{"id":98594,"date":"2022-09-23T17:09:23","date_gmt":"2022-09-23T15:09:23","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98594"},"modified":"2022-09-22T19:07:08","modified_gmt":"2022-09-22T17:07:08","slug":"03-09-76","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98594","title":{"rendered":"Film “Orl\u0119ta. Grodno ’39” to fikcja, ale w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w miasta by\u0142 prawdziwy \u017cydowski bohater"},"content":{"rendered":"

Kadr z filmu Orl\u0119ta. Grodno ’39. To jeden z film\u00f3w, kt\u00f3re wyprodukowa\u0142a TVP, wi\u0119c te\u017c o nich informuje (Fot. Magdalena G\u00f3rfi\u0144ska \/ WFDiF \/ TVP)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Film “Orl\u0119ta. Grodno ’39” to fikcja, ale w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w miasta by\u0142 prawdziwy \u017cydowski bohater<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Brzeziecki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Butelki z benzyn\u0105 rzucane w radzieckie czo\u0142gi \u015bwiadcz\u0105 tyle\u017c o bohaterstwie mieszka\u0144c\u00f3w Grodna, co o rozpaczliwej sytuacji \u00f3wczesnej Polski. Obejrza\u0142em film “Orl\u0119ta. Grodno ’39.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
\n

Film \u201eOrl\u0119ta. Grodno ’39” Krzysztofa \u0141ukaszewicza wzbudza skrajne opinie. Nie podoba si\u0119 prawicy, nie podoba si\u0119 \u015brodowiskom \u017cydowskim. To, \u017ce jest atakowany z dw\u00f3ch stron, akurat mo\u017ce dobrze o nim \u015bwiadczy\u0107. Pewnie, jest pe\u0142en uproszcze\u0144, skr\u00f3t\u00f3w i nie\u015bcis\u0142o\u015bci \u2013 bo to film fabularny<\/a>.\u00a0\u00a0<\/strong><\/span><\/span><\/p>\n<\/div>\n

\n

By\u0142oby jednak niedobrze, gdyby dyskusja o filmie utkn\u0119\u0142a na w\u0105tku \u017cydowskim. Akurat w tym w filmie antysemityzm Polak\u00f3w ukazany jest tak wyra\u017ane, \u017ce wr\u0119cz mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, co \u017cydowski ch\u0142opiec, czyli g\u0142\u00f3wny bohater Leo\u015b, widzia\u0142 w polskiej kulturze, \u017ce tak bardzo chcia\u0142 si\u0119 sta\u0107 jej cz\u0119\u015bci\u0105?\u00a0<\/span><\/p>\n

Sp\u00f3r o histori\u0119 obrony Grodna i film \u0141ukaszewicza skupi\u0142 si\u0119 na relacjach polsko-\u017cydowskich, podczas gdy by\u0142a to konfrontacja II Rzeczypospolitej ze Zwi\u0105zkiem Radzieckim. Dziwne, \u017ce w pa\u0144stwie rz\u0105dzonym od 2015 r. przez ludzi tak przyk\u0142adaj\u0105cych wag\u0119 do patriotycznej tradycji nie doczekali\u015bmy si\u0119 powa\u017cnej, nowoczesnej monografii \u201ewojny polsko-sowieckiej”. Dysponujemy jednak opracowaniami wcze\u015bniejszymi, pozwalaj\u0105cymi ujrze\u0107 t\u0119 skomplikowan\u0105 histori\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Zardzewia\u0142y n\u00f3\u017c w niepewnej r\u0119ce\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Stalin od 1 wrze\u015bnia z niepokojem \u015bledzi\u0142 przebieg wydarze\u0144 w Polsce i wok\u00f3\u0142 niej. Najpierw ba\u0142 si\u0119, \u017ce\u00a0Wielka Brytania<\/a><\/strong><\/span>\u00a0i Francja skutecznie uderz\u0105 na Niemcy. W efekcie b\u0119d\u0105 one mia\u0142y powa\u017cne trudno\u015bci w walce na dwa fronty i ca\u0142a awantura, w kt\u00f3r\u0105 si\u0119 zaanga\u017cowa\u0142 23 sierpnia, oka\u017ce si\u0119 tak\u017ce i dla niego do\u015b\u0107 ryzykowna. Wola\u0142 jak najd\u0142u\u017cej zachowa\u0107 pozycj\u0119 neutralnego obserwatora.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gdy zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce zachodni sojusznicy Polski nie kwapi\u0105 si\u0119 z odsiecz\u0105, zacz\u0105\u0142 z kolei niepokoi\u0107 si\u0119 zbyt szybkim post\u0119pem wojsk Hitlera. Mog\u0142y one zepchn\u0105\u0107 Polak\u00f3w na wsch\u00f3d, zaj\u0105\u0107 wyznaczone cele i wtedy Stalin musia\u0142by si\u0119 sam upora\u0107 z pozosta\u0142ymi polskimi oddzia\u0142ami. Berlin ponagla\u0142 i pyta\u0142 si\u0119 o termin uderzenia, Stalin jednak czeka\u0142, a\u017c\u00a0\u00a0Polacy si\u0119 wykrwawi\u0105, by wtedy wbi\u0107 im n\u00f3\u017c w plecy.<\/span><\/p>\n

Mo\u017ce pod\u015bwiadomie czu\u0142 dla nich respekt wyniesiony z walk w 1920 r., a mo\u017ce zdawa\u0142 sobie spraw\u0119, cho\u0107by cz\u0119\u015bciowo, w jakim stanie jest jego armia? W ko\u0144ca sam j\u0105 do tego stanu doprowadzi\u0142 szalon\u0105 czystk\u0105, kt\u00f3ra kosztowa\u0142a \u017cycie wi\u0119cej radzieckich dow\u00f3dc\u00f3w ni\u017c jakakolwiek z wojen. Tak czy inaczej wydany w ko\u0144cu rozkaz dla radzieckich wojsk dotyczy\u0142 rozbicia polskich wojsk, a nie rzekomego wyzwolenia bratnich narod\u00f3w Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

W Armii Czerwonej panowa\u0142 jednak totalny chaos. Jednostki wyznaczone do zaj\u0119cia Polski nie mia\u0142y pe\u0142nych stan\u00f3w osobowych. Brakowa\u0142o tak\u017ce sprz\u0119tu i paliwa. Bywa\u0142o, \u017ce \u017co\u0142nierze nie mieli nawet mundur\u00f3w i nosili cywilne ubrania, \u0142ykowe kapcie \u2013 niekt\u00f3rzy chodzili nawet boso.\u00a0<\/span><\/p>\n

Radzieckie czo\u0142gi by\u0142y przestarza\u0142e i awaryjne. W efekcie wi\u0119cej ich Armia Czerwona straci\u0142a w wyniku awarii ni\u017c w czasie walk z Polakami. Lotnictwo, kt\u00f3re wyznaczono do ataku na Polsk\u0119, wci\u0105\u017c pos\u0142ugiwa\u0142o si\u0119 stare\u0144kimi i powolnymi dwup\u0142atowcami. Sprawia\u0142y one pilotom k\u0142opoty. W przeddzie\u0144 ataku w wyniku zderzenia z innym samolotem zgin\u0105\u0142 pod Orsz\u0105 as lotnictwa i dwukrotny Bohater Zwi\u0105zku Radzieckiego Siergiej Gricewiec.<\/span><\/p>\n

Morale \u017co\u0142nierzy te\u017c pozostawia\u0142o sporo do \u017cyczenia. Jeden z pracownik\u00f3w polskiej ambasady na chwil\u0119 przed 17 wrze\u015bnia by\u0142 \u015bwiadkiem wiecu w parku Gorkiego w Moskwie. W za\u0142o\u017ceniu mia\u0142 on wywo\u0142a\u0107 nastroje antypolskie, ale zebrani, s\u0142ysz\u0105c o cierpieniach braci Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w, uznali, \u017ce ich Armia Czerwona wkr\u00f3tce zacznie wojn\u0119 z wrednymi Niemcami \u2013 w tym duchu wznosili okrzyki. W samej armii tak\u017ce nie rozumiano sensu uderzenia na Polsk\u0119. \u015awiadcz\u0105 o tym dokumenty wewn\u0119trzne, w kt\u00f3rych odnotowywano \u201eniew\u0142a\u015bciwe opinie”. Pada\u0142y g\u0142osy, \u017ce atak na Polsk\u0119 jest sprzeczny z naukami Lenina i Stalina, z ideami pokojowej polityki Zwi\u0105zku Radzieckiego i \u017ce krok ten zr\u00f3wnuje moralnie “ojczyzn\u0119 proletariatu” z III Rzesz\u0105.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Jeden z obro\u0144c\u00f3w Grodna wspomina\u0142, \u017ce ju\u017c w czasie walk dw\u00f3ch czerwonoarmist\u00f3w w\u0142a\u015bciwie podda\u0142o si\u0119 Polakom ze s\u0142owami: \u201eMy Ukrai\u0144cy, nie b\u0119dziemy wojowa\u0107 za w\u0142adz\u0119 sowieck\u0105”.\u00a0<\/strong><\/p><\/blockquote>\n

Re\u017cyser filmu o obronie Grodna Krzysztof \u0141ukaszewicz nie zdecydowa\u0142 si\u0119 pokaza\u0107 tych niuans\u00f3w \u2013 ani biedy radzieckiego wojska, ani w\u0105tpliwo\u015bci cz\u0119\u015bci \u017co\u0142nierzy wobec naje\u017cd\u017cania Polski.\u00a0<\/span><\/p>\n

Butelki z benzyn\u0105 i karabiny sprzed wieku\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Gdy 17 wrze\u015bnia Armia Czerwona, licz\u0105ca oko\u0142o p\u00f3\u0142 miliona \u017co\u0142nierzy, wkroczy\u0142a do Polski, jej najwi\u0119kszym wrogiem by\u0142 kompetencyjny chaos i braki w zaopatrzeniu. Wojska pancerne co jaki\u015b czas musia\u0142y si\u0119 zatrzymywa\u0107, by czeka\u0107 na paliwo i cz\u0119\u015bci zamienne. Wyg\u0142odzonych \u017co\u0142nierzy od walki z polskimi bur\u017cujami bardziej interesowa\u0142y s\u0142odycze i inne smako\u0142yki dost\u0119pne w sklepach. Decyzj\u0119, kto w\u0142a\u015bciwie ma szturmowa\u0107 Grodno, co rusz zmieniano, co wywo\u0142ywa\u0142o konsternacj\u0119 dow\u00f3dc\u00f3w jednostek.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Niestety Polacy te\u017c nie mieli czego przeciwstawi\u0107 naje\u017ad\u017acom. Grodno, kt\u00f3re przed wojn\u0105 by\u0142o ca\u0142kiem sporym o\u015brodkiem wojskowym, teraz mog\u0142o stanowi\u0107 \u0142atwy \u0142up. Wojska wcze\u015bniej rzucono na zach\u00f3d, do walki z Niemcami, a potem wys\u0142ano tak\u017ce \u017co\u0142nierzy do obrony Lwowa. Potencja\u0142 obronny miasta tak\u017ce bardzo ucierpia\u0142 w wyniku nalot\u00f3w niemieckich \u2013 niemal w po\u0142owie zniszczone zosta\u0142y sk\u0142ady broni i amunicji.\u00a0<\/span><\/p>\n

W efekcie osta\u0142y si\u0119 tylko 24 ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe i dwa dzia\u0142a Bofors \u2013 ale by\u0142y to dzia\u0142a przeciwlotnicze, a nie przeciwpancerne.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Kadr<\/p>\n

Kadr z filmu Orl\u0119ta. Grodno ’39<\/span>\u00a0\u00a0Fot. Magdalena G\u00f3rfi\u0144ska \/ WFDiF \/ TVP<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Do dyspozycji by\u0142y karabiny pami\u0119taj\u0105ce drug\u0105 po\u0142ow\u0119 XIX w., do kt\u00f3rych i tak by\u0142o ma\u0142o amunicji, oraz pokazane w filmie butelki z benzyn\u0105. Pomys\u0142odawc\u0105 tej formy walki by\u0142 pu\u0142kownik Bohdan Hulewicz, kt\u00f3ry na ten cel zarekwirowa\u0142 butelki z rozlewni spirytusowej. Ta skuteczna, jak si\u0119 okaza\u0142o, bro\u0144, cho\u0107 \u015bwiadczy\u0142a o pomys\u0142owo\u015bci Polak\u00f3w, jednak pokazywa\u0142a beznadziej\u0119 tego pa\u0144stwa.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Liczba obro\u0144c\u00f3w miasta wedle szacunk\u00f3w historyk\u00f3w wynosi\u0142a oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy ludzi \u2013 w tym sporo m\u0142odzie\u017cy. Grodno by\u0142o przygotowane do obrony w miar\u0119 skromnych mo\u017cliwo\u015bci \u2013 najwi\u0119ksze zas\u0142ugi maj\u0105 tu wiceprezydent Roman Sawicki oraz major Benedykt Serafin. Sprawnie dzia\u0142a\u0142a szczeg\u00f3lnie s\u0142u\u017cba sanitarna i\u00a0\u00a0\u0142\u0105czno\u015b\u0107.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Wiele do \u017cyczenia pozostawia\u0142a natomiast postawa gen. bryg. J\u00f3zefa Olszyny-Wilczy\u0144skiego, dow\u00f3dcy III Okr\u0119gu Korpusu w Grodnie, kt\u00f3ry 18 wrze\u015bnia po prostu wyjecha\u0142 z miasta, nie wydaj\u0105c \u017cadnych rozkaz\u00f3w ani nie wyznaczaj\u0105c oficera jako dow\u00f3dcy obrony.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

By\u0142 w\u00f3wczas podobno cz\u0142owiekiem niezdolnym ju\u017c do kierowania czymkolwiek. Zreszt\u0105 wyjazd z Grodna na niewiele mu si\u0119 zda\u0142. Pojmany pod granic\u0105 z Litw\u0105 zosta\u0142 rozstrzelany. Miasto opu\u015bcili tak\u017ce prezydent i starosta.\u00a0<\/span><\/p>\n

Wobec s\u0142abo\u015bci regularnych wojsk obrona Grodna by\u0142a czynem mieszka\u0144c\u00f3w, w tym tak\u017ce uczni\u00f3w, student\u00f3w i harcerzy. Wieczorem 20 wrze\u015bnia do miasta dotar\u0142y posi\u0142ki dowodzone przez gen. Wac\u0142awa Prze\u017adzieckiego, kt\u00f3ry przej\u0105\u0142 komend\u0119 w mie\u015bcie. Polacy opierali si\u0119 od 20 do 22 wrze\u015bnia, gdy czo\u0142gi w ko\u0144cu wdar\u0142y si\u0119 do centrum miasta. Nie spos\u00f3b nie podziwia\u0107 m\u0142odych ludzi, kt\u00f3rzy z po\u015bwi\u0119ceniem, i do tego skutecznie, rzucali butelkami z benzyn\u0105 w radzieckie czo\u0142gi, gdy cz\u0119\u015b\u0107 doros\u0142ych, i to zajmuj\u0105cych oficjalne stanowiska, opu\u015bci\u0142a Grodno.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Wedle szacunk\u00f3w w walce zgin\u0119\u0142o 53 \u017co\u0142nierzy radzieckich, trzy razy wi\u0119cej by\u0142o rannych. Polacy zniszczyli kompletnie pi\u0119\u0107 czo\u0142g\u00f3w i 14 kolejnych uszkodzili. Straty polskie by\u0142y znacznie wi\u0119ksze, si\u0119gaj\u0105ce kilkuset zabitych \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce napastnik potem dokonywa\u0142 egzekucji.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0\u017bydzi, Bia\u0142orusini? Komuni\u015bci!<\/strong><\/h4>\n

W niespe\u0142na 60-tysi\u0119cznym Grodnie w 1939 r. drug\u0105 pod wzgl\u0119dem liczebno\u015bci spo\u0142eczno\u015b\u0107 stanowili \u017bydzi. Relacje mi\u0119dzy nimi a Polakami zapewne odpowiada\u0142y \u015bredniej na kresach II RP, z tym \u017ce tu jeszcze \u015bwie\u017ca by\u0142a pami\u0119\u0107 o niedawnym pogromie. W czerwcu 1935 r. Polacy powybijali szyby w ponad 260 domach i sklepach \u017cydowskich, pobili kilkudziesi\u0119ciu \u017byd\u00f3w, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych dw\u00f3ch zmar\u0142o. Powodem by\u0142o zab\u00f3jstwo Polaka (na tle obyczajowym) przez dw\u00f3ch \u017byd\u00f3w.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Panorama
\nPanorama Grodna, na pierwszym planie most na Niemnie, rok 1938<\/span>\u00a0\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

W Grodnie oczywi\u015bcie mieszkali \u017bydzi religijni oraz syjoni\u015bci marz\u0105cy o w\u0142asnym pa\u0144stwie, byli te\u017c \u017bydzi zasymilowani, a w\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c grupa komunist\u00f3w. Bior\u0105c jednak pod uwag\u0119 liczb\u0119 \u017byd\u00f3w w Polsce, by\u0142o ich \u2013 trzeba to podkre\u015bli\u0107 \u2013 niewielu. A jednak to w\u0142a\u015bnie oni do dzi\u015b s\u0105 wykorzystywani, szczeg\u00f3lnie przez prawicowych historyk\u00f3w, do kszta\u0142towania obrazu reakcji \u017byd\u00f3w na wkroczenie Armii Czerwonej. Kalka, wed\u0142ug kt\u00f3rej og\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w wita\u0142 Sowiet\u00f3w kwiatami i bramami triumfalnymi, okazuje si\u0119 w polskiej \u015bwiadomo\u015bci do dzi\u015b nadzwyczaj trwa\u0142a. \u00a0<\/span><\/p>\n

Ryszard Szaw\u0142owski publikuj\u0105cy pod pseudonimem Karol Liszewski w wydanej przed laty monografii i dokumentach na temat wkroczenia Zwi\u0105zku Radzieckiego do Polski podkre\u015bla\u0142, \u017ce w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w istnia\u0142 spory od\u0142am probolszewicki. \u201eWielu z nich \u017cywi\u0142o zreszt\u0105 niech\u0119\u0107 czy wr\u0119cz nienawi\u015b\u0107 do Polak\u00f3w i do Polski \u00bbw og\u00f3le\u00ab” \u2013 \u017bydzi ci mieli ochoczo wst\u0119powa\u0107 do milicji ludowej, aresztowa\u0107 i denuncjowa\u0107 Polak\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

Szaw\u0142owski uwa\u017ca, \u017ce komunistyczny od\u0142am \u017byd\u00f3w w Grodnie zorganizowa\u0142 co\u015b na kszta\u0142t powstania w celu zaj\u0119cia miasta. Podobna dywersja mia\u0142a miejsce w nieodleg\u0142ym Skidlu. W obu przypadkach polskie si\u0142y zdo\u0142a\u0142y st\u0142umi\u0107 komunistyczn\u0105 akcj\u0119.\u00a0<\/span><\/p>\n

Ciekawe, \u017ce we wsp\u00f3\u0142czesnej rosyjskiej publicystyce, a w\u0142a\u015bciwie propagandzie historycznej, te same dzia\u0142ania przypisuje si\u0119\u2026 Bia\u0142orusinom. Oto Aleksandr Szirokorad, znany ze swych antypolskich publikacji cho\u0107by na temat Katynia, w ksi\u0105\u017cce pod znacz\u0105cym tytu\u0142em \u201eRu\u015b i Polska. Tysi\u0105cletnia wendetta” pisze, owszem, o powstaniu w Grodnie, ale Bia\u0142orusin\u00f3w, kt\u00f3rym uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 wi\u0119zienie i uwolni\u0107 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych. Wed\u0142ug niego Polacy, pacyfikuj\u0105c ten zryw, zabili 26 powsta\u0144c\u00f3w. Tak\u017ce w Skidlu za bro\u0144 chwyci\u0107 mieli \u201ebia\u0142oruscy ch\u0142opi”.\u00a0<\/span><\/p>\n

Szaw\u0142owski podkre\u015bla\u0142 \u017cydowskie pochodzenie komunistycznych dywersant\u00f3w. Pytanie tylko, czy bior\u0105c pod uwag\u0119 \u017cydowsk\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i religijno\u015b\u0107 oraz komunistyczn\u0105 ideologi\u0119, w kt\u00f3rej ateizm i internacjonalizm odgrywaj\u0105 tak\u0105 rol\u0119, podkre\u015blanie \u017cydowskich korzeni w\u015br\u00f3d komunist\u00f3w ma sens?\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Autor jednej z bardziej znanych relacji o obronie Grodna S\u0142awomir Weraksa, w\u00f3wczas student Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, wspominaj\u0105c o t\u0142umieniu dywersji, wymienia\u0142 komunist\u00f3w i czerwonych, nie skupiaj\u0105c si\u0119 na ich pochodzeniu.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Kto wita\u0142 czerwonych z rado\u015bci\u0105\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Najbardziej znana relacja wysz\u0142a jednak spod pi\u00f3ra in\u017c. Gra\u017cyny Lipi\u0144skiej, do 1939 r. dyrektorki szk\u00f3\u0142 zawodowych w Grodnie. Jej wspomnienia pt. \u201eJe\u015bli zapomn\u0119 o nich” ukaza\u0142y si\u0119 w latach 80. w emigracyjnym wydawnictwie we\u00a0<\/strong><\/span>Francj<\/strong><\/span>i<\/a>. P\u00f3\u017aniej ju\u017c Szaw\u0142owski zarzuci\u0142 wydawcy manipulowanie tekstem polegaj\u0105ce na wyci\u0119ciu b\u0105d\u017a zniekszta\u0142ceniu fragment\u00f3w \u015bwiadcz\u0105cych o \u017cydowskim wsparciu dla radzieckiego napastnika.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Wed\u0142ug Lipi\u0144skiej \u017bydzi ju\u017c 18 wrze\u015bnia, podszywaj\u0105c si\u0119 pod ochotniczych obro\u0144c\u00f3w miasta, pr\u00f3bowali wy\u0142udzi\u0107 bro\u0144 z koszar. Ale i ona wspomina\u0142a o lekarzu \u017bydzie, kt\u00f3ry by\u0142 \u201ezapatrzony w m\u0142odych podoficer\u00f3w” i stara\u0142 im si\u0119 pom\u00f3c ze \u0142zami w oczach. Szaw\u0142owski uzna\u0142 za charakterystyczne, \u017ce ten fragment \u015bwiadcz\u0105cy o \u017bydach pozytywnie akurat wydawca zachowa\u0142.\u00a0<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Najciekawsze, \u017ce sama Lipi\u0144ska pad\u0142a ofiar\u0105 antysemickich uprzedze\u0144. Tak przynajmniej wynika z relacji innego obro\u0144cy, nauczyciela i dzia\u0142acza harcerskiego Brunona Hlebowicza. On to podczas patrolowania Grodna spostrzeg\u0142 skulon\u0105 ma\u0142\u0105 posta\u0107 kobiec\u0105 przy trupie radzieckiego \u017co\u0142nierza. Wok\u00f3\u0142 m\u0142odzi ch\u0142opcy wo\u0142ali: \u201eBij j\u0105, bo to \u017byd\u00f3wka, szpieg”. Hlebowicz zdo\u0142a\u0142 uratowa\u0107 kobiet\u0119 przed linczem, zapewniaj\u0105c, \u017ce j\u0105 zna i \u017ce jest to Polka. A by\u0142a to w\u0142a\u015bnie Lipi\u0144ska.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

To tak\u017ce Lipi\u0144ska opisa\u0142a histori\u0119 Tadeusza Jasi\u0144skiego, 13-letniego ch\u0142opca, kt\u00f3rego naje\u017ad\u017aca mia\u0142 przywi\u0105za\u0107 do czo\u0142gu i wykorzysta\u0107 w charakterze \u017cywej tarczy. W filmie pojawia si\u0119 ten w\u0105tek, aczkolwiek zmodyfikowany i dostosowany do fabu\u0142y. Tam bowiem ch\u0142opak pali si\u0119 \u017cywcem, w relacji Lipi\u0144skiej zdo\u0142ano go nawet ci\u0119\u017cko rannego dostarczy\u0107 do szpitala, gdzie zmar\u0142 w obj\u0119ciach matki, pr\u00f3buj\u0105cej go pocieszy\u0107 informacjami o nadchodz\u0105cej odsieczy.\u00a0<\/span><\/p>\n

Relacja Lipi\u0144skiej wywo\u0142a\u0142a w\u015bciek\u0142y atak Szirokorada, kt\u00f3ry nazwa\u0142 j\u0105 bajeczk\u0105. \u201eKa\u017cdy mo\u017ce p\u00f3j\u015b\u0107 w muzeum i zobaczy\u0107, \u017ce na T-26 czy T-37 nie da si\u0119 przymocowa\u0107 cz\u0142owieka, nie zakrywaj\u0105c widoczno\u015bci mechanika-kierowcy” \u2013 pisze rosyjski autor.\u00a0<\/span><\/p>\n

Szirokarad przekonuje, \u017ce cia\u0142o cz\u0142owieka nie nadaje si\u0119 na ochron\u0119 czo\u0142gu, jakby nie rozumiej\u0105c, \u017ce nie chodzi\u0142o o wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 materia\u0142u, ale o psychiczny efekt.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\"CentrumCentrum Grodna, ulica Azorska, rok 1937<\/span>\u00a0\u00a0Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Rosyjski autor, kt\u00f3ry podwa\u017ca relacj\u0119 Lipi\u0144skiej, powo\u0142uje si\u0119 za to na relacj\u0119 radzieckich czo\u0142gist\u00f3w, wedle kt\u00f3rych pewien nastolatek ostrzeg\u0142 ich, \u017ce pod mostem, na kt\u00f3rym chcieli wjecha\u0107, pod\u0142o\u017cone s\u0105 miny.\u00a0<\/span><\/p>\n

Szirokorad, kt\u00f3ry ob\u015bmiewa polskie upami\u0119tnianie obrony Grodna, pisze: \u201eBardzo ju\u017c \u00bbma\u0142y Katy\u0144\u00ab przypomina ten wielki. Ch\u0142opcy wskazuj\u0105cy drog\u0119 czo\u0142gistom przeobrazili si\u0119 w ofiary rosyjskich sadyst\u00f3w”.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Pisze tak\u017ce, \u017ce najzabawniejsze jest to, \u017ce ch\u0142opcy z Grodna naprawd\u0119 bywali w radzieckich czo\u0142gach \u2013 tyle \u017ce w \u015brodku. Jako przewodnicy, wskazuj\u0105cy drog\u0119 i strategiczne punkty. M\u0142odzie\u0144cy ci mieli opu\u015bci\u0107 miasto jeszcze przed wojn\u0105. Co do tego polskie \u015bwiadectwa s\u0105 zgodne i znane s\u0105 trzy nazwiska: Aleksandrowicz, Lifszyc i Margolis.\u00a0<\/span><\/p>\n

Lifszyc, kt\u00f3ry mia\u0142 wcze\u015bniej zabi\u0107 w Grodnie marynarza no\u017cem na jakiej\u015b zabawie, teraz, po wzi\u0119ciu do niewoli, zosta\u0142 zabity kolb\u0105 przez jednego z nastoletnich obro\u0144c\u00f3w miasta. Aleksandrowicz zosta\u0142 pojmany i grozi\u0142a mu podobna \u015bmier\u0107 jak w przypadku Lifszyca, ale uratowali go oficerowie policji, \u201eco wywo\u0142a\u0142o niezadowolenie w\u015br\u00f3d t\u0142umu” \u2013 jak pisze Szaw\u0142owski. Margolis zgin\u0105\u0142 w czasie walk.<\/span><\/p>\n

\u017bydowski ch\u0142opak bohaterem\u00a0<\/strong><\/h4>\n

Film \u0141ukaszewicza opowiada histori\u0119 fikcyjnego \u017cydowskiego bohatera, ale Grodno mia\u0142o swego prawdziwego \u017cydowskiego bohatera. Relacj\u0119 o tym znajdujemy w opracowaniu Szaw\u0142owskiego. Wedle Zenona Ungara, w\u00f3wczas ucznia gimnazjum im. Mickiewicza, w oddziale kaprala podchor\u0105\u017cego Wo\u017aniaka jako ochotnicy s\u0142u\u017cyli tak\u017ce jego dwaj koledzy Chaim Margolis i Oszer Szereszewski. Pierwszy by\u0142 synem dyrektora fabryki tytoniu, drugi \u2013 w\u0142a\u015bciciela drukarni. To w\u0142a\u015bnie Margolis (nosi\u0142 to samo nazwisko co ch\u0142opiec, kt\u00f3ry mia\u0142 wskazywa\u0107 drog\u0119 Sowietom) wraz z Wo\u017aniakiem, gdy ich oddzia\u0142 zosta\u0142 zauwa\u017cony przez napastnik\u00f3w, pozoruj\u0105c ch\u0119\u0107 poddania si\u0119, podeszli z granatami pod radzieckie czo\u0142gi oraz grup\u0119 milicji ludowej sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 przewa\u017cnie z m\u0142odzie\u017cy \u017cydowskiej. Ungar relacjonowa\u0142: \u201eobaj z wysoko podniesionymi r\u0119kami szli w stron\u0119 czo\u0142g\u00f3w i milicji, kt\u00f3ra mia\u0142a skierowane na nich karabiny. Odleg\u0142o\u015b\u0107 od nas do Rosjan i milicji nie by\u0142a wi\u0119ksza ni\u017c 10-15 metr\u00f3w. Wo\u017aniak i Margolis byli ju\u017c pomi\u0119dzy czo\u0142gami. Wolno zacz\u0105\u0142em sobie zdawa\u0107 spraw\u0119, co zamierzaj\u0105. Ma\u0142y rosyjski oficer wysun\u0105\u0142 si\u0119 spoza czo\u0142gu na ich spotkanie. I nagle b\u0142ysk! Huk! Dym”.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gdy Ungar zdo\u0142a\u0142 uciec w bezpieczne miejsce, obejrza\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142. \u201ePr\u00f3cz podchor\u0105\u017cego i Margolisa wszyscy byli ze mn\u0105”. Dodajmy, \u017ce Wo\u017aniak, przed wojn\u0105 nauczyciel, wyra\u017anie powiedzia\u0142, \u017ce p\u00f3jdzie w kierunku czo\u0142g\u00f3w sam, a wszyscy ch\u0142opcy, gdy nast\u0105pi wybuch, maj\u0105 ucieka\u0107 przez dziur\u0119 w p\u0142ocie. Margolis, nastoletni \u017cydowski ch\u0142opak, po\u015bwi\u0119ci\u0142 wi\u0119c \u017cycie za Polsk\u0119 i przyjaci\u00f3\u0142 \u015bwiadomie i dobrowolnie.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. z : Czes\u0142aw K. Grzelak, “Kresy w czerwieni 1939” (Warszawa 1998), Roger Moorhouse, “Polska 1939. Pierwsi przeciw Hitlerowi” (Krak\u00f3w 2019), Ryszard Szaw\u0142owski, “Wojna polsko-bolszewicka 1939.\u00a0Tom 1 i Tom 2″ (Warszawa 1997), Aleksandr Szirokorad, ‘Ru\u015b i Polsza. Tysjaczeletniaja wendetta” (Moskwa 2011).\u00a0\u00a0\u00a0<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kadr z filmu Orl\u0119ta. Grodno ’39. To jeden z film\u00f3w, kt\u00f3re wyprodukowa\u0142a TVP, wi\u0119c te\u017c o nich informuje (Fot. Magdalena G\u00f3rfi\u0144ska \/ WFDiF \/ TVP) Film “Orl\u0119ta. Grodno ’39” to fikcja, ale w\u015br\u00f3d obro\u0144c\u00f3w miasta by\u0142 prawdziwy \u017cydowski bohater Andrzej Brzeziecki Butelki z benzyn\u0105 rzucane w radzieckie czo\u0142gi \u015bwiadcz\u0105 tyle\u017c o bohaterstwie mieszka\u0144c\u00f3w Grodna, co […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98594"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98594"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98594\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98605,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98594\/revisions\/98605"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}