{"id":98899,"date":"2022-10-24T17:09:29","date_gmt":"2022-10-24T15:09:29","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=98899"},"modified":"2022-10-21T12:31:01","modified_gmt":"2022-10-21T10:31:01","slug":"17-09-67","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=98899","title":{"rendered":"Kl\u0105twa Fortu Legion\u00f3w. Liczba ofiar mo\u017ce si\u0119ga\u0107 setek"},"content":{"rendered":"

Siedziba Centralnego Archiwum Wojskowego w Forcie Legion\u00f3w w Warszawie (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Kl\u0105twa Fortu Legion\u00f3w. Liczba ofiar mo\u017ce si\u0119ga\u0107 setek<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Andrzej Brzeziecki<\/a><\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Niemcy schwytali stu agent\u00f3w wywiadu strategicznego i kilkuset wywiadu p\u0142ytkiego. Gestapo aresztowa\u0142o ich w domach, w pracy oraz w przypadku \u017co\u0142nierzy w jednostkach Wehrmachtu.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n

Jak to mo\u017cliwe, \u017ce jedna z najwi\u0119kszych tajemnic II Rzeczpospolitej tak \u0142atwo wpad\u0142a w r\u0119ce Niemc\u00f3w? Teczki z Fortu Legion\u00f3w, kt\u00f3re przej\u0105\u0142 okupant, sta\u0142y si\u0119 przyczyn\u0105 \u015bmierci wielu ludzi. Po wojnie s\u0142u\u017cy\u0142y za\u015b komunistom do prze\u015bladowa\u0144 \u201edw\u00f3jkarzy”.<\/span><\/p>\n

Gdy nad ranem 31 stycznia 1940 r. gestapo zapuka\u0142o do drzwi mieszkania Wiktora Katlewskiego, ten zapewne nie spodziewa\u0142 si\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bciwie to puka do niego \u015bmier\u0107. By\u0142 przyk\u0142adnym obywatelem III Rzeszy, mia\u0142 kochaj\u0105c\u0105 \u017con\u0119 i dobr\u0105 prac\u0119 urz\u0119dnika. Co wi\u0119cej, kontuzja, kt\u00f3rej nabawi\u0142 si\u0119 przed laty, chroni\u0142a go przed frontem. A jednak\u2026<\/span><\/p>\n

W mieszkaniu Wiktora i jego \u017cony K\u00e4the znaleziono blisko pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy marek, \u201eaparat Leica, dalsze dwa aparaty fotograficzne, sprz\u0119t powi\u0119kszaj\u0105cy oraz du\u017co innego sprz\u0119tu fotograficznego” \u2013 jak potem ustali\u0142 s\u0105d. To nie pozostawia\u0142o w\u0105tpliwo\u015bci co do zaj\u0119cia, jakim trudni\u0142 si\u0119 Katlewski \u2013 by\u0142 on bowiem szpiegiem. Polskim szpiegiem.<\/span><\/p>\n

S\u0105d Wojenny Rzeszy p\u00f3\u0142 roku p\u00f3\u017aniej skaza\u0142 go na kar\u0119 \u015bmierci; wykonano j\u0105 19 sierpnia 1940 r. K\u00e4the zosta\u0142a uniewinniona \u2013 w czasie procesu wypar\u0142a si\u0119 m\u0119\u017ca i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z prokuratorem.<\/span><\/p>\n

Na kar\u0119 \u015bmierci skazany zosta\u0142 tak\u017ce Konrad Smoczy\u0144ski, krewny Katlewskiego. \u015aledztwo ustali\u0142o, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Smoczy\u0144ski skontaktowa\u0142 Katlewskiego z polskim wywiadem. Smoczy\u0144ski zgin\u0105\u0142 tego samego dnia.<\/span><\/p>\n

A jeszcze trzy lata p\u00f3\u017aniej Witold Langenfeld, by\u0142y pracownik bydgoskiej ekspozytury Oddzia\u0142u II, a obecnie wysoki oficer polskiego wywiadu na uchod\u017astwie i najbli\u017cszy wsp\u00f3\u0142pracownik majora Jana Henryka \u017bychonia, przekonywa\u0142, \u017ce agent \u201eWiktor” wci\u0105\u017c \u017cyje i szukane s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci dotarcia do niego.<\/span><\/p>\n

Major \u017bycho\u0144 zadba\u0142 o swoich ludzi<\/strong><\/h4>\n

Jako ksi\u0119gowy z Urz\u0119du Uzbrojenia Kriegsmarine Katlewski przed wojn\u0105 wynosi\u0142 z pracy cenne dokumenty i przekazywa\u0142 je Polakom. Materia\u0142y obejmowa\u0142y r\u00f3wnie\u017c informacje o niemieckich bateriach nabrze\u017cnych. Ju\u017c w czasie wojny alianckie naloty prowadzone by\u0142y na podstawie tych wiadomo\u015bci. O \u015bmierci Katlewskiego Polacy dowiedzieli si\u0119 dopiero w po\u0142owie 1943 r. od Brytyjczyk\u00f3w, kt\u00f3rzy zdobyli materia\u0142y na jego temat w p\u00f3\u0142nocnej Afryce, przej\u0105wszy dokumenty niemieckich sztabowc\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"HenrykHenryk Jan \u017bycho\u0144<\/span>  Domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Wiktor Katlewski i Konrad Smoczy\u0144ski nie byli jedynymi polskimi agentami, kt\u00f3rzy zap\u0142acili najwy\u017csz\u0105 cen\u0119 za wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Oddzia\u0142em II. Liczba \u201eofiar Fortu Legion\u00f3w” si\u0119ga setki, a mo\u017ce setek ludzi.Ochrona w\u0142asnych agent\u00f3w to kluczowe zadanie ka\u017cdego wywiadu: nale\u017cy do\u0142o\u017cy\u0107<\/span><\/p>\n

wszelkich stara\u0144, by informacje o ich pracy nigdy nie dosta\u0142y si\u0119 w r\u0119ce wrogich pa\u0144stw. Major Jan Henryk \u017bycho\u0144, w latach 1930-39 szef bydgoskiej ekspozytury Oddzia\u0142u II, wiedzia\u0142 o tym doskonale. Dlatego we wrze\u015bniu 1939 r., wycofuj\u0105c si\u0119 zgodnie z rozkazem z Bydgoszczy, a potem opuszczaj\u0105c Polsk\u0119, zniszczy\u0142 materia\u0142y ekspozytury. Pal\u0105c dossier agent\u00f3w, ratowa\u0142 ich \u017cycie. Wiedzia\u0142 te\u017c, \u017ce wielu z nich mo\u017ce si\u0119 jeszcze przyda\u0107 \u2013 byli przecie\u017c w\u0142\u0105czeni do sieci tworzonych na wypadek wojny.<\/span><\/p>\n

Niemcy pr\u00f3bowali zdoby\u0107 dokumentacj\u0119 bydgoskiej ekspozytury. Gdy tylko 5 wrze\u015bnia weszli do miasta, natychmiast specjalna jednostka Einsatzkommando 1\/IV (nale\u017c\u0105ca do Einsatzgruppe IV), ze Sturmbannf\u00fchrerem SS Helmutem Bischoffem na czele, zaj\u0119\u0142a dawn\u0105 siedzib\u0119 ekspozytury nr 3. Niemcy wtargn\u0119li do budynku. Gmach by\u0142 zupe\u0142nie pusty. \u201ePozosta\u0142y tylko szafy \u017celazne otwarte bez kluczy” \u2013 pisa\u0142 \u017bycho\u0144. Przy innej okazji dodawa\u0142, \u017ce \u201ew kasach plac\u00f3wki pozosta\u0142 tylko czysty papier i o\u0142\u00f3wki”.<\/span><\/p>\n

Tak\u017ce swoje mieszkanie s\u0142u\u017cbowe \u017bycho\u0144 starannie opr\u00f3\u017cni\u0142. Jedynie na biurku zostawi\u0142 wizyt\u00f3wk\u0119 z nadrukiem \u201eJan \u017bycho\u0144. Major W.P.”, a na wizyt\u00f3wce dopisa\u0142: \u201eG\u00f6tz von Berlichingen”. Niemcy dobrze znali t\u0119 posta\u0107, uwiecznion\u0105 przez Johanna Wolfganga Goethego w dramacie o takim w\u0142a\u015bnie tytule. Gottfried von Berlichingen by\u0142 XVI-wiecznym rycerzem, symbolem honoru, odwagi i walki do samego ko\u0144ca, kt\u00f3remu wielokrotnie udawa\u0142o si\u0119 wyrwa\u0107 ze szpon\u00f3w \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

\"G\u00f6tzG\u00f6tz von Berlichingen na stalorycie z 1848 r., kt\u00f3rego autorem by\u0142 Albrecht F\u00fcrchtegott Schultheiss (1823-1909)<\/span>  Albrecht F\u00fcrchtegott Schultheiss, Public domain, via Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\u017bycho\u0144 \u201echcia\u0142 wys\u0142a\u0107 swoim przeciwnikom sygna\u0142, i\u017c jego \u017cywio\u0142em jest walka i nie poniecha jej bez wzgl\u0119du na zmienne koleje losu” \u2013 pisa\u0142 w jednej ze swych prac historyk Wojciech Sk\u00f3ra. Niemcy musieli przyzna\u0107, \u017ce \u017bycho\u0144 zn\u00f3w wystrychn\u0105\u0142 ich na dudka.<\/span><\/p>\n

Abwehra czy SD?<\/strong><\/h4>\n

Pal\u0105c archiwum bydgoskiej ekspozytury, major \u017bycho\u0144 by\u0142 pewien, \u017ce analogiczne dokumenty znajduj\u0105ce si\u0119 w Warszawie spotka\u0142 ten sam los. Niestety \u2013 Niemcy przej\u0119li je wszystkie. Przez lata kwestia, jak do tego dosz\u0142o, frapowa\u0142a historyk\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Archiwum Oddzia\u0142u II Sztabu G\u0142\u00f3wnego by\u0142o przechowywane w Forcie Legion\u00f3w \u2013 dawnej cz\u0119\u015bci umocnie\u0144 zbudowanych przez Rosjan wok\u00f3\u0142 Warszawy. Po 1918 r. cz\u0119\u015b\u0107 konstrukcji wyburzono, ale jeden z fort\u00f3w \u201eW\u0142odzimierz” \u2013 nazwany teraz Fortem Legion\u00f3w \u2013 przeznaczono na sk\u0142adnic\u0119 akt wojskowych.<\/span><\/p>\n

Archiwum Oddzia\u0142u II by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 wielkiego zbioru dokument\u00f3w. Cz\u0119\u015bci\u0105 najbardziej istotn\u0105 \u2013 zawiera\u0142o wra\u017cliwe dane, w tym dossier agent\u00f3w wywiadu.<\/span><\/p>\n

\"Centralne
\nCentralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – wn\u0119trze magazynu z aktami, 1931 r.<\/span>  fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Niestety, do 1 wrze\u015bnia 1939 r. nie wydano \u017cadnych instrukcji, co nale\u017cy zrobi\u0107 z tymi dokumentami.<\/span><\/p>\n

\n

Trudno w to uwierzy\u0107, ale im bli\u017cej by\u0142o wojny, tym mniej uwagi po\u015bwi\u0119cano archiwum.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Oddzia\u0142 II, zaj\u0119ty afer\u0105 Sosnowskiego<\/a>, roszadami personalnymi, postawieniem w marcu w stan czujno\u015bci, po prostu zlekcewa\u017cy\u0142 spraw\u0119. Gdy trwa\u0142y ju\u017c walki o Warszaw\u0119, w chaosie najpewniej\u2026 zapomniano o cennych dokumentach.<\/span><\/p>\n

Warszawa skapitulowa\u0142a 27 wrze\u015bnia 1939 r. i Niemcy natychmiast zacz\u0119li szuka\u0107 materia\u0142\u00f3w Oddzia\u0142u II. Dokument\u00f3w szuka\u0142y specjalne grupy Abwehry. Jak pisze Oskar Reile, jeden z oficer\u00f3w Abwehry, w siedzibie Oddzia\u0142u II w Pa\u0142acu Saskim: \u201eszaf\u0119 po szafie otwierali specjali\u015bci. Prawie wszystkie by\u0142y puste”.<\/span><\/p>\n

Reszta opowiadania Reilego brzmi wr\u0119cz niewiarygodnie. Ot\u00f3\u017c pewien kapitan Abwehry wybra\u0142 si\u0119 na spacer i dotar\u0142 do Fortu Legion\u00f3w. Na miejscu, wiedziony wrodzon\u0105 ciekawo\u015bci\u0105, zajrza\u0142 do \u015brodka i zaniem\u00f3wi\u0142, gdy\u017c \u201ew du\u017cym pomieszczeniu na wielu zape\u0142nionych rega\u0142ach le\u017ca\u0142y wielkie paki z napisami: \u00abAttach\u00e9 wojskowy w Tokio\u00bb, \u00abAttach\u00e9 wojskowy w Rzymie i w Pary\u017cu\u00bb, \u00abEkspozytura Bydgoszcz\u00bb”. Wed\u0142ug Reilego trzeba by\u0142o a\u017c sze\u015bciu ci\u0119\u017car\u00f3wek, by wywie\u017a\u0107 \u00f3w szpiegowski skarb. Oczywi\u015bcie wkr\u00f3tce ka\u017cda paczka i ka\u017cda teczka zosta\u0142y dok\u0142adnie przeanalizowane, co \u201edoprowadzi\u0142o do aresztowania ponad stu os\u00f3b, kt\u00f3re pracowa\u0142y dla polskiego wywiadu”.<\/span><\/p>\n

Inn\u0105 wersj\u0119 przedstawi\u0142 w swych wspomnieniach Walter Schellenberg, zast\u0119pca szefa kontrwywiadu SD i w\u00f3wczas wschodz\u0105ca gwiazda tej s\u0142u\u017cby. Zgodnie z jego relacj\u0105 to SD \u2013 a dok\u0142adnie Einsatzkommando 2\/IV (druga jednostka Einsatzgruppe IV operuj\u0105cej w Polsce) \u2013 na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1939 r. dotar\u0142a pierwsza do Fortu Legion\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\"WalterWalter Schellenberg (1910-1952) – SS-Brigadef\u00fchrer, wy\u017cszy funkcjonariusz SS, szef wywiadu Sicherheitsdienst (SD)<\/span>  Bundesarchiv, Bild 101III-Alber-178-04A \/ Alber, Kurt \/ CC-BY-SA 3.0, CC BY-SA 3.0 DE , via Wikimedia Commons<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Niemcy ju\u017c na d\u0142ugo przed inwazj\u0105 przygotowywali swoje Einsatzgruppen do dzia\u0142ania za lini\u0105 frontu; mia\u0142y one zwalcza\u0107 wszelkie przejawy oporu, rekwirowa\u0107 bro\u0144 i aresztowa\u0107 osobny podejrzane. Mia\u0142y te\u017c zabezpieczy\u0107 archiwalia. By\u0142y odpowiedzialne tak\u017ce za bestialskie mordy.<\/span><\/p>\n

Sto wagon\u00f3w<\/strong><\/h4>\n

Historyk Aleksander Wo\u017any, badacz dziej\u00f3w Oddzia\u0142u II, jest zdania, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Walter Schellenberg, a nie Oskar Reile, napisa\u0142 prawd\u0119. Trudno powiedzie\u0107, z czego wzi\u0119\u0142y si\u0119 rozbie\u017cno\u015bci. Mo\u017ce to efekt rywalizacji obu niemieckich s\u0142u\u017cb wywiadowczych?<\/span><\/p>\n

Tak czy inaczej, obie historie zawieraj\u0105 clou sprawy: dokumenty zosta\u0142y pozostawione przez Polak\u00f3w, Niemcy do nich dotarli i wszystko sko\u0144czy\u0142o si\u0119 tragicznie dla wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w polskiego wywiadu. Schellenberg wspomina\u0142 potem, \u017ce \u201eilo\u015b\u0107 informacji, zebrana przez Polak\u00f3w, a dotycz\u0105cych zw\u0142aszcza produkcji zbrojeniowej Niemiec<\/a>, by\u0142a zdumiewaj\u0105ca”.<\/span><\/p>\n

W Forcie Legion\u00f3w zalega\u0142y r\u00f3wnie\u017c akta personalne oficer\u00f3w, w tym s\u0142u\u017c\u0105cych w Oddziale II. To te\u017c by\u0142 nie lada skarb. Ponadto w r\u0119ce okupanta dosta\u0142y si\u0119 dokumenty radiowywiadu, tak\u017ce te zwi\u0105zane z pracami nad z\u0142amaniem kodu Enigmy, a w\u015br\u00f3d nich informacje o matematykach pr\u00f3buj\u0105cych pokona\u0107 niemieck\u0105 maszyn\u0119 szyfruj\u0105c\u0105. Szcz\u0119\u015bliwie byli oni ju\u017c wtedy we Francji<\/a>, poza zasi\u0119giem Niemc\u00f3w, kt\u00f3rzy przechwycili ponadto dokumenty Generalnego Inspektoratu Si\u0142 Zbrojnych, akta oddzia\u0142\u00f3w Sztabu G\u0142\u00f3wnego, papiery gabinetu ministra spraw wojskowych, r\u00f3\u017cnych instytucji naukowo-badawczych i zak\u0142ad\u00f3w zbrojeniowych\u2026<\/span><\/p>\n

W sumie potrzebowali blisko stu wagon\u00f3w, by ca\u0142y ten materia\u0142 wywie\u017a\u0107.<\/span><\/p>\n

\"Centralne
\nCentralne Archiwum Wojskowe w Warszawie – wn\u0119trze magazynu z aktami, 1931 r.<\/span>  fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d akt Oddzia\u0142u II najbardziej istotna by\u0142a kartoteka z danymi wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w.<\/span><\/p>\n

\n

Niemcy schwytali stu agent\u00f3w wywiadu strategicznego i kilkuset wywiadu p\u0142ytkiego.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Gestapo aresztowa\u0142o ich w domach, w pracy oraz w przypadku \u017co\u0142nierzy w jednostkach Wehrmachtu.<\/span><\/p>\n

Jedn\u0105 z pierwszych ofiar Fortu Legion\u00f3w by\u0142 bliski wsp\u00f3\u0142pracownik majora Jerzego Sosnowskiego, G\u00fcnther Rudloff z Abwehry. Sosnowski szpiegowa\u0142 Niemc\u00f3w w Berlinie na prze\u0142omie lat 20. i 30. XX w. Wpad\u0142 w 1934 r. Polak zdo\u0142a\u0142 jednak uchroni\u0107 Rudloffa w trakcie przes\u0142ucha\u0144. Teraz Niemcy poznali wreszcie prawd\u0119. Rudloff mia\u0142 si\u0119 wi\u0119c dobrze, ale tylko do grudnia 1939 r., kiedy to zosta\u0142 aresztowany i trafi\u0142 do berli\u0144skiego wi\u0119zienia Tegel, gdzie pozwolono mu na honorowe wyj\u015bcie z sytuacji: w lipcu 1941 r. pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo.<\/span><\/p>\n

\u201eBy\u0142em bezsilny”<\/strong><\/h4>\n

Przysz\u0142a kolej na wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w bydgoskiej ekspozytury nr 3 Oddzia\u0142u II, kt\u00f3ra ze wszystkich plac\u00f3wek polskiego wywiadu najbardziej da\u0142a w ko\u015b\u0107 Niemcom przed wojn\u0105. Major Marian W\u0142odarkiewicz, jeden z oficer\u00f3w ekspozytury, kt\u00f3ry w latach 30. XX w. kierowa\u0142 m.in. plac\u00f3wk\u0105 polskiego wywiadu w Gda\u0144sku, a w 1941 r. zosta\u0142 aresztowany przez gestapo, wspomina\u0142, \u017ce podczas przes\u0142ucha\u0144 Niemcy pokazali mu dossier jego agent\u00f3w: \u201ePrzez 7 i p\u00f3\u0142 miesi\u0119cy wa\u0142kowali ze mn\u0105 te papierki, a ja by\u0142em bezsilny z w\u015bciek\u0142o\u015bci wobec takiego nawa\u0142u dowod\u00f3w mej pracy, kt\u00f3rej nie mog\u0142em negowa\u0107, bo to by by\u0142o idiotyzmem”.<\/span><\/p>\n

Niemcy poznali personalia wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w polskiego wywiadu.<\/span><\/p>\n

Najwa\u017cniejsz\u0105 agentk\u0119 majora \u017bychonia: Paulin\u0119 Tyszewsk\u0105, jej partnera i oficera Abwehry Reinholda Kohtza oraz krewnych Tyszewskiej Franciszk\u0119 i Brunona Bruckich, kt\u00f3rzy pomagali polskiemu wywiadowi, aresztowano, podobnie jak Rudloffa, w grudniu 1939 r. W marcu 1941 r. Tyszewska i Bruccy zostali \u015bci\u0119ci toporem. Kohtz dosta\u0142 pi\u0119\u0107 lat.<\/span><\/p>\n

Wed\u0142ug Oskara Reilego podobny los spotka\u0142 ponad setk\u0119 Polak\u00f3w i Niemc\u00f3w wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych z Oddzia\u0142em II. Wed\u0142ug innych \u017ar\u00f3de\u0142 a\u017c 430 Niemc\u00f3w zwi\u0105zanych z polskim wywiadem trafi\u0142o na sal\u0119 s\u0105dow\u0105.<\/span><\/p>\n

\"Centralne
\nCentralne Archiwum Wojskowe w Warszawie, 1931 r.<\/span>  fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Aresztowano tak\u017ce pocztowc\u00f3w i kolejarzy zwi\u0105zanych ze s\u0142ynn\u0105 operacj\u0105 \u201eW\u00f3zek”, czyli wykradaniem niemieckiej poczty z poci\u0105g\u00f3w jad\u0105cych przez polskie terytorium z centrum Rzeszy do Gda\u0144ska i Prus Wschodnich. Akcja \u201eW\u00f3zek” przez lata dostarcza\u0142a gros informacji o Niemczech, by\u0142a jednym z najwi\u0119kszych wywiadowczych sukces\u00f3w Jana Henryka \u017bychonia i jego ludzi, a wi\u0119c ca\u0142ego Oddzia\u0142u II.<\/span><\/p>\n

Na \u015bmier\u0107 skazani zostali mi\u0119dzy innymi kaszubscy dzia\u0142acze Piotr Gostomski, Antoni Schr\u00f6der i Leon Cyra. Stracony zosta\u0142 tak\u017ce szczeci\u0144ski nauczyciel Maksymilian Golisz. O szcz\u0119\u015bciu m\u00f3g\u0142 m\u00f3wi\u0107 kapitan Stefan \u015aliwi\u0144ski, jeden z ludzi \u017bychonia odpowiedzialnych za akcj\u0119 \u201eCiotka” (wcze\u015bniejsza nazwa akcji \u201eW\u00f3zek”): w 1944 r. skazano go na do\u017cywocie. Inni \u201eciotkarze” gin\u0119li podczas przes\u0142ucha\u0144. O losie wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w \u017bychonia rozstrzyga\u0142y najcz\u0119\u015bciej S\u0105d Wojenny Rzeszy albo Trybuna\u0142 Ludowy \u2013 od wyrok\u00f3w tej drugiej instytucji nie przewidziano mo\u017cliwo\u015bci odwo\u0142ania.<\/span><\/p>\n

Troch\u0119 inaczej potoczy\u0142y si\u0119 losy Czes\u0142awy Bocia\u0144skiej \u2013 graj\u0105cej na dwa fronty pi\u0119knej agentki, polskiej Mata<\/a> Hari. Jej biografia to materia\u0142 na film.<\/span><\/p>\n

W 1931 r. Bocia\u0144ska na zlecenie Oskara Reile mia\u0142a uwie\u015b\u0107, otru\u0107 i uprowadzi\u0107 \u017bychonia, ale ostatecznie pos\u0142u\u017cy\u0142a Polakom do skompromitowania Abwehry. P\u00f3\u017aniej wys\u0142ana zosta\u0142a przez Oddzia\u0142 II do Berlina, gdzie mia\u0142a szuka\u0107 informator\u00f3w. Wedle stworzonej legendy do Niemiec przyjecha\u0142a na kursy kosmetologiczne, ale jej zadaniem by\u0142a infiltracja \u015brodowisk narkoman\u00f3w i poszukiwanie tam oficer\u00f3w gotowych zdradzi\u0107 tajemnice Niemiec w zamian za pieni\u0105dze na narkotyki albo pod gro\u017ab\u0105 szanta\u017cu. Misja nie przynios\u0142a spodziewanych efekt\u00f3w, lecz po powrocie do Polski Bocia\u0144ska odnalaz\u0142a si\u0119 jako pracownica salonu kosmetycznego. Po zaj\u0119ciu stolicy przez Niemc\u00f3w w 1939 r. zacz\u0119\u0142a si\u0119 obraca\u0107 w ich \u015brodowisku. Mia\u0142a nawet niemieckiego narzeczonego oraz dobre kontakty w szarej strefie: w\u015br\u00f3d przemytnik\u00f3w, handlarzy walut\u0105 i deficytowymi towarami. Dosta\u0142a prac\u0119 w niemieckiej policji i z\u0142o\u017cy\u0142a podanie o wpisanie jej na volkslist\u0119. Uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za obywatelk\u0119 III Rzeszy, m\u00f3wi\u0142a \u015bwietnie po niemiecku.<\/span><\/p>\n

W maju 1940 r. gestapo zainteresowa\u0142o si\u0119 kobiet\u0105 pos\u0142uguj\u0105c\u0105 si\u0119 dokumentami wystawionymi na Litt\u0119 Heller. Dzi\u0119ki zdobyczom z Fortu Legion\u00f3w ustalono, \u017ce Litta Heller to Czes\u0142awa Bocia\u0144ska, by\u0142a wieloletnia agentka znienawidzonego i poszukiwanego majora \u017bychonia. Teraz podejrzewano, \u017ce dalej kobieta pracuje dla polskiego wywiadu i dlatego wkr\u0119ci\u0142a si\u0119 w niemieckie \u015brodowisko. Bocia\u0144sk\u0105 zosta\u0142a aresztowana w sierpniu 1940 r. \u015aledztwo przeciw niej ci\u0105gn\u0119\u0142o si\u0119 dwa lata, gdy\u017c jej sprawa by\u0142a skomplikowana, a Bocia\u0144ska potrafi\u0142a wyprowadza\u0107 przes\u0142uchuj\u0105cych w pole. Gestapo przes\u0142ucha\u0142o wielu ludzi zwi\u0105zanych z Bocia\u0144sk\u0105, w tym jej by\u0142ych kochank\u00f3w z Berlina. Sama oskar\u017cona w \u015bledztwie zapewnia\u0142a, \u017ce czuje si\u0119 Niemk\u0105. Trybuna\u0142 Ludowy okaza\u0142 si\u0119 dla niej \u0142askawy: dosta\u0142a \u201etylko” dziesi\u0119\u0107 lat w wi\u0119zieniu o zaostrzonym rygorze.<\/span><\/p>\n

W latach 80. XX w. pisz\u0105cy o Bocia\u0144skiej Wiktor Lemiesz zaznacza\u0142, \u017ce dotycz\u0105ca jej dokumentacja ko\u0144czy si\u0119 z pocz\u0105tkiem 1943 r. \u2013 \u201edalsze jej losy nie s\u0105 znane. Nie wiadomo nawet, czy przetrwa\u0142a do ko\u0144ca wojny”. Tymczasem, o czym Lemiesz wtedy nie wiedzia\u0142, w 1973 r., jako Czes\u0142awa Bocia\u0144ska-Pocieszek, kobieta zeznawa\u0142a przed Okr\u0119gow\u0105 Komisj\u0105 Badania Zbrodni Hitlerowskich. Twierdzi\u0142a, \u017ce anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w dzia\u0142alno\u015b\u0107 Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej, a nawet, \u017ce by\u0142a \u0142\u0105czniczk\u0105 genera\u0142a Stefana Grota-Roweckiego \u2013 wojskowego przyw\u00f3dcy polskiego podziemia.<\/span><\/p>\n

\"Gen.Gen. Stefan Rowecki<\/span>  Fot. domena publiczna<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Wiadomo sk\u0105din\u0105d, \u017ce oficerowie gestapo, kt\u00f3rzy j\u0105 przes\u0142uchiwali, byli zaanga\u017cowani w rozpracowywanie polskiego podziemia. SS-Untersturmf\u00fchrer Erich Merten pojawia si\u0119 w biografii Bocia\u0144skiej jako przes\u0142uchuj\u0105cy j\u0105 gestapowiec, a w biografii Grota-Roweckiego jako ten, kt\u00f3ry genera\u0142a rozpracowa\u0142 i aresztowa\u0142<\/a>.<\/span><\/p>\n

Operacja \u201eTargowica”<\/strong><\/h4>\n

Koniec wojny nie oznacza\u0142 wcale ko\u0144ca problem\u00f3w oficer\u00f3w i agent\u00f3w Oddzia\u0142u II. Materia\u0142y zdobyte przez Niemc\u00f3w przej\u0119\u0142y s\u0142u\u017cby radzieckie, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej przekaza\u0142y je s\u0142u\u017cbom komunistycznej Polski. Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa rozpocz\u0105\u0142 na podstawie tych dokument\u00f3w og\u00f3lnopolsk\u0105 akcj\u0119 pod wszystko m\u00f3wi\u0105cym kryptonimem \u201eTargowica”.<\/span><\/p>\n

\u201eTargowica” mia\u0142a na celu wytropienie i eliminacj\u0119 z \u017cycia publicznego by\u0142ych oficer\u00f3w Oddzia\u0142u II oraz ich wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Wy\u0142apywano \u201edw\u00f3jkarzy” mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie na podstawie materia\u0142\u00f3w z nieszcz\u0119snego Fortu Legion\u00f3w. Inwigilowano ludzi, kt\u00f3rzy przed wojn\u0105 pracowali dla Polski, ich rodziny i bliskich. Przes\u0142uchiwano nawet sprz\u0105taczki i dozorc\u00f3w zatrudnionych w plac\u00f3wkach Oddzia\u0142u II. Planowano tak\u017ce proces pokazowy szefostwa \u201eDw\u00f3jki”, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 oficer\u00f3w by\u0142a poza zasi\u0119giem \u2013 albo pozostali na Zachodzie, albo zgin\u0119li podczas wojny.<\/span><\/p>\n

O tym, jak brutalna by\u0142a to rozgrywka, \u015bwiadcz\u0105 jednak cho\u0107by losy podpu\u0142kownika J\u00f3zefa Skrzydlewskiego, pe\u0142ni\u0105cego przed 1939 r. wiele wa\u017cnych funkcji w Oddziale II. Skrzydlewski wr\u00f3ci\u0142 po wojnie do Polski, by\u0142 rozpracowywany w ramach \u201eTargowicy” i w 1951 r. zosta\u0142 aresztowany, a rok p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 w wi\u0119zieniu na Mokotowie w tajemniczych okoliczno\u015bciach.<\/span><\/p>\n

W ramach akcji \u201eTargowica” pr\u00f3bowano tak\u017ce namierzy\u0107 majora Jana Henryka \u017bychonia, gdy\u017c nie wierzono, \u017ce zgin\u0105\u0142 pod Monte Cassino w maju 1944 r. Podejrzewano, \u017ce jego \u015bmier\u0107 zosta\u0142a ukartowana i ten as szpiegostwa pracuje teraz dla Anglosas\u00f3w, steruj\u0105c ich wywiadem na terenie Polski.<\/span><\/p>\n

Major Jan Henryk \u017bycho\u0144 by\u0142 tak wybitnym oficerem polskiego wywiadu i sta\u0142 si\u0119 postaci\u0105 tak legendarn\u0105, \u017ce komunistyczna bezpieka obawia\u0142a si\u0119 go nawet wiele lat po jego \u015bmierci.<\/span><\/p>\n

\n

Korzysta\u0142em m.in. z dokument\u00f3w zgromadzonych w archiwach Instytutu Pami\u0119ci Narodowej, Instytutu Polskiego i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie, prac prof. Andrzeja G\u0105siorowskiego, Wiktora Lemiesza, prof. W\u0142odzimierza Jastrz\u0119bskiego, prof. Aleksandra Wo\u017anego, prof. Wojciecha Sk\u00f3ry oraz wspomnie\u0144 Waltera Schellenberga i Oskara Reile.<\/i><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Siedziba Centralnego Archiwum Wojskowego w Forcie Legion\u00f3w w Warszawie (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe) Kl\u0105twa Fortu Legion\u00f3w. Liczba ofiar mo\u017ce si\u0119ga\u0107 setek Andrzej Brzeziecki Niemcy schwytali stu agent\u00f3w wywiadu strategicznego i kilkuset wywiadu p\u0142ytkiego. Gestapo aresztowa\u0142o ich w domach, w pracy oraz w przypadku \u017co\u0142nierzy w jednostkach Wehrmachtu. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce jedna z najwi\u0119kszych tajemnic […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98899"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=98899"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98899\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99096,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/98899\/revisions\/99096"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=98899"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=98899"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=98899"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}