![\"Babi_Yar_wiki_hahle_2.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/a12e969983ea2d50c392d1194ccab67b\/jpg\/jhi\/preview\/Babi_Yar_wiki_hahle_2.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/zih-1.png\")
<\/a>\u201eId\u017acie na cmentarz\u201d. Rocznica masakry w Babim Jarze<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nPrzemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n . \u201eBabi Jar\u201d to nazwa du\u017cego, rozga\u0142\u0119zionego w\u0105wozu znajduj\u0105cego si\u0119 dzi\u015b w obr\u0119bie Kijowa. Przez stulecia znajdowa\u0142y si\u0119 w nim obozy wojskowe i cmentarze.<\/span><\/p>\n 19 wrze\u015bnia 1941 r., niespe\u0142na trzy miesi\u0105ce po ataku na Zwi\u0105zek Radziecki<\/a>, Niemcy zdobyli Kij\u00f3w, bior\u0105c do niewoli ponad 600 tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy Armii Czerwonej. Triumf by\u0107 mo\u017ce u\u015bpi\u0142 ich czujno\u015b\u0107. 22 wrze\u015bnia budynki przy Chreszczatyku, reprezentacyjnej ulicy Kijowa, do kt\u00f3rych wprowadzili si\u0119 niemieccy oficerowie, zacz\u0119\u0142y eksplodowa\u0107; bomby i miny z zapalnikami czasowymi zosta\u0142y pod\u0142o\u017cone przez wycofuj\u0105ce si\u0119 wojska radzieckie lub przez pozosta\u0142ych w mie\u015bcie agent\u00f3w NKWD. Zgin\u0119\u0142o kilkuset \u017co\u0142nierzy wojsk okupacyjnych, co by\u0142o ciosem dla Niemc\u00f3w, kt\u00f3rym i tak brakowa\u0142o si\u0142 do kontrolowania ogromnych podbitych terytori\u00f3w wschodniej Europy. Jak powiedzia\u0142 jeden ze \u015bwiadk\u00f3w, \u201eprzestali si\u0119 u\u015bmiecha\u0107\u201d[1]<\/a>. Nesia Elgort zapami\u0119ta\u0142a Niemca krzycz\u0105cego na ulicy \u201e\u2013 Partisan, Jude, kaputt!\u201d[2]<\/a>.,<\/span><\/p>\n \u201eNiemcy trzymali si\u0119 prostej linii ideologicznej: je\u017celi co\u015b zrobi\u0142o NKWD, win\u0105 nale\u017cy obarczy\u0107 \u017byd\u00f3w\u201d<\/a>[3]<\/a> \u2013 pisze Timothy Snyder. Nie mia\u0142o dla nich znaczenia to, \u017ce \u017bydzi w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w nie mieli nic wsp\u00f3lnego z NKWD. Identyczny schemat wcielali w \u017cycie na Bia\u0142orusi \u2013 po aktach sabota\u017cu radzieckich partyzant\u00f3w jednostki SS likwidowa\u0142y bezbronnych mieszka\u0144c\u00f3w wsi, g\u0142\u00f3wnie \u017byd\u00f3w. Po wybuchach w Kijowie dow\u00f3dcy Wehrmachtu, SS i policji podj\u0119li decyzj\u0119 o \u201eodwecie\u201d \u2013 mia\u0142 by\u0107 nim mord na \u017bydach, kt\u00f3rzy nie zdo\u0142ali uciec z miasta. Bezpo\u015brednio odpowiedzialni za operacj\u0119 byli genera\u0142 Wehrmachtu Kurt Eberhard oraz dow\u00f3dcy niemieckich Einsatzgruppen: Friedrich Jeckeln, Paul Blobel i Otto Rasch.<\/span><\/p>\n \u201e28 wrze\u015bnia (\u2026) na skrzy\u017cowaniach w mie\u015bcie, na murach i p\u0142otach pojawi\u0142 si\u0119 rozkaz, by wszyscy \u017bydzi \u017cyj\u0105cy w Kijowie stawili si\u0119 29 wrze\u015bnia rano na ulicy Diegtiarowskiej, w rejonie cmentarza \u017cydowskiego\u201d[4]<\/a>. Za niewykonanie rozkazu grozi\u0142a kara \u015bmierci. \u201ePos\u0142u\u017cono si\u0119 k\u0142amstwem, kt\u00f3re mia\u0142o wej\u015b\u0107 Niemcom w nawyk przy masowych rozstrzeliwaniach \u2013 celem by\u0142o rzekomo przesiedlenie\u201d[5]<\/a>.<\/span><\/p>\n T\u0142umy ludzi nieprzerwanym potokiem sz\u0142y ulic\u0105 Lwowsk\u0105, a na chodnikach sta\u0142y niemieckie patrole. \u201eTakie mn\u00f3stwo ludzi od wczesnego rana do samej nocy posuwa\u0142o si\u0119 po jezdni, \u017ce trudno by\u0142o przej\u015b\u0107 z jednej strony Lwowskiej na drug\u0105\u201d. Trzy dni i trzy noce (\u2026) [w] ulic\u0119 Lwowsk\u0105, jak potoki do rzeki, wlewa\u0142y si\u0119 t\u0142umy z ulicy Paw\u0142owskiej, Dmitrijewskiej, Wo\u0142odarskiego, Niekrasowskiej. Za Lwowsk\u0105 zaczyna si\u0119 ulica Mielnika, a dalej \u2013 odludna droga, nagie pag\u00f3rki, w\u0105wozy o stromych zboczach \u2013 Babi Jar. W miar\u0119 zbli\u017cania si\u0119 do Babiego Jaru nasila\u0142 si\u0119 zgie\u0142k, mieszaj\u0105c si\u0119 z j\u0119kami i p\u0142aczem.[6]<\/a><\/span> **********************************************<\/p>\n <\/a>M\u0142odzi i starzy, rodziny z dzie\u0107mi, ludzie z workami, w\u00f3zkami, ko\u0142drami, zapasami \u017cywno\u015bci pod\u0105\u017cali tysi\u0105cami w stron\u0119 \u017cydowskiego cmentarza.<\/span><\/p>\n Pod otwartym niebem zosta\u0142a zorganizowana kancelaria, sta\u0142y biurka. (\u2026) Z t\u0142umu za ka\u017cdym razem oddzielano po trzydzie\u015bci, czterdzie\u015bci os\u00f3b i prowadzono pod konwojem do \u201erejestracji\u201d. Ludziom odbierano dokumenty i kosztowno\u015bci. Dokumenty natychmiast rzucano na ziemi\u0119: \u015bwiadkowie m\u00f3wi\u0105, \u017ce plac pokry\u0142 si\u0119 grub\u0105 warstw\u0105 rozrzuconych papier\u00f3w, podartych dowod\u00f3w i legitymacji zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych. Nast\u0119pnie Niemcy zmuszali ludzi do rozbierania si\u0119 do naga, wszystkich bez wyj\u0105tku (\u2026). Nagim ludziom \u2013 m\u0119\u017cczyznom i kobietom \u2013 zrywano z palc\u00f3w pier\u015bcionki.[7]<\/a><\/span><\/p>\n Niekt\u00f3rzy \u017bydzi jeszcze przed doj\u015bciem do \u201ekancelarii\u201d, gdy mijali uzbrojonych Niemc\u00f3w, zaczynali rozumie\u0107, \u017ce nie id\u0105 na przesiedlenie, ale prawie nikt nie alarmowa\u0142 swoich towarzyszy. Tego dnia wielu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy przewidzieli, co ich czeka, pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo. Inni powtarzali pog\u0142oski o robotach przymusowych albo o wymianie rodzin \u017cydowskich za niemieckich je\u0144c\u00f3w wojennych[8]<\/a>. \u201eId\u017acie na cmentarz\u201d – m\u00f3wili Niemcy na pytania \u017byd\u00f3w i \u017byd\u00f3wek, kt\u00f3rzy mieli ma\u0142\u017conk\u00f3w Rosjan lub Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/span><\/p>\n Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce \u017bydzi byli naiwni. Pami\u0119tajmy jednak, \u017ce mieszka\u0144cy ZSRR byli przyzwyczajeni do przesiedle\u0144, wyw\u00f3zek, akcji tajnej policji, kt\u00f3ra nie tolerowa\u0142a oporu.<\/span><\/p>\n W Babim Jarze \u2013 podobnie jak wcze\u015bniej w Kamie\u0144cu Podolskim, Berdyczowie, miastach i niezliczonych ma\u0142ych miasteczkach i wsiach polskich Kres\u00f3w, Bia\u0142orusi, Ukrainy, Litwy, \u0141otwy, Estonii, Besarabii, zachodniej Rosji \u2013 Niemcy prowadzili eksterminacj\u0119 masow\u0105 z udzia\u0142em Einsatzgruppen<\/a>, kt\u00f3re w 1939 r. wymordowa\u0142y w Polsce blisko 15 tysi\u0119cy Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w. Einsatzgruppen mia\u0142y pozwolenie na niezale\u017cne dzia\u0142ania za lini\u0105 frontu i od czerwca 1941 r. wymordowa\u0142y ju\u017c kilkaset tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w zachodnich terytori\u00f3w ZSRR. By\u0142 to de facto pierwszy etap masowych mord\u00f3w na przemys\u0142ow\u0105 skal\u0119.<\/span><\/p>\n Jelena Borodianska-Knysz, kt\u00f3ra wraz z czteroletni\u0105 c\u00f3rk\u0105 sz\u0142a na rozstrzelanie w w\u0105wozie, wspomina\u0142a (w relacji spisanej przez cz\u0142onka zespo\u0142u Czarnej ksi\u0119gi<\/em> Ilji Erenburga i Wasilija Grossmana):<\/span><\/p>\n Po drodze do nas przy\u0142\u0105czono jeszcze oko\u0142o stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu os\u00f3b, nawet wi\u0119cej. Nigdy nie zapomn\u0119 pewnej na oko pi\u0119tnastoletniej dziewczynki, Sary. Trudno opisa\u0107 urod\u0119 tej dziewczynki. Matka rwa\u0142a sobie w\u0142osy z g\u0142owy, krzycza\u0142a rozdzieraj\u0105cym g\u0142osem \u201eZabijcie nas razem\u201d\u2026 Matk\u0119 zabili kolb\u0105, z dziewczynk\u0105 nie spieszyli si\u0119, pi\u0119ciu czy sze\u015bciu Niemc\u00f3w rozebra\u0142o j\u0105 do naga, co by\u0142o dalej \u2013 nie wiem, nie widzia\u0142am.[9]<\/a><\/span><\/p>\n Oto dalszy ci\u0105g jej opowie\u015bci:<\/span><\/p>\n Oko\u0142o p\u00f3\u0142nocy rozleg\u0142a si\u0119 niemiecka komenda, \u017ceby\u015bmy si\u0119 ustawili w szeregu. Nie czeka\u0142am na nast\u0119pn\u0105 komend\u0119, natychmiast wrzuci\u0142am do rowu dziewczynk\u0119 i sama upad\u0142am na ni\u0105. Sekund\u0119 p\u00f3\u017aniej zacz\u0119\u0142y na mnie spada\u0107 trupy. Potem zrobi\u0142o si\u0119 cicho. Up\u0142yn\u0119\u0142o oko\u0142o pi\u0119tnastu minut \u2013 przyprowadzono drug\u0105 grup\u0119. Znowu rozleg\u0142y si\u0119 strza\u0142y i do do\u0142u znowu zacz\u0119li spada\u0107 zakrwawieni, umieraj\u0105cy i martwi ludzie.<\/span><\/p>\n Poczu\u0142am, \u017ce moja c\u00f3rka ju\u017c si\u0119 nie rusza. Przywar\u0142am do niej, przykry\u0142am j\u0105 w\u0142asnym cia\u0142em i zacisn\u0105wszy pi\u0119\u015bci, podpar\u0142am nimi podbr\u00f3dek dziecka, \u017ceby dziewczynka si\u0119 nie udusi\u0142a. Moja c\u00f3reczka poruszy\u0142a si\u0119. Stara\u0142am si\u0119 troch\u0119 unie\u015b\u0107, \u017ceby jej nie przygnie\u015b\u0107. Dooko\u0142a by\u0142o bardzo du\u017co krwi. Rozstrzeliwanie trwa\u0142o od godziny dziewi\u0105tej rano. Trupy le\u017ca\u0142y nade mn\u0105 i pode mn\u0105.[10]<\/a><\/span><\/p>\n Niemiecki \u017co\u0142nierz chodzi\u0142 po cia\u0142ach i sprawdza\u0142, czy kto\u015b nie prze\u017cy\u0142. Dzi\u0119ki temu, \u017ce stan\u0105\u0142 na Jelenie, nie otrzyma\u0142a ciosu bagnetem.<\/span><\/p>\n Kiedy odszed\u0142, podnios\u0142am g\u0142ow\u0119. W oddali by\u0142o s\u0142ycha\u0107 ha\u0142as. To Niemcy k\u0142\u00f3cili si\u0119 z powodu ubra\u0144 \u2013 trwa\u0142 podzia\u0142.<\/span><\/p>\n Uwolni\u0142am si\u0119, podnios\u0142am, wzi\u0119\u0142am na r\u0119ce c\u00f3rk\u0119 \u2013 by\u0142a nieprzytomna. Posz\u0142am jarem. Odszed\u0142szy kilometr, poczu\u0142am, \u017ce c\u00f3rka ledwie oddycha. Wody nigdzie nie by\u0142o. Zwil\u017cy\u0142am jej usta \u015blin\u0105. Przesz\u0142am jeszcze kilometr, zacz\u0119\u0142am zbiera\u0107 ros\u0119 z trawy i nawil\u017ca\u0107 ni\u0105 usta dziecka. Powoli dziewczynka zacz\u0119\u0142a dochodzi\u0107 do siebie.[11]<\/a><\/span><\/p>\n Jelena wraz z c\u00f3reczk\u0105 ukry\u0142y si\u0119 w piwnicy starej cegielni. Po kilku dniach kobieta odnalaz\u0142a swoj\u0105 ukrai\u0144sk\u0105 znajom\u0105. U niej i dw\u00f3ch kolejnych znajomych przemieszka\u0142a kilka tygodni. Nie by\u0142a bezpieczna, bo po masakrze Niemcy i policjanci poszukiwali ukrywaj\u0105cych si\u0119 w okolicy \u017byd\u00f3w: \u201eprzeczesywali nie tylko mieszkania, zagl\u0105dali do piwnic, jaski\u0144, wysadzali pod\u0142ogi, podejrzanie zamurowane \u015bciany, strychy, kominy\u201d[12]<\/a>.<\/span><\/p>\n W dniach 29-30 wrze\u015bnia 1941 roku w Babim Jarze Niemcy zamordowali 33 771 os\u00f3b. Tylko 29 osobom uda\u0142o si\u0119 prze\u017cy\u0107.<\/span><\/p>\n W Kijowie, a tak\u017ce Kamie\u0144cu Podolskim, Rydze i innych miejscach masowych rozstrzeliwa\u0144 SS-Obergruppenf\u00fchrer Friedrich Jeckeln tworzy\u0142 metod\u0119 masowej eksterminacji, nazywan\u0105 niekiedy Sardinenpackung<\/em>. Niemieccy \u017co\u0142nierze i esesmani wyprowadzali \u017byd\u00f3w z getta (je\u015bli istnia\u0142o ju\u017c w danej miejscowo\u015bci) lub tworzyli dla nich punkt zborny. Formowali ofiary w kolumny. Po doprowadzeniu do przygotowanych wcze\u015bniej masowych grob\u00f3w zmuszali do rozebrania si\u0119 i oddania kosztowno\u015bci (w tej fazie dochodzi\u0142o do gwa\u0142t\u00f3w i innych okrucie\u0144stw). Potem ofiary musia\u0142y stan\u0105\u0107 na brzegu masowego grobu lub po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na zw\u0142okach ju\u017c wcze\u015bniej zamordowanych os\u00f3b. Niemcy zabijali przy u\u017cyciu karabin\u00f3w, pistolet\u00f3w i pistolet\u00f3w maszynowych, strzelaj\u0105c w ty\u0142 g\u0142owy.<\/span><\/p>\n Jeckelnowi zale\u017ca\u0142o na ograniczeniu liczby niecelnych strza\u0142\u00f3w, zmniejszeniu zu\u017cycia pocisk\u00f3w, maksymalnym zape\u0142nieniu grob\u00f3w i dehumanizacji ofiar. Ju\u017c w 1941 r. do w\u0142adz SS zacz\u0119\u0142y dochodzi\u0107 sygna\u0142y o powa\u017cnych problemach psychicznych, jakich do\u015bwiadczali szeregowi zbrodniarze \u2013 wielu z nich mia\u0142o na sumieniu tysi\u0105ce ofiar, bo \u0142\u0105czna liczba \u017co\u0142nierzy Einsatzgruppen <\/em>wynosi\u0142a oko\u0142o 3000, a zamordowali ponad milion ludzi.<\/span><\/p>\n Za rezygnacj\u0119 ze \u201es\u0142u\u017cby\u201d w Einsatzgruppen<\/em> niemieckich \u017co\u0142nierzy nie spotyka\u0142y \u017cadne negatywne konsekwencje. Ka\u017cdy m\u00f3g\u0142 odej\u015b\u0107, ale odchodzi\u0142o bardzo niewielu. Lato i jesie\u0144 1941 roku by\u0142y dla Niemc\u00f3w testem mo\u017cliwo\u015bci masowego rozstrzeliwania. Wynik nie zadowala\u0142 kierownictwa SS, kt\u00f3re ju\u017c na jesieni rozpocz\u0119\u0142o eksperymenty z mordowaniem ludzi (sowieckich je\u0144c\u00f3w wojennych, os\u00f3b chorych psychicznie) za pomoc\u0105 \u0142adunk\u00f3w wybuchowych i gaz\u00f3w bojowych \u2013 metody te mia\u0142y w mniejszym stopniu wp\u0142ywa\u0107 na psychik\u0119 sprawc\u00f3w i bardziej pasowa\u0107 do planu przemys\u0142owego wyniszczenia \u017byd\u00f3w. Pod koniec 1941 r. \u2013 dok\u0142adna data nie jest znana \u2013 Hitler podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o rozpocz\u0119ciu \u201eostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d \u2013 eksterminacji europejskich \u017byd\u00f3w za pomoc\u0105 gazu w obozach zag\u0142ady zlokalizowanych w okupowanej Polsce.<\/span><\/p>\n Do pa\u017adziernika 1941 r. Niemcy rozstrzelali w Babim Jarze dalsze kilka-kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b. Chocia\u017c zrezygnowali z masowych egzekucji jako podstawowej metody Zag\u0142ady europejskich \u017byd\u00f3w, rozstrzeliwania w w\u0105wozie prowadzili a\u017c do 1943 r. Og\u00f3\u0142em Niemcy zamordowali w tym miejscu nawet 70-100 tysi\u0119cy os\u00f3b, opr\u00f3cz \u017byd\u00f3w tak\u017ce Ukrai\u0144c\u00f3w i Rom\u00f3w.<\/span><\/p>\n Sierpie\u0144 1943 r. przyni\u00f3s\u0142 ostatni rozdzia\u0142 zbrodni w Babim Jarze. Wehrmacht by\u0142 ju\u017c w odwrocie \u2013 Armia Czerwona zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do Dniepru. Niemcy zmusili radzieckich je\u0144c\u00f3w wojennych do wykopywania zw\u0142ok os\u00f3b rozstrzelanych w w\u0105wozie. \u201eWi\u0119zie\u0144 Gajewski, zobaczywszy stosy trup\u00f3w, postrada\u0142 zmys\u0142y. Trupy w wyniku d\u0142ugiego le\u017cenia pod ziemi\u0105 scali\u0142y si\u0119 i trzeba je by\u0142o oddziela\u0107 od siebie bosakami\u201d[13]<\/a>. Wi\u0119\u017aniowie na rozkaz Niemc\u00f3w uk\u0142adali zw\u0142oki partiami po dwa tysi\u0105ce na olbrzymich stosach drewna, oblewali rop\u0105 i palili. W ten spos\u00f3b okupanci pozbyli si\u0119 zw\u0142ok ponad 70 tysi\u0119cy os\u00f3b. (Podobn\u0105 akcj\u0119 Niemcy przeprowadzili w 1943 r. m.in. w obozie zag\u0142ady Treblinka<\/a>). Wi\u0119\u017aniowie domy\u015blili si\u0119, \u017ce Niemcy b\u0119d\u0105 chcieli ich zabi\u0107, rozkuli kajdany i rzucili si\u0119 do ucieczki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zgin\u0119\u0142a od kul niemieckich, ale kilkunastu uda\u0142o si\u0119 wymkn\u0105\u0107[14]<\/a>. Do\u0142\u0105czyli do nielicznej grupy \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy po wojnie opowiedzieli o zbrodni.<\/span><\/p>\n Po wojnie niekt\u00f3rych g\u0142\u00f3wnych sprawc\u00f3w zbrodni dosi\u0119g\u0142a sprawiedliwo\u015b\u0107 \u2013 Jeckeln i Blobel zostali os\u0105dzeni i straceni, Eberhard pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo w wi\u0119zieniu, a Rasch zmar\u0142 na chorob\u0119 Parkinsona. Jednak w Zwi\u0105zku Radzieckim Zag\u0142ada by\u0142a po wojnie niemal tematem tabu. Oficjalnie nie istnia\u0142o ludob\u00f3jstwo \u017byd\u00f3w jako osobna zbrodnia niemiecka. W sowieckiej narracji pod okupacj\u0105 cierpia\u0142y \u201enarody Zwi\u0105zku Radzieckiego\u201d, co by\u0142o tylko cz\u0119\u015bci\u0105 prawdy. Dlatego po wojnie nie wydano Czarnej ksi\u0119gi<\/em>. R\u00f3wnie\u017c w Kijowie lokalne w\u0142adze blokowa\u0142y jakiekolwiek pr\u00f3by upami\u0119tnienia masakry w Babim Jarze. <\/span><\/p>\n Co gorsza, w 1961 r. dosz\u0142o do tzw. katastrofy kureniwskiej (nazwa pochodzi od dzielnicy Kijowa Kureniwka) \u2013 lawiny b\u0142otnej, kt\u00f3ra zala\u0142a okolice Babiego Jaru, zabijaj\u0105c co najmniej 145 os\u00f3b, a by\u0107 mo\u017ce nawet 2000. Do lawiny dosz\u0142o, bo wcze\u015bniej w miejscu masakry w\u0142adze sowieckie utworzy\u0142y ogromny zbiornik odpad\u00f3w z cegielni.<\/span><\/p>\n Pami\u0119\u0107 o Babim Jarze w Zwi\u0105zku Radzieckim przez d\u0142ugie lata \u017cy\u0142a tylko w ukryciu. Masakra sta\u0142a si\u0119 tematem licznych dzie\u0142 sztuki, kt\u00f3re by\u0142y jednak cenzurowane przez w\u0142adze ZSRR. W 1962 r. symfoni\u0119 pod tytu\u0142em Babi Jar<\/em> napisa\u0142 Dmitrij Szostakowicz na podstawie wierszy Jewgienija Jewtuszenki (tekst zosta\u0142 ocenzurowany). Wiersz o Babim Jarze napisa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ilja Erenburg (w\u0142adze go ocenzurowa\u0142y). Obraz nawi\u0105zuj\u0105cy do masakry wykona\u0142 malarz Feliks Lembierski, pochodz\u0105cy z Lublina. W 2006 r. Babi Jar, a tak\u017ce Kamieniec Podolski i inne zbrodnie Einsatzgruppen przedstawi\u0142 w powie\u015bci \u0141askawe<\/em> \u2013 z perspektywy fikcyjnego esesmana \u2013 Jonathan Littell.<\/span><\/p>\n Babi Jar jest przyk\u0142adem wielu zjawisk typowych dla Zag\u0142ady. Opr\u00f3cz przemys\u0142owej skali masakry, wymieni\u0107 mo\u017cna samook\u0142amywanie si\u0119 prowadzonych na \u015bmier\u0107 ofiar, udzia\u0142 w zbrodni \u017co\u0142nierzy Wehrmachtu, a nie tylko SS (przecz\u0105cy rozpowszechnianemu po wojnie w Niemczech \u201emitowi czystego Wehrmachtu\u201d), po\u0142\u0105czenie przez Niemc\u00f3w rzezi z systematyczn\u0105 grabie\u017c\u0105 mienia i wreszcie \u2013 nieliczne, ale zas\u0142uguj\u0105ce na szczeg\u00f3ln\u0105 pami\u0119\u0107 przypadki ratowania \u017byd\u00f3w przez nie-\u017byd\u00f3w.<\/span><\/p>\n \u201e\u017bydzi kijowscy zostali unicestwieni przez Niemc\u00f3w\u201d \u2013 wspomina\u0142 Dmytro Pasyczny, kt\u00f3ry wraz z rodzin\u0105, dzi\u0119ki pomocy miejscowych ksi\u0119\u017cy prawos\u0142awnych, ukrywa\u0142 si\u0119 przez dziesi\u0119\u0107 miesi\u0119cy w domku cerkiewnym[15]<\/a>. \u2013 \u201eAle warto\u015bciowe \u017cydowskie ksi\u0105\u017cki z du\u017cych bibliotek Kijowa Niemcy pedantycznie zapakowali i wywie\u017ali, \u017ceby za po\u015brednictwem agent\u00f3w w krajach neutralnych sprzeda\u0107 je do Ameryki i w ten spos\u00f3b otrzyma\u0107 walut\u0119. Tak zosta\u0142a rozwi\u0105zana przez Niemc\u00f3w \u00abkwestia \u017cydowska\u00bb w Kijowie\u201d[16]<\/a>.<\/span><\/p>\n Dzisiaj za upami\u0119tnienie ludob\u00f3jstwa w Babim Jarze odpowiada powo\u0142ana w 2016 r. instytucja pozarz\u0105dowa Babi Yar Holocaust Memorial Center<\/a>, kt\u00f3ra planuje budow\u0119 w Kijowie nowoczesnego muzeum i o\u015brodka edukacyjnego.<\/span><\/p>\n Przypisy:<\/em><\/span><\/p>\n [1]<\/a> Timothy Snyder, Skrwawione ziemie. Europa mi\u0119dzy Hitlerem a Stalinem, t\u0142um. Bart\u0142omiej Pietrzyk, Warszawa 2011, s. 226.<\/em><\/span><\/p>\n [2]<\/a> Ilja Erenburg, Wasilij Grossman, Czarna ksi\u0119ga, t\u0142um. Ma\u0142gorzata Buchalik i in., oprac. Joanna Nalewajko-Kulikov, wst\u0119p Marek Radziwon, Warszawa 2020, s. 57.<\/em><\/span><\/p>\n [3]<\/a> T. Snyder, dz. cyt., s. 226.<\/em><\/span><\/p>\n [4]<\/a> Ilja Erenburg, Wasilij Grossman, Czarna ksi\u0119ga, dz. cyt., s. 635.<\/em><\/span><\/p>\n [5]<\/a> T. Snyder, dz. cyt., s. 226.<\/em><\/span><\/p>\n [6]<\/a> Ilja Erenburg, Wasilij Grossman, Czarna ksi\u0119ga, dz. cyt., s. 63.<\/em><\/span><\/p>\n [7]<\/a> Tam\u017ce.<\/em><\/span><\/p>\n [8]<\/a> Tam\u017ce, s. 64.<\/em><\/span><\/p>\n [9]<\/a> Tam\u017ce, s. 65.<\/em><\/span><\/p>\n [10]<\/a> Tam\u017ce, s. 65-66.<\/em><\/span><\/p>\n [11]<\/a> Tam\u017ce, s. 66.<\/em><\/span><\/p>\n [12]<\/a> Tam\u017ce, s. 67.<\/em><\/span><\/p>\n [13]<\/a> Tam\u017ce, s. 68.<\/em><\/span><\/p>\n [14]<\/a> Tam\u017ce, s. 68-69.<\/em><\/span><\/p>\n [15]<\/a> Tam\u017ce, s. 638.<\/em><\/span><\/p>\n [16]<\/a> Tam\u017ce, s. 67.<\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> \u201eId\u017acie na cmentarz\u201d. Rocznica masakry w Babim Jarze Przemys\u0142aw Batorski 29 wrze\u015bnia 1941 roku, w w\u0105wozie o nazwie Babi Jar Niemcy rozpocz\u0119li masakr\u0119 \u017byd\u00f3w z Kijowa. W ci\u0105gu trzech dni rozstrzelali 33 771 os\u00f3b. By\u0142a to najwi\u0119ksza masowa egzekucja od pocz\u0105tku wojny, kt\u00f3ra przybli\u017cy\u0142a realizacj\u0119 planu \u201eostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d. .Esesman przeszukuje rzeczy pozostawione przez […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98665"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98665"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98665\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":98726,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98665\/revisions\/98726"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98665"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98665"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98665"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n29 wrze\u015bnia 1941 roku, w w\u0105wozie o nazwie Babi Jar Niemcy rozpocz\u0119li masakr\u0119 \u017byd\u00f3w z Kijowa. W ci\u0105gu trzech dni rozstrzelali 33 771 os\u00f3b. By\u0142a to najwi\u0119ksza masowa egzekucja od pocz\u0105tku wojny, kt\u00f3ra przybli\u017cy\u0142a realizacj\u0119 planu \u201eostatecznego rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d.<\/strong><\/span><\/h4>\n
![\"Babiy-Jar_Kiev_1941_color_author-Johannes-Hahle.jpg\"](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/27\/e298b61e87889b6a8c736e7ec34053a1\/jpg\/jhi\/normal_big\/Babiy-Jar_Kiev_1941_color_author-Johannes-Hahle.jpg\")
Esesman przeszukuje rzeczy pozostawione przez ludzi rozstrzelanych w Babim Jarze. Zdj\u0119cie Johannesa H\u00e4hle, Wikipedia, domena publiczna<\/em><\/span><\/p>\nNieprzerwany potok ludzi<\/strong><\/h4>\n
![\"Kij\u00f3w.](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/68cbac9c895ca57fe13d16152e953166\/jpg\/jhi\/large\/kij%C3%B3w_1941_NAC.jpg\")
<\/p>\n
\n![\"Kij\u00f3w,](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/30c085ca99867eb06867c5b99910e354\/jpg\/jhi\/large\/kij%C3%B3w_hreszczatyk_ruiny_1.jpg\")
<\/a><\/p>\n
\n![\"Kij\u00f3w,](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/16a3e3c9ba29d031cac684b1cc0a6a4d\/jpg\/jhi\/large\/kij%C3%B3w_hreszczatyk_ruiny_2.jpg\")
<\/a><\/p>\n![\"babi_jar_odezwa_wiki.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/78a41c9bb4d4ce71caf76f47742c575d\/jpg\/jhi\/preview\/babi_jar_odezwa_wiki.jpg\")
\nwzywaj\u0105ca do zebrania si\u0119 przy cmentarzu. Wikipedia<\/em><\/figcaption><\/figure>\nBabi Jar i technologia Zag\u0142ady<\/strong><\/h4>\n
![\"jeckeln_yad_vashem_wiki.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/9\/29\/8a2fbdce019075b4d550602af89a0aa8\/jpg\/jhi\/preview\/jeckeln_yad_vashem_wiki.jpg\")
Ofiary skazane na zapomnienie?<\/strong><\/h4>\n
\nZdj\u0119cie Johannesa H\u00e4hle, Wikipedia, domena publiczna<\/em><\/figcaption><\/figure>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"