{"id":99130,"date":"2022-10-29T17:09:32","date_gmt":"2022-10-29T15:09:32","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=99130"},"modified":"2022-10-26T14:54:36","modified_gmt":"2022-10-26T12:54:36","slug":"26-05-77","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=99130","title":{"rendered":"Tamara \u0141empicka"},"content":{"rendered":"

<\/p>\n

\n
\"\"<\/a> Tamara \u0141empicka<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Agata Dobosz<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

\u0141empicka dok\u0142adnie zaciera\u0142a po sobie \u015blady. Ujawnia\u0142a pojedyncze w\u0105tki swej biografii. Nie unika\u0142a przy tym koloryzowania i zas\u0142aniania si\u0119… brakiem pami\u0119ci.<\/span><\/h4>\n

Do dzi\u015b dok\u0142adnie nie wiadomo, kiedy i gdzie urodzi\u0142a si\u0119 malarka. Najcz\u0119\u015bciej uznaje si\u0119, \u017ce przysz\u0142a na \u015bwiat 16 maja 1898 roku w Warszawie<\/strong>, prawdopodobnie jednak jest to nieprawdziwa informacja, kt\u00f3r\u0105 zmy\u015bli\u0142a sama Tamara. Wed\u0142ug niekt\u00f3rych biograf\u00f3w \u0141empicka urodzi\u0142a si\u0119 raczej w Moskwie i to dwa lata wcze\u015bniej \u2013 artystka lubi\u0142a te\u017c odejmowa\u0107 sobie lat.<\/span><\/p>\n

Co ciekawe, m\u0142odsza siostra Tamary, Adrianna, nigdy nie ukrywa\u0142a rosyjskiego pochodzenia rodziny. \u0141empicka z kolei wola\u0142a zataja\u0107 fakt, \u017ce jej matka Polka, pochodz\u0105ca z bogatej rodziny Malwina Dekler, wysz\u0142a za m\u0105\u017c za rosyjskiego \u017byda<\/strong>, zamo\u017cnego kupca Borysa Gurwika-Gorskiego. Tamara o wiele bardziej zwi\u0105zana czu\u0142a si\u0119 z Warszaw\u0105 i polsk\u0105 rodzin\u0105 ze strony matki. Deklerowie nale\u017celi do elity, w ich domu cz\u0119sto bywali s\u0142ynni piani\u015bci \u2013 Ignacy Paderewski<\/a> i Artur Rubinstein, a to bardzo imponowa\u0142o Tamarze. W oficjalnych dokumentach wola\u0142a wi\u0119c podawa\u0107 fa\u0142szywe informacje o swoim pochodzeniu, podkre\u015blaj\u0105c polskie korzenie i tym samym unikaj\u0105c wspominania o rosyjskim obywatelstwie.<\/span><\/p>\n

\u201ePotrafi\u0119 zrobi\u0107 to lepiej!\u201d<\/strong><\/h4>\n

Dzieci\u0144stwo Tamary by\u0142o co najmniej luksusowe. Dzi\u0119ki zamo\u017cnej rodzinie nie tylko mog\u0142a bywa\u0107 na balach, recitalach i koncertach w letniej siedzibie Romanow\u00f3w, lecz przede wszystkim mia\u0142a szans\u0119 zdoby\u0107 dobre wykszta\u0142cenie. Ucz\u0119szcza\u0142a do elitarnych szk\u00f3\u0142. Uczy\u0142a si\u0119 gry na pianinie i j\u0119zyk\u00f3w obcych. Ju\u017c w wieku kilku lat zacz\u0119\u0142a symulowa\u0107 problemy zdrowotne, aby wymusza\u0107 coroczne wakacje we W\u0142oszech<\/strong>. Je\u017adzi\u0142a tam ze swoj\u0105 babci\u0105 Klementyn\u0105 Deklerow\u0105 i podziwia\u0142a dzie\u0142a renesansowych artyst\u00f3w. Pierwsze spotkania ze sztuk\u0105 zacz\u0119\u0142y kszta\u0142towa\u0107 jej estetyczn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

\"Tamarafot.Tamara \u0141empicka\/Narodowe Archiwum Cyfrowe\/domena publiczna<\/span><\/span>Tamara \u0141empicka, \u201eDwie siostrzyczki\u201d<\/span><\/em><\/p>\n

Cieniem na tej sielance po\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 nag\u0142e znikni\u0119cie jej ojca. Malarka w doros\u0142ym \u017cyciu utrzymywa\u0142a, \u017ce rodzice si\u0119 rozwiedli. Bardziej prawdopodobne jednak jest to, \u017ce Borys Gurwik-Gorski pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo<\/strong>. Jak stwierdzi\u0142a Ma\u0142gorzata Czy\u0144ska, autorka ksi\u0105\u017cki \u201eNajpi\u0119kniejsze kobiety z obraz\u00f3w. Prawdziwe historie\u201d: Tamara wymy\u015bli\u0142aby wszystko, byle nie wspomina\u0107 o samob\u00f3jstwie ojca<\/em>. Rodzinny dramat nale\u017ca\u0142 do jednej ze skrz\u0119tnie ukrywanych przez malark\u0119 tajemnic.<\/span><\/p>\n

Cho\u0107 to Adrianna, m\u0142odsza siostra artystki, od najm\u0142odszych lat zadziwia\u0142a talentem do rysunku, Tamara szybko udowodni\u0142a, \u017ce i jej nie brakuje malarskich zdolno\u015bci. Gdy matka dziewczynek zam\u00f3wi\u0142a u wybitnego lokalnego artysty pastelowy portret c\u00f3rek, Tamara \u2013 po obejrzeniu efektu \u2013 wprost wyrazi\u0142a swoje niezadowolenie. Zmusi\u0142a Adriann\u0119 do pozowania i sama zabra\u0142a si\u0119 do pracy. \u2013 Postanowi\u0142am, \u017ce potrafi\u0119 zrobi\u0107 to lepiej. Nie zna\u0142am techniki malarskiej, nigdy wcze\u015bniej nie malowa\u0142am, ale to by\u0142o niewa\u017cne<\/em> \u2013 opowiada\u0142a po latach. Ta pewno\u015b\u0107 siebie sta\u0142a si\u0119 fundamentem jej wyzwolonego wizerunku.<\/span><\/p>\n

Z g\u0119siami na sznurku<\/strong><\/h4>\n

W 1911 roku Tamara przeprowadzi\u0142a si\u0119 do Sankt Petersburga, aby zamieszka\u0107 u swojego wujostwa, Stefy i Maurycego Stifer\u00f3w. Zacz\u0119\u0142a ucz\u0119szcza\u0107 na kurs rysunku w Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Dzi\u0119ki krewnym mog\u0142a bra\u0107 udzia\u0142 w bogatym \u017cyciu towarzyskim i kulturalnym. Chodzi\u0142a \u201ena koncerty do Carskiego Sio\u0142a, na przedstawienia baletowe do Teatru Maryjskiego, na przyj\u0119cia u ksi\u0119\u017cnej Iriny Jusupowej, kuzynki cara Miko\u0142aja, czy na \u015blizgawk\u0119\u201d.<\/span><\/p>\n

Na jednym z bal\u00f3w maskowych wypatrzy\u0142a Tadeusza \u0141empickiego. Przystojny m\u0142ody prawnik, otoczony wianuszkiem kobiet, zwr\u00f3ci\u0142 jej uwag\u0119.<\/strong> Jak si\u0119 okaza\u0142o \u2013 z wzajemno\u015bci\u0105, gdy\u017c Tamara tego wieczoru by\u0142a przebrana za pasterk\u0119 i na sznurku prowadzi\u0142a \u017cywe g\u0119si. Trudno by\u0142o jej nie zauwa\u017cy\u0107. \u0141empicki mia\u0142 wybitne pochodzenie. Jego ojciec, Julian \u0141empicki, herbu Junosza, wywodzi\u0142 si\u0119 ze szlachty i pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 przedstawiciela Towarzystwa Kolei Warszawsko-Wiede\u0144skiej. Matka, Maria Norwid, by\u0142a spokrewniona z poet\u0105 Cyprianem Kamilem Norwidem. <\/span><\/p>\n

\"Tamarafot.Tamara \u0141empicka\/Narodowe Archiwum Cyfrowe\/domena publiczna <\/span><\/span>Tamara \u0141empicka, \u201ePortret markiza J. d\u2019Afflito\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

\u015alub m\u0142odej pary odby\u0142 si\u0119 oko\u0142o cztery lata p\u00f3\u017aniej \u2013 w 1915 roku albo na pocz\u0105tku 1916. Tamara mog\u0142a mie\u0107 wtedy osiemna\u015bcie lat. 16 wrze\u015bnia 1916 roku na \u015bwiat przysz\u0142a ich jedyna c\u00f3rka \u2013 Maria Krystyna, kt\u00f3r\u0105 rodzina pieszczotliwie nazywa\u0142a Kizette. Beztroskie \u017cycie ma\u0142\u017conk\u00f3w przerwa\u0142 wybuch rewolucji pa\u017adziernikowej w Rosji. Tadeusz zosta\u0142 aresztowany przez bolszewik\u00f3w, a zrozpaczona Tamara pr\u00f3bowa\u0142a go uwolni\u0107. By\u0142a gotowa zrobi\u0107 dos\u0142ownie wszystko. I zrobi\u0142a. Szwedzki konsul obieca\u0142 pom\u00f3c jej wydosta\u0107 Tadeusza z wi\u0119zienia i uciec z Rosji, ale postawi\u0142 warunek \u2013 Tamara sp\u0119dzi z nim noc.<\/strong> Artystka si\u0119 zgodzi\u0142a i nied\u0142ugo potem spotka\u0142a si\u0119 z m\u0119\u017cem w Kopenhadze. Stamt\u0105d ruszyli do Pary\u017ca, gdzie osiedli. Jaki\u015b czas p\u00f3\u017aniej do\u0142\u0105czy\u0142y do nich matka i siostra Tamary.<\/span><\/p>\n

Przemy\u015blana kreacja<\/strong><\/h4>\n

W Pary\u017cu Tamara musia\u0142a wyprzeda\u0107 swoj\u0105 bi\u017cuteri\u0119, kt\u00f3r\u0105 przemyci\u0142a z Rosji, aby op\u0142aci\u0107 ma\u0142e mieszkanie. Pogr\u0105\u017cony w depresji Tadeusz nie m\u00f3g\u0142, a mo\u017ce nie chcia\u0142 znale\u017a\u0107 pracy. Mi\u0119dzy ma\u0142\u017conkami coraz cz\u0119\u015bciej dochodzi\u0142o do awantur i przemocy fizycznej. To Adrianna nam\u00f3wi\u0142a Tamar\u0119 do dalszego studiowania malarstwa. Tamara uzna\u0142a to za dobry pomys\u0142, ale \u2013 jak zauwa\u017ca Ma\u0142gorzata Czy\u0144ska: nie zamierza\u0142a powiela\u0107 schematu biednego artysty na zimnym poddaszu. Je\u015bli mia\u0142a malowa\u0107, to z sukcesem<\/em>.<\/strong> Jasno okre\u015bli\u0142a sw\u00f3j cel. Powtarza\u0142a, \u017ce za ka\u017cde dwa sprzedane obrazy b\u0119dzie kupowa\u0107 sobie bransoletk\u0119, a\u017c do dnia, gdy ca\u0142a pokryje si\u0119 diamentami od nadgarstk\u00f3w do ramion<\/em>.<\/span><\/p>\n

\u0141empicka najpierw chodzi\u0142a na zaj\u0119cia do Acad\u00e9mie Ranson, gdzie uczy\u0142 j\u0105 przyjaciel Paula Gauguina \u2013 Maurice Denis. Nast\u0119pnie zosta\u0142a studentk\u0105 Andr\u00e9 Lhote\u2019a, w kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015bci nowatorski kubizm \u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 z tradycyjnym akademizmem. Mimo \u017ce Tamarze uda\u0142o si\u0119 zdoby\u0107 ca\u0142kiem przyzwoite wykszta\u0142cenie, w p\u00f3\u017aniejszym czasie twierdzi\u0142a, \u017ce zawsze by\u0142a samoukiem\u2026<\/span><\/p>\n

\"Tamarafot.Tamara \u0141empicka\/Narodowe Archiwum Cyfrowe\/domena publiczna <\/span><\/span>Tamara \u0141empicka, \u201eKobieta karmi\u0105ca\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

Pierwsze powa\u017cne pr\u00f3by malarskie \u0141empickiej sz\u0142y w parze z przemy\u015blanym budowaniem wizerunku. Przenios\u0142a si\u0119 do modnej dzielnicy Montparnasse, aby brylowa\u0107 w artystycznym towarzystwie. Regularnie bywa\u0142a w kawiarniach. Malowa\u0142a nawet kilkana\u015bcie godzin dziennie, ale nie przeszkadza\u0142o jej to w ca\u0142onocnych wycieczkach po pubach. Nawi\u0105zywa\u0142a kolejne romanse \u2013 i z m\u0119\u017cczyznami, i z kobietami.<\/strong><\/span><\/p>\n

Ka\u017cd\u0105 woln\u0105 chwil\u0119 sp\u0119dza\u0142a w Luwrze, analizuj\u0105c s\u0142ynne dzie\u0142a. Tradycyjna estetyka, kt\u00f3r\u0105 tak ch\u0142on\u0119\u0142a w muzealnych salach, przenikn\u0119\u0142a do jej obraz\u00f3w, ale w nowoczesnej, bardziej zgeometryzowanej formie. Charakterystyczne dla jej prac by\u0142y tak\u017ce \u017cywe, roz\u015bwietlone barwy, przez kt\u00f3re namalowane obiekty wydaj\u0105 si\u0119 bardziej tr\u00f3jwymiarowe. Tamara szczeg\u00f3lnie dobrze odnalaz\u0142a si\u0119 w nurcie art d\u00e9co, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 si\u0119 w latach 20. To wtedy namalowa\u0142a swoje najs\u0142ynniejsze dzie\u0142a: \u201ePi\u0119kn\u0105 Rafael\u0119\u201d czy \u201eAutoportret w zielonym bugatti\u201d, a jej kariera nabra\u0142a rozp\u0119du.<\/span><\/p>\n

Propagatorka perwersyjnego malarstwa<\/strong><\/h4>\n

Rozw\u00f3j kariery wi\u0105za\u0142 si\u0119 z coraz wi\u0119ksz\u0105 rozpoznawalno\u015bci\u0105 \u0141empickiej. To z kolei przek\u0142ada\u0142o si\u0119 na sukces finansowy. Malarka wystawia\u0142a swoje prace nie tylko w Pary\u017cu, lecz tak\u017ce za granic\u0105, w tym w Polsce. Szczeg\u00f3lnie popularna sta\u0142a si\u0119 w\u015br\u00f3d zamo\u017cnych arystokrat\u00f3w, kt\u00f3rzy zamawiali u niej portrety, zazwyczaj naturalnej wielko\u015bci. To w\u0142a\u015bnie z portret\u00f3w i odwa\u017cnych akt\u00f3w, takich jak \u201eAndromeda\u201d, \u201eAdam i Ewa\u201d, \u201eDwie przyjaci\u00f3\u0142ki\u201d czy \u201eAkt siedz\u0105cy\u201d, \u0141empicka jest najbardziej znana<\/strong>. Rzadziej malowa\u0142a martwe natury i pejza\u017ce.<\/span><\/p>\n

Krytycy r\u00f3\u017cnie odnosili si\u0119 do jej prac. Z jednej strony chwalili dba\u0142o\u015b\u0107 o szczeg\u00f3\u0142y i staranne wyko\u0144czenie obraz\u00f3w, z drugiej pot\u0119piali artystk\u0119 za \u201ecielesno\u015b\u0107 granicz\u0105c\u0105 z kiczem lub przynajmniej grzechem\u201d i nazywali j\u0105 \u201epropagatork\u0105 perwersyjnego malarstwa\u201d. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce kobiece akty stworzone przez \u0141empick\u0105 wyra\u017anie emanuj\u0105 erotyzmem<\/strong>. W jej tw\u00f3rczo\u015bci nie brakuje jednak sensualno\u015bci i czujnego obserwowania portretowanych os\u00f3b.<\/span><\/p>\n

\"Tamarafot.Tamara \u0141empicka\/Narodowe Archiwum Cyfrowe\/domena publiczna  <\/span><\/span>Tamara \u0141empicka \u201ePortret m\u0142odej kobiety\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

Potrafi\u0142a wypracowa\u0107 j\u0119zyk malarski, kt\u00f3rym oddawa\u0142a symboliczne wizerunki. Za taki mo\u017cna w\u0142a\u015bnie uzna\u0107 \u201eAutoportret w zielonym bugatti\u201d, o kt\u00f3rym pisano, \u017ce przedstawia kobiet\u0119 wyemancypowan\u0105 i woln\u0105, kobiet\u0119-ikon\u0119 szalonego dwudziestolecia mi\u0119dzywojennego<\/strong>. Sama \u0141empicka stara\u0142a si\u0119 tworzy\u0107 i podtrzymywa\u0107 wizerunek kobiety ambitnej, kt\u00f3ra posiada wszelkie niezb\u0119dne cechy, aby sta\u0107 si\u0119 symbolem swoich czas\u00f3w. Gdy w 1932 roku udzieli\u0142a wywiadu warszawskiemu tygodnikowi \u201e\u015awiat\u201d, reporter opisa\u0142 j\u0105 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:<\/span><\/p>\n

\n

Sylweta zupe\u0142nie paryska. Du\u017ce, jasne, wnikliwe oczy, w\u0142osy blond i nos grecki, lekko zgarbiony. Usta ukarminowane i paznokietki wymanikiurowane ochr\u0105. Wzrost, jak na kobiet\u0119, poka\u017any. Stroje wymarzone, futra najdro\u017csze! Budzi zaciekawienie ju\u017c swoj\u0105 prezencj\u0105.<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Schy\u0142ek<\/strong><\/h4>\n

Nawet je\u015bli w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym nast\u0105pi\u0142o pewne rozlu\u017anienie norm obyczajowych, to styl \u017cycia \u0141empickiej wci\u0105\u017c budzi\u0142 kontrowersje. Malarka zdawa\u0142a si\u0119 nic z tego nie robi\u0107. Wr\u0119cz przeciwnie. Mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce nader bogate \u017cycie towarzyskie, prowadzone zw\u0142aszcza w nocnych porach, jak i liczne romanse, kt\u00f3rych nie ukrywa\u0142a, stanowi\u0142y istotny element jej przemy\u015blanego wizerunku kobiety niezale\u017cnej.<\/strong> Niemniej jednak nawyki malarki doprowadzi\u0142y do kryzysu w jej ma\u0142\u017ce\u0144stwie, kt\u00f3re ostatecznie zako\u0144czy\u0142o si\u0119 rozwodem w 1927 roku. <\/span><\/p>\n

\"Tamarafot.Tamara \u0141empicka\/Narodowe Archiwum Cyfrowe\/domena publiczna  <\/span><\/span>Tamara \u0141empicka \u201eM\u0142oda dziewczyna\u201d<\/em><\/span><\/p>\n

Siedem lat p\u00f3\u017aniej \u0141empicka wysz\u0142a za m\u0105\u017c drugi raz, za barona Raoula Kuffnera, kt\u00f3ry by\u0142 w\u0142a\u015bcicielem najwi\u0119kszego maj\u0105tku ziemskiego w Austro-W\u0119grach. Ze wzgl\u0119du na \u017cydowskie pochodzenie Kuffnera para zdecydowa\u0142a si\u0119 na wyjazd do Stan\u00f3w Zjednoczonych. W Europie narasta\u0142a fala faszyzmu.<\/span><\/p>\n

W latach czterdziestych Tamara nale\u017ca\u0142a do ulubionych portrecistek gwiazd Hollywood<\/strong>. Wci\u0105\u017c prowadzi\u0142a bujne \u017cycie towarzyskie, jednak jej gwiazda powoli gas\u0142a. Gdy w sztuce zacz\u0119\u0142y dominowa\u0107 abstrakcyjne nurty, malarka pr\u00f3bowa\u0142a zmieni\u0107 styl. Eksperymentowa\u0142a, tworz\u0105c surrealistyczne pejza\u017ce i ekspresyjne abstrakcje. W 1978 roku \u201eNew York Times\u201d nadal nazywa\u0142 j\u0105 bogini\u0105 ery automobilu o stalowych oczach<\/em><\/strong>. Mimo to artystka w ko\u0144cu porzuci\u0142a malarstwo i po \u015bmierci Kuffnera przenios\u0142a si\u0119 do Meksyku. Zmar\u0142a tam w 1980 roku. Zgodnie z ostatni\u0105 wol\u0105 \u0141empickiej jej prochy rozrzucono nad wulkanem Popocat\u00e9petl.<\/span><\/p>\n

\n

Bibliografia<\/strong><\/em><\/span><\/p>\n

    \n
  1. \n