u0105\u0142 poboru. Podczas \u0107wicze\u0144 zepsu\u0142 armat\u0119, a szkody mia\u0142 sp\u0142aca\u0107 bodaj do ko\u0144ca lat 50. Gapiostwo nie uchroni\u0142o Dziadka przed koncentrakiem, jak wielu innych nauczycieli uniwersyteckich. Pisa\u0142 do domu listy, z musu po niemiecku, ci\u0119te no\u017cyczkami przez esesma\u0144sk\u0105 cenzur\u0119 obozu w Mauthausen. A\u017c nadszed\u0142 ten ostatni, wykaligrafowany innym charakterem, \u017ce ju\u017c nigdy nie wr\u00f3ci.\u00a0<\/span><\/p>\n<\/div>\n

Tego samego roku Babcia straci\u0142a bratow\u0105, rozstrzelan\u0105 w ruinach warszawskiego getta, a chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej najm\u0142odszego brata, kt\u00f3remu zachcia\u0142o si\u0119 by\u0107 podchor\u0105\u017cym AK.<\/span><\/p>\n

Niech\u0119\u0107 do Niemca<\/h4>\n

Ch\u0142on\u0105\u0142em t\u0119 Babcin\u0105 niech\u0119\u0107 na cmentarzu w Zaduszki i przy wigilijnym stole, podczas rodzinnych obiad\u00f3w, spacer\u00f3w i wakacji albo kiedy rozmawia\u0142a z moj\u0105 Mam\u0105. A\u017c do pewnego listu, kt\u00f3ry przyszed\u0142 na adres Babci w ko\u0144cu lat 70.<\/span><\/p>\n

W jasnogranatowej kopercie z zagranicznymi znaczkami by\u0142y raptem dwie bia\u0142e kartki zapisane czarnym atramentem. Babcia nie rozumia\u0142a, wi\u0119c przy lekturze musia\u0142a jej pom\u00f3c s\u0105siadka. List napisa\u0142a pani Helga z miasteczka na niemieckiej prowincji. Wyja\u015bni\u0142a, \u017ce w jej kongregacji wierni Ko\u015bcio\u0142a lutera\u0144skiego umy\u015blili, \u017ce nie wolno im zapomnie\u0107. Przepatrzyli cz\u0119\u015b\u0107 dokument\u00f3w z Mauthausen.<\/span><\/p>\n

\n

Kto chcia\u0142, m\u00f3g\u0142 wylosowa\u0107 nazwisko jednego polskiego wi\u0119\u017ania, a je\u015bli ten nie prze\u017cy\u0142, odszuka\u0107 jego rodzin\u0119. Pisano do nich listy z pro\u015bb\u0105 o wybaczenie.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Kongregacja usk\u0142ada\u0142a te\u017c par\u0119 groszy dla poszkodowanych. Niewiele, cho\u0107 jak na bieduj\u0105c\u0105 PRL zebra\u0142o si\u0119 na kilka\u00a0emerytur<\/a>; nie byli to w ko\u0144cu ludzie zamo\u017cni.<\/span><\/p>\n

Babcia i pani Helga si\u0119 zakole\u017cankowa\u0142y<\/strong><\/h4>\n

Babcia (przy pomocy s\u0105siadki) odpisa\u0142a pani Heldze wynio\u015ble i raczej arogancko. Pyta\u0142a, jak to mo\u017cliwe, \u017ce po tylu latach przypomnia\u0142a sobie o bracie lub kuzynie, kt\u00f3ry by\u0142 w Mauthausen wachmanem, a mo\u017ce lekarzem morderc\u0105. Pani Helga spokojnie odpowiedzia\u0142a, \u017ce nie zna\u0142a nikogo w\u015br\u00f3d za\u0142ogi obozu, ale jej bliscy jednak walczyli za Hitlera i tysi\u0105cletni\u0105 Rzesz\u0119. Nie t\u0142umaczy\u0142a si\u0119, przeprasza\u0142a: te kilkaset marek to \u017cadne zado\u015b\u0107uczynienie, bo zado\u015b\u0107uczyni\u0107 nie podobna, ale niekiedy bywa tak, \u017ce w inny spos\u00f3b nie da si\u0119 wyrazi\u0107 \u017calu i poczucia winy.<\/span><\/p>\n

I Babci\u0119 te przeprosiny, ta szczero\u015b\u0107, \u017ce pani Helga nie umie inaczej, cho\u0107 bardzo by chcia\u0142a, jako\u015b dziwnie wzruszy\u0142y i zastanowi\u0142y.<\/span><\/p>\n

I tak dwie starsze panie, kt\u00f3rych nie \u0142\u0105czy\u0142y narodowo\u015b\u0107, j\u0119zyk ani wyznanie, za\u015b r\u00f3\u017cni\u0142y wspomnienia i wojenne losy, wymienia\u0142y si\u0119 korespondencj\u0105 raz na dwa-trzy miesi\u0105ce. W listach z Polski do Niemiec i z Niemiec do Polski by\u0142o to samo: o rodzinie, chorobach czy wnukach, kt\u00f3rzy zdali matur\u0119 i poszli na studia. I o pomidorach hodowanych w doniczkach i o tym, czym najlepiej zmywa\u0107 nagrobne pomniki, nawet symboliczne, bo innych pani Helga te\u017c nie mia\u0142a pod opiek\u0105. Babcia i pani Helga si\u0119 zakole\u017cankowa\u0142y.<\/span><\/p>\n

Buty przys\u0142ali\u00a0przyzwoici ludzie<\/strong><\/h4>\n

W stanie wojennym Babcia o nic nie prosi\u0142a. Lecz w listach od pani Helgi pojawi\u0142y si\u0119 pytania \u2013 jak i w czym pom\u00f3c. Kongregacyjna wsp\u00f3lnota zacz\u0119\u0142a zbiera\u0107 dary: twardy ser i ry\u017c, makarony, butle oleju, siatkowe torebki pomara\u0144czy i mandarynek, niedost\u0119pne u nas lekarstwa. Na Bo\u017ce Narodzenie czekoladowy miko\u0142aj, na Wielkanoc \u2013 zaj\u0105c. Plus obowi\u0105zkowe przypomnienie \u2013 sz\u0142o w obie strony \u2013 \u017ce ju\u017c czas pikowa\u0107 siewki pomidorowych krzaczk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

W jednej paczce przysz\u0142y buty. Takie, do kt\u00f3rych nieudolnie aspirowa\u0142y polskie podr\u00f3bki, zwane w\u00f3wczas adidasami. Z bia\u0142ej sk\u00f3ry, sznurowane wysoko, przeszyte czarnymi paskami, cholewka zakrywaj\u0105ca kostk\u0119, jak u koszykarzy z NBA. Pi\u0119kne, z wysokiej p\u00f3\u0142ki, o takich marzyli ubrani w d\u017cinsy niedoro\u015bli m\u0142odzie\u0144cy z Niemiec, a wi\u0119c tym bardziej ich r\u00f3wie\u015bnicy z Polski. Babcia wyj\u0119\u0142a buty z pude\u0142ka, odwin\u0119\u0142a z m\u0119tnej bibu\u0142y i powiedzia\u0142a: \u2013 No\u015b, wnusiu. Przys\u0142ali je w prezencie przyzwoici ludzie.<\/span><\/p>\n

Placki ziemniaczane dla niemieckich \u017co\u0142nierzy<\/strong><\/h4>\n

Zobaczmy: w kr\u00f3tkim tek\u015bcie s\u0105 a\u017c trzy \u015bmierci. O bliskich pani Helgi nic nie napisz\u0119, bo nic o nich nie wiem. Ale do\u0142\u00f3\u017cmy jeszcze jedn\u0105. To \u015bmier\u0107 mojego drugiego Dziadka gdzie\u015b w mazowieckich lasach. Druga Babcia pochowa\u0142a Dziadka na prawdziwym, rzymskokatolickim cmentarzu, a potem chodzi\u0142a od wsi do wsi, trzymaj\u0105c za r\u0119k\u0119 mojego kilkuletniego Tat\u0119, licz\u0105c na wsparcie dobrych ludzi. Nigdy si\u0119 nie zawiod\u0142a. Ale te\u017c nigdy o tym nie opowiada\u0142a.<\/span><\/p>\n

Z jednym wyj\u0105tkiem. S\u0142ycha\u0107 ju\u017c by\u0142o sowieckie armaty, gdy w okno cha\u0142upy, gdzie ukrywa\u0142a si\u0119 moja Babcia, zastuka\u0142 Niemiec, najpewniej oficer, bo wiedzia\u0142 wi\u0119cej ni\u017c inni. Ostrzeg\u0142: \u2013 Uciekajcie od razu, gdy wyjdziemy z wioski. Luzuj\u0105 nas w\u0142asowcy, nie dadz\u0105 \u017cy\u0107 nikomu.<\/span><\/p>\n

\n
\n

Babcia spakowa\u0142a manatki, a nim uciek\u0142a, usma\u017cy\u0142a Niemcom plack\u00f3w ziemniaczanych, bo uwa\u017ca\u0142a, \u017ce nie wolno i\u015b\u0107 w nieznane z pustym brzuchem.<\/span><\/p>\n

Ci Niemcy byli tak przestraszeni, tak\u00a0m\u0142odzi jak m\u00f3j Dziadek.<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Najpewniej wojenny post\u0119pek mojej Babci jawi si\u0119 dzisiejszym oberpatriotom i ich wodzowi jako zdrada g\u0142\u00f3wna. Niemcom nie wolno da\u0107 nic, nigdy i w \u017cadnych okoliczno\u015bciach, wolno natomiast chcie\u0107 od nich niemo\u017cliwego.<\/span><\/p>\n

Druga Babcia do ko\u0144ca \u017cycia, a by\u0142o trudne i pod g\u00f3rk\u0119, nie mia\u0142a nikomu za z\u0142e. Nie szarpa\u0142aby kasy, nawet od Niemca, tak samo jak Babcia pierwsza, bardziej zawzi\u0119ta. I nie z tego powodu, \u017ce kasa nierealna.<\/span><\/p>\n

W chwilach samoumartwiania wywo\u0142am w pami\u0119ci\u00a0pos\u0142a Arkadiusza Mularczyka \u2013 rocznik \u201971 \u2013 kt\u00f3ry rozprawia z b\u00f3lem o II wojnie<\/strong><\/span><\/a>\u00a0i bardzo si\u0119 wtedy rumieni. Pasuj\u0105 do jego twarzy gro\u017ane miny prezesa Kaczy\u0144skiego \u2013 r\u00f3wnie\u017c rocznik powojenny \u2013 kt\u00f3ry o II wojnie wie tyle samo, co o stanie wojennym; trzeba spa\u0107, by si\u0119 nie narazi\u0107. S\u0142ysz\u0119 ich wrzaskliwe, g\u0142upie \u017c\u0105dania wobec Niemiec. Co poradz\u0119, \u017ce wol\u0119 wierzy\u0107 Babciom.<\/span><\/p>\n

\n

Pawe\u0142 Smole\u0144ski<\/strong> – Reporter, publicysta, od 1989 roku dziennikarz “Gazety Wyborczej”.<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pawe\u0142 Smole\u0144ski: ‘Ch\u0142on\u0105\u0142em t\u0119 Babcin\u0105 niech\u0119\u0107 na cmentarzu w Zaduszki i przy wigilijnym stole, podczas rodzinnych obiad\u00f3w, spacer\u00f3w i wakacji albo kiedy rozmawia\u0142a z moj\u0105 Mam\u0105. A\u017c do pewnego listu, kt\u00f3ry przyszed\u0142 na adres Babci w ko\u0144cu lat 70.’. Na zdj\u0119ciu listonosz podczas Od dziecka ch\u0142on\u0105\u0142em niech\u0119\u0107 do Niemca. A\u017c przyszed\u0142 list od pani Helgi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98341"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98341"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98341\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98351,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98341\/revisions\/98351"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98341"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98341"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98341"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}