{"id":98360,"date":"2022-10-13T17:09:18","date_gmt":"2022-10-13T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98360"},"modified":"2022-10-07T17:13:23","modified_gmt":"2022-10-07T15:13:23","slug":"23-09-77","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98360","title":{"rendered":"Reforma rolna. Komunistyczny projekt ju\u017c w punkcie startu skazany by\u0142 na niepowodzenie"},"content":{"rendered":"

Pomiar ziemi w czasie parcelacji maj\u0105tku ziemskiego we wsi Wa\u0142dowo, dzi\u015b w wojew\u00f3dztwie kujawsko-pomorskim (FOT. ADM)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Reforma rolna. Komunistyczny projekt ju\u017c w punkcie startu skazany by\u0142 na niepowodzenie<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Piotr Os\u0119ka<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

“Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 parcelacja – w\u015br\u00f3d wymys\u0142\u00f3w, przekle\u0144stw, w\u00f3dki i przekupstw” – napisa\u0142 we wspomnieniach zarz\u0105dca komisaryczny maj\u0105tku w P\u0142awowicach.<\/strong><\/h4>\n
\n
\n
\u201eWielu ch\u0142op\u00f3w mia\u0142o nam za z\u0142e, \u017ce rozebrali\u015bmy dziedzicowsk\u0105 ziemi\u0119” \u2013 wspomina\u0142 fornal uczestnicz\u0105cy w parcelacji maj\u0105tku w 1944 r.<\/span><\/p>\n
\n

W innej wsi ch\u0142opi nadzieleni gruntami po wygnanym dziedzicu sprzeciwili si\u0119 pomys\u0142owi utworzenia sp\u00f3\u0142dzielni. \u201eSkoro maj\u0105 by\u0107 ko\u0142chozy, to oni ziemi nie chc\u0105 i wol\u0105, \u017ceby wr\u00f3cili panowie”.<\/span><\/p>\n

\u201eRuskie by\u0142y niepoczciwe, \u017ceby tak bez niczego go wysiedli\u0107, wygoni\u0107, z go\u0142ymi r\u0119cami, z \u0142achami tylko” \u2013 po latach litowa\u0142a si\u0119 nad dziedzicem mieszkanka Konar.<\/span><\/p>\n

Za to urodzona przed wojn\u0105 c\u00f3rka gospodarzy zachowa\u0142a wspomnienie dworu jako strefy zakazanej: \u201eNa podw\u00f3rko nie wolno by\u0142o wchodzi\u0107. Tam by\u0142o ja\u015bnie pa\u0144stwo, to jeszcze z daleka ch\u0142opi czapki do ziemi, k\u0142aniali si\u0119, to by\u0142o \u00bbja\u015bnie panie\u00ab. Wi\u0119c tylko mo\u017cna by\u0142o z pola, zza p\u0142otu popatrze\u0107”.<\/span><\/p>\n

To przyk\u0142adowe cytaty spo\u015br\u00f3d setek fragment\u00f3w wywiad\u00f3w i pami\u0119tnik\u00f3w, z kt\u00f3rych utkana jest narracja ksi\u0105\u017cki \u201eBy\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu”.<\/span><\/p>\n

Reforma rolna z 1944 r. mia\u0142 zapewni\u0107 komunistom szerokie poparcie spo\u0142eczne. Rozdzielono ponad 6 milion\u00f3w hektar\u00f3w, konfiskuj\u0105c maj\u0105tki kilkunastu tysi\u0119cy ziemian i sprzedaj\u0105c je ponad milionowi bezrolnych i ma\u0142orolnych ch\u0142op\u00f3w. Propaganda PRL odwo\u0142ywa\u0142a si\u0119 do reformy jako fundamentu ustroju socjalistycznego, a jej przeprowadzenie mia\u0142o by\u0107 dowodem, \u017ce powojenna historia Polski potoczy\u0142a si\u0119 w najlepszy mo\u017cliwy spos\u00f3b. R\u00f3wnie\u017c w dyskusjach nad bilansem czas\u00f3w komunistycznych, toczonych ju\u017c po odzyskaniu niepodleg\u0142o\u015bci, parcelacja obszarniczej ziemi liczona by\u0142a w poczet zas\u0142ug PZPR.<\/span><\/p>\n

\"Plakat<\/p>\n

Plakat wzywaj\u0105cy do g\u0142osowania na Tak w referendum w 1946 r.: ‘Za reform\u0105 roln\u0105 g\u0142osuj Tak – wzywa PPR’<\/span>  Polona<\/span><\/em><\/span><\/div>\n
<\/div>\n
\n

Prawda jest bardziej skomplikowana. \u201eBy\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu” nale\u017cy do prac wyj\u0105tkowo cennych, kt\u00f3re odczarowuj\u0105 mity i pokazuj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 w ca\u0142ej z\u0142o\u017cono\u015bci. Socjolo\u017cka Anna Wyl\u0119ga\u0142a odtwarza obraz reformy rolnej, zbieraj\u0105c i zestawiaj\u0105c relacje ch\u0142op\u00f3w, ziemian i urz\u0119dnik\u00f3w. Korzysta ze \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych, ale zr\u0105b pracy stanowi historia m\u00f3wiona: ponad setka wywiad\u00f3w przeprowadzonych (wesp\u00f3\u0142 z Ma\u0142gorzat\u0105 \u0141ukianow) z mieszka\u0144cami wsi i fornalami w parcelowanych maj\u0105tkach. Badanie skoncentrowane jest na historii 12 maj\u0105tk\u00f3w na Kielecczy\u017anie, kt\u00f3rych powojenne losy \u2013 jak dowodzi autorka \u2013 mo\u017cna uzna\u0107 za reprezentatywne dla przebiegu ca\u0142ej reformy.<\/span><\/p>\n

Gospodarze i fornale<\/strong><\/h4>\n

Wnioski p\u0142yn\u0105ce z ksi\u0105\u017cki s\u0105 rewolucyjne. Skrupulatnie zrekonstruowana ch\u0142opska pami\u0119\u0107 w w\u0119z\u0142owych miejscach okazuje si\u0119 sprzeczna z potocznymi wyobra\u017ceniami o stosunkach spo\u0142ecznych na polskiej wsi.<\/span><\/p>\n

\n

Wbrew utartym schematom najwa\u017cniejsza linia podzia\u0142u przebiega\u0142a nie mi\u0119dzy dziedzicem a reszt\u0105 wsi, ale mi\u0119dzy ch\u0142opami posiadaj\u0105cymi w\u0142asn\u0105 ziemi\u0119 a fornalami pracuj\u0105cymi w dworskim maj\u0105tku.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Gospodarze pracuj\u0105cy \u201ena swoim” traktowali \u201edworus\u00f3w” z dystansem i wy\u017cszo\u015bci\u0105; odr\u0119bno\u015b\u0107 od fornali wyznacza\u0142a ich status spo\u0142eczny i budowa\u0142a poczucie warto\u015bci. Animozje mi\u0119dzy wsp\u00f3lnotami wyznacza\u0142y dynamik\u0119 \u017cycia wsi \u2013 np. a\u017c do 1944 r. prawie nie zdarza\u0142y si\u0119 ma\u0142\u017ce\u0144stwa mieszane, a relacje towarzyskie ogranicza\u0142y si\u0119 do udzia\u0142u w zabawach do\u017cynkowych, podczas kt\u00f3rych dochodzi\u0142o do bijatyk mi\u0119dzy gospodarzami a fornalami.<\/span><\/p>\n

Zdaniem mieszka\u0144c\u00f3w wsi praca w maj\u0105tku by\u0142a l\u017cejsza, mniej odpowiedzialna i gwarantuj\u0105ca stabilizacj\u0119, zw\u0142aszcza podczas okupacji. \u201e\u0141uni we wojn\u0119 to mieli dobrze \u2013 wspomina\u0142 jeden z rozm\u00f3wc\u00f3w. \u2013 Dobrze mieli, bo ich nic nie obchodzi\u0142o. (\u2026) No lepiej, bo \u0142uni nigdy zbo\u017ca nie oddawali, dostali premie ze dworu i \u017cyli. Poszed\u0142 do roboty, zim\u0105 m\u0142\u00f3cili, mieli robot\u0119”.<\/span><\/p>\n

Inny respondent dodawa\u0142: \u201eTe, co u Radziwi\u0142\u0142a robi\u0142y, to te\u017c se \u017cy\u0142y nie\u017ale, bo da\u0142 im\u2026 chyba dwana\u015bcie metr\u00f3w zbo\u017ca da\u0142 im, da\u0142 im dwana\u015bcie metr\u00f3w drzewa, no i s\u0142omy”.<\/span><\/p>\n

Z kolei fornale i ich potomkowie, uskar\u017caj\u0105c si\u0119 na swoj\u0105 przedwojenn\u0105 sytuacj\u0119 (i chwal\u0105c dobrodziejstwo reformy 1944 r.), skupiaj\u0105 si\u0119 nie tyle na podleg\u0142o\u015bci wobec dziedzica, co na fakcie, \u017ce praca w maj\u0105tku lokowa\u0142a ich na samym dole drabiny spo\u0142ecznej i skazywa\u0142a na drwiny ze strony (maj\u0119tniejszych) mieszka\u0144c\u00f3w wsi: \u201eNie mieli my krzywdy za hrabiego. Ale lepiej si\u0119 tak cz\u0142owiek czu\u0142, jak ju\u017c jest na swoim. Bo to jak\u2026 jak we dworze, to tak ka\u017cdy ur\u0105go\u0142: a dworusie, a tego, a nie mocie nic, a tego”.<\/span><\/p>\n

Dziedzic, ale nasz, Polak<\/strong><\/h4>\n

Narracja \u201eBy\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu” pokazuje d\u0142ugie trwanie przedwojennych antagonizm\u00f3w. Po 1944 r. dawne podzia\u0142y uleg\u0142y nie tyle uniewa\u017cnieniu, co transformacji. \u015arednio i ma\u0142orolni gospodarze mieli za z\u0142e, \u017ce cze\u015b\u0107 parcelowanej ziemi dostaj\u0105 fornale, kt\u00f3rzy nie b\u0119d\u0105 potrafili zrobi\u0107 z niej u\u017cytku. W 1948 r. \u017cona so\u0142tysa pisa\u0142a w nades\u0142anym na konkurs pami\u0119tniku: \u201eCi dworscy \u017ale si\u0119 gospodarz\u0105, bo to byli zwyczajni robi\u0107, aby im tylko dzie\u0144 zszed\u0142 na dworskim, a u siebie jak si\u0119 nie do\u0142o\u017c\u0105, to nie maj\u0105, tylko wygl\u0105daj\u0105, \u017ceby m\u0142ody hrabia wr\u00f3ci\u0142, to mu wszystko oddadz\u0105”.<\/span><\/p>\n

Gospodarze wypominali te\u017c fornalom uleg\u0142o\u015b\u0107 wobec komunistycznej w\u0142adzy i sk\u0142onno\u015b\u0107 do politycznego konformizmu: \u201eTo wszystko posz\u0142o do UB”.<\/span><\/p>\n

\"BroszuraBroszura pt. ‘Co da\u0142a Polsce reforma rolna?’ z 1946 r. przedstawia w z\u0142ym \u015bwietle struktur\u0119 wsi polskiej w okresie mi\u0119dzywojennym i agituje za reform\u0105 roln\u0105<\/span>  Polona<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Kolejnym zaskoczeniem jest obraz ziemian w ch\u0142opskiej pami\u0119ci. W relacjach zar\u00f3wno gospodarzy, jak i fornali z rzadka pojawiaj\u0105 si\u0119 nawi\u0105zania do klasowej krzywdy albo rozpowszechnionego w komunistycznej propagandzie wizerunku \u201edziedzica krwiopijcy”. Chocia\u017c \u2013 co Wyl\u0119ga\u0142a wyra\u017anie odnotowuje \u2013 dw\u00f3r by\u0142 w przestrzeni wiejskiej elitarn\u0105 enklaw\u0105, niedost\u0119pn\u0105 dla og\u00f3\u0142u mieszka\u0144c\u00f3w, to wygnanie \u201epan\u00f3w” nie by\u0142o przyjmowane z triumfem ani satysfakcj\u0105. \u201eS\u0105dy nad dziedzicem”, organizowane na masow\u0105 skale przez wojska radzieckie, zosta\u0142y przez wie\u015b zbojkotowane. Ch\u0142opi nie chcieli uczestniczy\u0107 w publicznych rytua\u0142ach poni\u017cania ziemian, a tym bardziej opierali si\u0119 sowieckim zach\u0119tom do wymierzania im napr\u0119dce kary. Spektakle zemsty budzi\u0142y raczej niesmak, zw\u0142aszcza \u017ce czerwonoarmi\u015bci szybko dali si\u0119 pozna\u0107 jako okrutni gwa\u0142ciciele i rabusie, nieoszcz\u0119dzaj\u0105cy bynajmniej prostych ludzi.<\/span><\/p>\n

Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce tylko za spraw\u0105 wstawiennictwa wsi Rosjanie odst\u0119powali od zaplanowanej egzekucji; kiedy indziej ziemianie ratowali \u017cycie, szukaj\u0105c schronienia w ch\u0142opskich chatach.<\/span><\/p>\n

W wojennej zawierusze i atmosferze nadci\u0105gaj\u0105cej rewolucji zdarza\u0142y si\u0119 oczywi\u015bcie te\u017c sytuacje, kiedy s\u0142u\u017cba dworska brutalnie wygania dawnych dziedzic\u00f3w, ale nie by\u0142y to postawy dominuj\u0105ce.<\/span><\/p>\n

\n

Wsp\u00f3\u0142czucie by\u0142o cz\u0119stsze ni\u017c pragnienie zemsty.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Mieszkanka czworak\u00f3w wspomina w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tku: \u201eJak Ruski przyszed\u0142, to wysiedli\u0142 ich. I oni, biedaki, pojechali. Ka\u017cdy ich \u017ca\u0142owa\u0142, bo dobrzy byli dla ludzi. (\u2026) Wysiedlili ich. Kazali im si\u0119 wynie\u015b\u0107, to p\u0142aka\u0142a hrabina i jecha\u0142a. Jakby to komu krzywd\u0119 zrobi\u0142a”.<\/span><\/p>\n

Niekiedy poczucie narodowej wsp\u00f3lnoty bra\u0142o g\u00f3r\u0119 nad podzia\u0142ami klasowymi: \u201eDziedzic, bo dziedzic, ale u niego si\u0119 partyzanci zatrzymywali, u niego wszystko, za czas\u00f3w okupacji by\u0142 Polakiem. A potem potraktowali go jak psa”.<\/span><\/p>\n

Nowe prawo zmusza\u0142o by\u0142ych w\u0142a\u015bcicieli maj\u0105tk\u00f3w do zamieszkania w odleg\u0142o\u015bci nie mniejszej ni\u017c 50 km od dworu, jednak nie ko\u0144czy\u0142o kontakt\u00f3w mi\u0119dzy wsi\u0105 a dziedzicem. Przeciwnie \u2013 w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w relacje by\u0142y podtrzymywane. Ch\u0142opi wozili do miast \u017cywno\u015b\u0107, w pierwszych latach po reformie ziemianie byli bowiem szykanowani i cz\u0119sto pozbawieni pracy. \u017byczliwo\u015b\u0107 wsi, cz\u0119sto b\u0119d\u0105ca odpowiedzi\u0105 na przedwojenn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 ziemian, kt\u00f3rzy fundowali ko\u015bcio\u0142y lub organizowali nauk\u0119 dla ch\u0142opskich dzieci, przetrwa\u0142a przez kolejne dekady PRL. Byli dziedzice, je\u015bli przyje\u017cd\u017cali w dawne strony, witani byli z atencj\u0105, a na ich pogrzeby w rodzinnych grobowcach t\u0142umnie \u015bci\u0105ga\u0142y gospodarze.<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce wsp\u00f3\u0142czesna reprywatyzacja dwor\u00f3w spotyka si\u0119 na wsi raczej z \u017cyczliwym przyj\u0119ciem. Mieszka\u0144cy ciesz\u0105 si\u0119, \u017ce zrujnowane budynki odzyskuj\u0105 dawny blask: \u201eIch by\u0142 [pa\u0142ac], to powinien by\u0107 zwr\u00f3cony. Przecie\u017c oni go nie ukradli”.<\/span><\/p>\n

Najgorzej mia\u0142y wdowy<\/strong><\/h4>\n

\u201eRozpocz\u0119\u0142a si\u0119 parcelacja \u2013 w\u015br\u00f3d wymys\u0142\u00f3w, przekle\u0144stw, w\u00f3dki i przekupstw” \u2013 napisa\u0142 we wspomnieniach zarz\u0105dca komisaryczny maj\u0105tku w P\u0142awowicach. Ksi\u0105\u017cka Wyl\u0119ga\u0142y opowiada nie tylko o spo\u0142ecznych relacjach na wsi u zarania PRL, ale jest te\u017c mikrohistorycznym studium przebiegu reformy. Autorka odtwarza dzia\u0142anie biurokratycznej maszyny oraz \u2013 co najwa\u017cniejsze \u2013 jak podzia\u0142 obszarniczej ziemi zosta\u0142 zapami\u0119tany przez jego beneficjent\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"PowojennaPowojenna reforma rolna nie uzdrowi\u0142a wsi, tylko stare patologie zast\u0105pi\u0142a nowymi. Na zdj\u0119ciu: uroczyste nadanie ch\u0142opom ziemi, \u0141\u00f3d\u017a, 1945 r.<\/span>  FOT. PAP<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Chocia\u017c propaganda PRL przez lata piel\u0119gnowa\u0142a obraz reformy rolnej jako aktu dziejowej sprawiedliwo\u015bci, w ramach kt\u00f3rego skonfiskowano panom maj\u0105tki i oddano ludowi, w rzeczywisto\u015bci obdarowani musieli za otrzyman\u0105 ziemi\u0119 wiele lat sp\u0142aca\u0107 raty \u2013 dla wielu by\u0142 to ci\u0119\u017car nie do ud\u017awigni\u0119cia, zmuszaj\u0105cy do porzucenia gospodarstwa. Wyj\u0105tkowo doskwiera\u0142 te\u017c brak koni i narz\u0119dzi rolniczych do uprawiania rozparcelowania p\u00f3l, poniewa\u017c wyposa\u017cenie dwor\u00f3w zosta\u0142o wcze\u015bniej zniszczone, rozszabrowane lub zabrane przez pa\u0144stwo.<\/span><\/p>\n

Procedury podzia\u0142u ziemi ujawni\u0142y i podsyci\u0142y zastane konflikty.<\/span><\/p>\n

\n

Pieni\u0105dze oraz znajomo\u015bci sprawia\u0142y, \u017ce najlepsze grunty dostali rolnicy najskuteczniej zabiegaj\u0105cy o swoje sprawy, a nie najbardziej potrzebuj\u0105cy.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Priorytetowo traktowani byli lokalni dzia\u0142acze PPR, w najgorszym po\u0142o\u017ceniu znalaz\u0142y si\u0119 za\u015b wdowy (kt\u00f3rych po wojnie wszak nie brakowa\u0142o) \u2013 komisje parcelacyjne, sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z samych m\u0119\u017cczyzn, dyskryminowa\u0142y kobiety, wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce i tak nie poradz\u0105 sobie z upraw\u0105 dodatkowych grunt\u00f3w i \u201eziemia si\u0119 zmarnuje”.<\/span><\/p>\n

\u201eNi to gospodorz, ni dziod”<\/strong><\/h4>\n

Jak zauwa\u017ca Wyl\u0119ga\u0142a, jednym z motyw\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych ch\u0142opskie wspomnienia o podziale ziemi jest \u201epoczucie, \u017ce reforma \u0142ama\u0142a podstawow\u0105 zasad\u0119 funkcjonowania wiejskiego \u015bwiata, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a nienaruszalno\u015b\u0107 prawa w\u0142asno\u015bci. Je\u015bli ziemi\u0119 mo\u017cna odebra\u0107 dziedzicowi, to za chwil\u0119 w\u0142adza odbierze j\u0105 wrogowi ludu; a gdy odbierze wrogowi ludu, przyjdzie kolej na zwyk\u0142ego ch\u0142opa. Ch\u0142opi \u017ca\u0142uj\u0105 hrabiny, bo w jej losie widz\u0105 przeczuwany sw\u00f3j w\u0142asny \u2013 co cz\u0119\u015bciowo zreszt\u0105 zi\u015bci si\u0119 podczas pr\u00f3b kolektywizacji polskiego rolnictwa w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych”.<\/span><\/p>\n

By\u0107 mo\u017ce jest to kluczowy wniosek pracy pokazuj\u0105cy, \u017ce spos\u00f3b postrzegania reformy przez wie\u015b diametralnie odmienny by\u0142 od tego, jak pokazywa\u0142a j\u0105 ideologiczna narracja w\u0142adz. Og\u00f3\u0142 ch\u0142op\u00f3w podchodzi\u0142 do narzuconej rewolucji komunistycznej nieufnie, nieraz ze strachem. \u201eA co ja bym mia\u0142, jakby kto do mnie przyszed\u0142 i zabra\u0142 moje pole?” \u2013 po latach wspomina swoje obawy jeden z mieszka\u0144c\u00f3w wsi. Kto inny solidaryzuje si\u0119 z krzywd\u0105 ziemian: \u201eKa\u017cdemu chyba przykro, jak mu w\u0142asno\u015b\u0107 zabieraj\u0105”. L\u0119k przed now\u0105 w\u0142adz\u0105, jej ukrytymi intencjami oraz bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 wobec obywateli to podstawowa emocja tych czas\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"BroszuraBroszura pt. ‘Co da\u0142a Polsce reforma rolna?’ z 1946 r. przedstawia w z\u0142ym \u015bwietle struktur\u0119 wsi polskiej w okresie mi\u0119dzywojennym i agituje za reform\u0105 roln\u0105<\/span>  Polona<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Bilans reformy, ukazany w ksi\u0105\u017cce przez pryzmat ch\u0142opskiej pami\u0119ci, jest niejednoznaczny. Samodzielni gospodarze dostrzegali g\u0142\u00f3wnie minusy i widzieli parcelacj\u0119 w kategoriach zmarnowanej szansy: \u201eNic m\u0105drego nie zrobili, bo jakby to by\u0142y gospodarki po pi\u0119\u0107, dziesi\u0119\u0107 hektar\u00f3w, no to zapomoga jaka\u015b i tego, a tak to porobili po dwa, trzy hektary, to ni gospodorz, ni dziod. (\u2026) Wyszed\u0142 z wi\u0119zienia, weszed\u0142 do krymina\u0142u”.<\/span><\/p>\n

S\u0142u\u017cba dworska i robotnicy w maj\u0105tku mieli w tej kwestii zdecydowanie odmienne zadanie, ale i oni dostrzegali w uw\u0142aszczeniu bezrolnych przede wszystkim \u017ar\u00f3d\u0142o osobistej godno\u015bci a nie dobrobytu: \u201eJak\u0105 bid\u0119 mia\u0142, to mia\u0142, ale swoj\u0105”.<\/span><\/p>\n

Z deszczu pod rynn\u0119<\/strong><\/h4>\n

Nie kwestionuj\u0105c, \u017ce wie\u015b w II RP by\u0142a obszarem drastycznych nier\u00f3wno\u015bci, autorka uzmys\u0142awia czytelnikowi, \u017ce PRL, zamiast uzdrowi\u0107 sytuacj\u0119, raczej zast\u0105pi\u0142a stare patologie nowymi: \u201eMo\u017cna zaryzykowa\u0107 stwierdzenie, \u017ce reforma rolna, cho\u0107 w teorii usun\u0105\u0107 mia\u0142a bol\u0105czki polskiej wsi z jej anachroniczn\u0105 postfeudaln\u0105 struktur\u0105 w\u0142asno\u015bci i zale\u017cno\u015bci, w istocie zakonserwowa\u0142a na dziesi\u0119ciolecia struktur\u0119 inn\u0105, r\u00f3wnie nieefektywn\u0105, kt\u00f3rej kres po\u0142o\u017cy\u0142 kapitalizm”.<\/span><\/p>\n

Z jednej strony najbardziej dyskryminowana grupa spo\u0142eczna zdoby\u0142a w\u0142asn\u0105 ziemi\u0119 i mog\u0142a si\u0119 poczu\u0107 pe\u0142noprawnymi gospodarzami, z drugiej polityka pa\u0144stwa w wielu obszarach powiela\u0142a, a nawet pot\u0119gowa\u0142a przedwojenne niesprawiedliwo\u015bci. Indywidualni rolnicy obj\u0119ci byli systemem dostaw obowi\u0105zkowych \u2013 we wspomnieniach przyr\u00f3wnywanym do pa\u0144szczyzny \u2013 za\u015b stosunek dyrekcji PGR do pracownik\u00f3w nieraz bywa\u0142 bardziej bezwzgl\u0119dny ni\u017c w czasach ziemia\u0144skich maj\u0105tk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Opowie\u015b\u0107 o pami\u0119ci ods\u0142ania ukryty skrypt reformy rolnej.<\/span><\/p>\n

\n

Poprawa \u017cycia ubogich stanowi\u0142a dla nowych w\u0142adz efekt po\u017c\u0105dany, lecz poboczny \u2013 nadrz\u0119dnym celem by\u0142o zniszczenie ziemia\u0144stwa jako grupy spo\u0142ecznej.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Nacisk k\u0142adziono nie na to, \u017ceby ch\u0142opom si\u0119 poprawi\u0142o, lecz by dziedzicom pogorszy\u0142o. St\u0105d oczywi\u015bcie konfiskowanie ziemi w trybie administracyjnym, bez odszkodowa\u0144 \u2013 podczas gdy od parcelant\u00f3w pobierano wcale nie ma\u0142e op\u0142aty. Zamys\u0142em politycznym nale\u017cy te\u017c t\u0142umaczy\u0107 szeroko stosowane represje wobec ziemian, kt\u00f3rym nie pozwalano pozosta\u0107 w maj\u0105tkach nawet w charakterze pracownik\u00f3w, pozbawiaj\u0105c odradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 po wojnie gospodark\u0119 wsparcia ze strony tysi\u0119cy wysoko kwalifikowanych ekspert\u00f3w od rolnictwa.<\/span><\/p>\n

Reforma rolna nie zosta\u0142a zapomniana \u2013 ani przez mieszka\u0144c\u00f3w wsi, ani przez ziemian \u2013 jednak pami\u0119\u0107 o niej wymyka si\u0119 \u0142atwym interpretacjom. Wyl\u0119ga\u0142a s\u0142usznie przypomina, \u017ce odg\u00f3rnie narzucane przez w\u0142adze PRL formy upami\u0119tniania, np. oficjalne \u015bwi\u0119to reformy, nigdy si\u0119 na wsi nie przyj\u0119\u0142y. Parcelacja ziemi obszarniczej, chocia\u017c poprawi\u0142a los fornali i ma\u0142orolnych gospodarzy, nie sta\u0142a si\u0119 wydarzeniem prze\u0142omowym, takim jak niegdy\u015b zniesienie pa\u0144szczyzny. Raczej dezintegrowa\u0142a, ni\u017c jednoczy\u0142a lokaln\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\u201eBy\u0142 dw\u00f3r nie ma dworu” nie jest ksi\u0105\u017ck\u0105 z tez\u0105, za\u015b autorka wa\u017cy racje i wystrzega si\u0119 publicystycznych uproszcze\u0144. Pozostawia jednak czytelnika z solidn\u0105 porcj\u0105 argument\u00f3w, \u017ce komunistyczny projekt modernizacyjny ju\u017c w punkcie startu skazany by\u0142 na niepowodzenie.<\/span><\/p>\n

\n

By\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu. Reforma rolna w Polsce
\n<\/b>Anna Wyl\u0119ga\u0142a
\n<\/b>Wo\u0142owiec, Czarne 2021<\/b><\/p>\n

\"Anna
\nAnna Wylega\u0142a, ‘By\u0142 dw\u00f3r, nie ma dworu. Reforma rolna w Polsce’<\/span>  materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pomiar ziemi w czasie parcelacji maj\u0105tku ziemskiego we wsi Wa\u0142dowo, dzi\u015b w wojew\u00f3dztwie kujawsko-pomorskim (FOT. ADM) Reforma rolna. Komunistyczny projekt ju\u017c w punkcie startu skazany by\u0142 na niepowodzenie Piotr Os\u0119ka “Rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 parcelacja – w\u015br\u00f3d wymys\u0142\u00f3w, przekle\u0144stw, w\u00f3dki i przekupstw” – napisa\u0142 we wspomnieniach zarz\u0105dca komisaryczny maj\u0105tku w P\u0142awowicach. \u201eWielu ch\u0142op\u00f3w mia\u0142o nam za z\u0142e, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98360"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98360"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98360\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98606,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98360\/revisions\/98606"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98360"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98360"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98360"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}