![](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2020\/10\/9\/3ecb9c6410111e19efa51ea60d4aa093\/jpg\/jhi\/header\/getto_chlodna_kladka_jhi.webp\")
<\/p>\n<\/p>\n
![\"\"](\"http:\/\/www.reunion68.com\/Biuletyn\/img\/zih-1.png\")
<\/a>\u201eMeta gra\u0142a ca\u0142\u0105 dob\u0119”. Szmugiel w getcie warszawskim<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\nPrzemys\u0142aw Batorski<\/strong><\/span><\/p>\n Bez szmuglu getto warszawskie nie prze\u017cy\u0142oby nawet kilku miesi\u0119cy. Ze szmuglu pochodzi\u0142o od 80 do nawet 97,5% aprowizacji w \u017cywno\u015b\u0107 w getcie, jak podaj\u0105 Barbara Engelking i Jacek Leociak, wed\u0142ug zapisk\u00f3w szefa Judenratu, Adama Czerniakowa. Miesi\u0119cznie przemycano \u017cywno\u015b\u0107 o warto\u015bci nawet 70-80 milion\u00f3w z\u0142otych[1]<\/a>. O szmuglu w getcie warszawskim napisa\u0142 po wyj\u015bciu na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105” Moj\u017cesz (Marek) Passenstein<\/strong>, by\u0142y funkcjonariusz \u017bydowskiej S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej, a jednocze\u015bnie wsp\u00f3\u0142pracownik Emanuela Ringelbluma i za\u0142o\u017conego przez niego Archiwum Getta Warszawskiego.<\/span><\/p>\n ———————————-<\/p>\n Szmugiel jako proceder nie by\u0142 ani \u0142atwy, ani bezpieczny. Szmugiel wymaga\u0142 nadzwyczaj precyzyjnej techniki, b\u0119d\u0105cej wynikiem d\u0142ugiego do\u015bwiadczenia, okupionego krwi\u0105 i du\u017cymi ofiarami pieni\u0119\u017cnymi. Forma szmuglu zale\u017cna by\u0142a od znajduj\u0105cego si\u0119 na danym odcinku ogrodzenia, a wi\u0119c odr\u00f3\u017cniamy szmugiel przez: s\u0105siednie posesje, druty kolczaste, p\u0142oty, mury, wyloty, szmugiel tramwajami.<\/span><\/p>\n Najdogodniejsz\u0105 form\u0105 szmuglu by\u0142 transport towar\u00f3w przez s\u0105siednie posesje, z kt\u00f3rych jedna nale\u017ca\u0142a do strony \u201earyjskiej\u201d, druga za\u015b przylega\u0142a do dzielnicy \u017cydowskiej. Mur oddzielaj\u0105cy te domy by\u0142 przez szmugler\u00f3w przebijany na parterze, na pi\u0119trach wzgl\u0119dnie na strychach, tak \u017ce z mieszkania \u201earyjskiego\u201d mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 si\u0119, jak r\u00f3wnie\u017c przenosi\u0107 towary do s\u0105siedniego mieszkania \u017cydowskiego. Towar podlegaj\u0105cy szmuglowi bywa\u0142 dostarczany w ci\u0105gu dnia i przechowywany blisko punktu przelotowego, a w nocy \u2013 po ustaniu ruchu na mie\u015bcie, po zamkni\u0119ciu obu bram i po odpowiednim zabezpieczeniu \u201e\u015bwiecami\u201d okolicznego terenu \u2013 b\u0142yskawicznie przerzucany by\u0142 na stron\u0119 dzielnicy \u017cydowskiej. [\u2026]<\/span><\/p>\n Ubezpieczenie szmuglu sk\u0142ada\u0142o si\u0119 z sieci \u201e\u015bwiec\u201d, tj. posterunk\u00f3w, ustawionych na skrzy\u017cowaniach s\u0105siednich ulic; posterunki sygnalizowa\u0142y ewentualne zbli\u017cenie si\u0119 \u201estrefy\u201d patrolu niemieckiego. Sygna\u0142em alarmuj\u0105cym w dzie\u0144 by\u0142o zazwyczaj podanie na g\u0142os um\u00f3wionego imienia jednego ze szmugler\u00f3w, przekazywanego z ust do ust, a\u017c has\u0142o dosz\u0142o do przelotu. W nocy podczas ruchu przechodni\u00f3w na ulicy has\u0142em by\u0142 okrzyk wartownik\u00f3w OPL (Obrony przeciwlotniczej) \u2013 \u201e\u015bwiat\u0142o\u201d, po ustaniu za\u015b ruchu przechodni\u00f3w, po godzinie policyjnej, has\u0142em by\u0142 sygna\u0142 \u015bwietlny. […]<\/span><\/p>\n Przelot\u00f3w w s\u0105siaduj\u0105cych ze sob\u0105 domach by\u0142o wzgl\u0119dnie du\u017co, poniewa\u017c w pierwszym rozporz\u0105dzeniu o utworzeniu dzielnicy \u017cydowskiej granice getta bieg\u0142y nie \u015brodkiem jezdni, a wzd\u0142u\u017c grzbiet\u00f3w dom\u00f3w. [\u2026]<\/span><\/p>\n To udogodnienie dla szmuglu zosta\u0142o skasowane przez p\u00f3\u017aniejsze korektury w\u0142adz niemieckich co do obszaru i konfiguracji dzielnicy, ustawicznie zmniejszanej. Celem umo\u017cliwienia kontroli linii granicznej, b\u0119d\u0105cej miejscem pracy grup szmuglerskich, mur, oddzielaj\u0105cy getto od dzielnicy \u201earyjskiej\u201d, przechodzi\u0142 \u015brodkiem jezdni i strze\u017cony by\u0142 wzd\u0142u\u017c ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci przez patrole i sta\u0142e posterunki. [\u2026]<\/span><\/p>\n \n Z licznych przelot\u00f3w w domach s\u0105siaduj\u0105cych, [\u2026] na wzmiank\u0119 zas\u0142uguj\u0105 \u201emety\u201d przy ul. Ko\u017alej i St. Jerskiej [\u015awi\u0119tojerskiej \u2013 P.B.] zajmuj\u0105ce jedno z pierwszych miejsc w\u015br\u00f3d przelot\u00f3w. Wspomniane domy mia\u0142y przeloty na wszystkich pi\u0119trach (od piwnicy do strychu). Szmuglerzy zorganizowani byli w zwarte zespo\u0142y, a nasilenie szmuglu by\u0142o tak wielkie, \u017ce \u201emety\u201d te by\u0142y miarodajne dla ustalania cen na artyku\u0142y \u017cywno\u015bciowe sprowadzane do getta. Wska\u017anik cen tych dw\u00f3ch \u201emet\u201d by\u0142 decyduj\u0105cy dla ca\u0142ego getta. Zespo\u0142y szmugler\u00f3w pracowa\u0142y bez przerwy w dzie\u0144 i noc, czyli, jak to si\u0119 nazywa\u0142o w \u017cargonie szmuglerskim, \u201emeta\u201d \u201egra\u0142a\u201d ca\u0142\u0105 dob\u0119. Celem u\u0142atwienia transportu mleka przeprowadzono przewody rur ze strony \u201earyjskiej\u201d na stron\u0119 \u017cydowsk\u0105. Mleko wlewano do zbiornika po stronie \u201earyjskiej\u201d, a po stronie \u017cydowskiej czerpano mleko z kranu.<\/span><\/p>\n Jak wsz\u0119dzie, towar, kt\u00f3ry przechodzi\u0142 przez te przeloty, nie zawsze stanowi\u0142 w\u0142asno\u015b\u0107 szmugler\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci wypadk\u00f3w towar by\u0142 w\u0142asno\u015bci\u0105 polskich i \u017cydowskich hurtownik\u00f3w, kt\u00f3rzy p\u0142acili \u201emecianne\u201d za szmugiel. [\u2026]<\/span><\/p>\n Od wys\u0142anych z getta na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d paczek, kt\u00f3re \u2013 jak podano wy\u017cej \u2013 zawiera\u0142y wytwory przemys\u0142u \u017cydowskiego, op\u0142ata by\u0142a wy\u017csza i zale\u017ca\u0142a od zawarto\u015bci i wagi paczek. \u201eMety\u201d asekurowa\u0142y towar przed \u201espaleniem\u201d, tj. przed konfiskat\u0105 towaru przez Niemc\u00f3w. Taryfa by\u0142a do\u015b\u0107 wysoka i wynosi\u0142a oko\u0142o 15% warto\u015bci towaru.<\/span><\/p>\n Ze wzgl\u0119du na lokalny charakter przelot\u00f3w grupy szmuglerskie sk\u0142ada\u0142y si\u0119 obligatoryjnie z dozorc\u00f3w tych dom\u00f3w, zainteresowanych lokator\u00f3w i grup tragarskich, operuj\u0105cych na danym terenie.<\/span><\/p>\n Szmugiel przez druty kolczaste rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 wtedy, kiedy w\u0142adze niemieckie w obawie przed szmuglem uprawianym z powodzeniem przez s\u0105siaduj\u0105ce ze sob\u0105 posesje \u2013 skorygowa\u0142y konfiguracj\u0119 dzielnicy \u017cydowskiej i przeprowadzi\u0142y lini\u0119 graniczn\u0105 \u015brodkiem jezdni granicznych ulic. Szmugiel przez s\u0105siaduj\u0105ce domy nagle si\u0119 urwa\u0142 i zespo\u0142y szmuglerskie zmuszone by\u0142y do stosowania bardzo niebezpiecznych form szmuglu, tj. przerzucania towaru z jednej strony ulicy na drug\u0105, przez druty kolczaste. [\u2026] Praca odbywa\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce towar by\u0142 gromadzony za dnia, a z nadej\u015bciem nocy przerzucano go przez druty. [\u2026] Wyb\u00f3r przelotu musia\u0142 by\u0107 obierany z ca\u0142\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105, gdy\u017c ze wzgl\u0119du na niebezpiecze\u0144stwo pracy na ulicy pod okiem policji od w\u0142a\u015bciwego obrania punktu dla szmuglu zale\u017ca\u0142o bezpiecze\u0144stwo grupy oraz rentowno\u015b\u0107 przedsi\u0119biorstwa. [\u2026]<\/span><\/p>\n Nasilenie szmuglu i hazard grup operuj\u0105cych na ul. Krochmalnej i na Walicowie by\u0142y tak wielkie, \u017ce uprawiali sw\u00f3j proceder nawet w bia\u0142y dzie\u0144 ku utrapieniu funkcjonariuszy policji granatowej i S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej, kt\u00f3rym grozi\u0142a kula w g\u0142ow\u0119 w razie przychwycenia szmuglu przez niemiecki patrol. [\u2026]<\/span><\/p>\n Prac\u0119 szmugler\u00f3w przy drutach cechowa\u0142a wyj\u0105tkowa zwinno\u015b\u0107 i zr\u0119czno\u015b\u0107. Tempo pracy by\u0142o niebywale wielkie tak, \u017ce prze\u0142adunek 100 work\u00f3w \u017cyta lub cukru trwa\u0142 zaledwie kilkana\u015bcie minut i towar znika\u0142 b\u0142yskawicznie w pobliskich norach i melinach, niedost\u0119pnych nawet dla niemieckiego patrolu, lub te\u017c przewo\u017cono go na r\u0119cznych w\u00f3zkach i na rykszach do detalicznych sklep\u00f3w getta. Nawet ukazanie si\u0119 \u201eStreify\u201d [patrolu \u2013 P.B.] z dala nie peszy\u0142o szmuglowc\u00f3w, przyspieszano tylko prac\u0119 tak, \u017ce po przybyciu patrolu na miejsce szmuglu nie zastawano ani towaru, ani szmugler\u00f3w. Na miejscu zostawali tylko funkcjonariusze S. P. przykuci do miejsca regulaminem s\u0142u\u017cby i odpowiedzialni za nieprzestrzeganie przepis\u00f3w.<\/span><\/p>\n P\u0142oty zbite z desek, wysoko\u015bci 3 metr\u00f3w, zosta\u0142y u\u017cyte przez zarz\u0105d dzielnicy \u017cydowskiej jako ogrodzenie w tych wypadkach, gdy chodniki nale\u017ca\u0142y do getta, a jezdnia by\u0142a \u201earyjska\u201d. P\u0142oty zosta\u0142y ustawiane na ul. Bia\u0142ej, Ogrodowej, Ch\u0142odnej, Ciep\u0142ej, na Walicowie oraz na Ceglanej.<\/span><\/p>\n Szmugiel przez p\u0142oty nie przedstawia\u0142 technicznie wielkich trudno\u015bci, gdy\u017c w miejscach najwygodniejszych dla transportu deski by\u0142y tylko lu\u017ano umocowane, niekiedy zaopatrzone w zawiasy i podczas transportu z \u0142atwo\u015bci\u0105 je odsuwano. Towar dostarczano zazwyczaj jezdni\u0105 \u201earyjsk\u0105\u201d do otworu i szybkim ruchem wrzucano do otworu, sk\u0105d tragarze zabierali go do \u201emet\u201d. P\u0142oty by\u0142y bardzo wygodne do transportu paczek z getta na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d oraz jako miejsce przej\u015b\u0107 dla ludno\u015bci z jednej dzielnicy do drugiej.<\/span><\/p>\n Ze wzgl\u0119du na \u0142atwo\u015b\u0107 kontaktowania si\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej z ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 szmugiel przez p\u0142oty uprawiany by\u0142 przewa\u017cnie w dzie\u0144, podczas najwi\u0119kszego ruchu przechodni\u00f3w na ulicy. Na ul. Bia\u0142ej najwi\u0119ksze nasilenie szmuglu mia\u0142o miejsce, gdy interesanci udawali si\u0119 do gmachu s\u0105du jezdni\u0105 na Bia\u0142ej, wydzielon\u0105 z getta. Ruch osobowy z jednej dzielnicy do drugiej nabiera\u0142 na sile o zmroku. Posterunki alarmuj\u0105ce czyli \u201e\u015bwiece\u201d ustawiane by\u0142y na pobliskich balkonach dla lepszego obserwowania terenu.<\/span><\/p>\n Bardzo cz\u0119sto p\u0142oty graniczne by\u0142y miejscem spotka\u0144 \u017byd\u00f3w z Polakami, kt\u00f3rzy przez szpary w p\u0142ocie rozmawiali i dla niepoznaki obie umawiaj\u0105ce si\u0119 strony przesuwa\u0142y si\u0119 wzd\u0142u\u017c p\u0142otu, jedna po stronie jezdni \u201earyjskiej\u201d, druga po chodniku \u017cydowskim. [\u2026]<\/span><\/p>\n Nie by\u0142o dnia, by przy p\u0142otach nie pad\u0142o z r\u0105k policji niemieckiej zabitych lub ci\u0119\u017cko rannych kilku szmugler\u00f3w \u017cydowskich lub niewinnych przechodni\u00f3w. Tego rodzaju tragiczne wypadki przerywa\u0142y transport towar\u00f3w i ruch osobowy mi\u0119dzy dzielnicami tylko na kilka minut zaledwie, i natychmiast po odje\u017adzie niemieckiego samochodu szmugiel podejmowano na nowo z nie mniejsz\u0105 ni\u017c przedtem intensywno\u015bci\u0105.<\/span><\/p>\n Mury by\u0142y typow\u0105 form\u0105 ogrodzenia dzielnicy \u017cydowskiej i otacza\u0142y \u2013 poza wymienionymi wy\u017cej wyj\u0105tkami \u2013 ca\u0142y obszar getta. Szmugiel odbywa\u0142 si\u0119 przez otwory wybijane w murze tu\u017c przy ziemi i cz\u0119sto pog\u0142\u0119biane wykopem. Niekiedy transport odbywa\u0142 si\u0119 g\u00f3r\u0105 za pomoc\u0105 drabin ustawianych po obu stronach muru. Otwory w murze o \u015brednicy p\u00f3\u0142 metra cz\u0119sto maskowane lu\u017ano u\u0142o\u017conymi ceg\u0142ami i ziemi\u0105, by\u0142y szczeg\u00f3lnie ulubione przez szmugler\u00f3w, gdy\u017c \u2013 w odr\u00f3\u017cnieniu od drabin \u2013 praca odbywa\u0142a si\u0119 nisko tu\u017c przy ziemi i by\u0142a niewidoczna z daleka dla patroli i posterunk\u00f3w. [\u2026] Praca odbywa\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce tragarze dochodzili g\u0119siego do otworu, i zrzucali na ziemi\u0119 worki z \u017cytem lub ziemniakami, kt\u00f3re b\u0142yskawicznie przeci\u0105gano do getta.<\/span><\/p>\n Przerzucanie szmuglu przez mur \u2013 g\u00f3r\u0105 \u2013 wymaga\u0142o wi\u0119kszych nak\u0142ad\u00f3w i liczniejszego zespo\u0142u szmugler\u00f3w. Praca odbywa\u0142a si\u0119 w ten spos\u00f3b, \u017ce na znak, dany przez posterunki ubezpieczaj\u0105ce z obu stron, tj. ze strony aryjskiej, jak i \u017cydowskiej, szmuglerzy wybiegali z bram dom\u00f3w z drabinami w r\u0119kach, szybko przystawiali je do muru i okrakiem siadali na murze. W tym samym czasie tragarze rz\u0119dem podchodzili z workami na plecach i podawali je siedz\u0105cym na murze dla przerzucenia na drug\u0105 stron\u0119, gdzie inni tragarze b\u0142yskawicznie \u0142apali worki i uciekali. [\u2026]<\/span><\/p>\n Przez mury transportowano towar o du\u017cym tona\u017cu; metrowe worki, meble, zdemontowane maszyny, przenoszono nawet fortepiany. Praca odbywa\u0142a si\u0119 przewa\u017cnie o zmroku i noc\u0105. [\u2026]<\/span><\/p>\n Szmugiel przez wyloty (bramy) by\u0142 najbardziej efektown\u0105 form\u0105 szmuglu, najmniej niebezpieczn\u0105 dla szmugler\u00f3w, ale wymaga\u0142a du\u017co m\u0105dro\u015bci i sprytu. [\u2026] W miar\u0119 zmniejszania si\u0119 obszaru dzielnicy \u017cydowskiej i celem ustanowienia bardziej rygorystycznej kontroli ruchu na wylotach, ich liczba zosta\u0142a wydatnie zmniejszona. [\u2026]<\/span><\/p>\n W pierwszych dniach zamkni\u0119cia getta, zanim niemieccy \u017candarmi zorientowali si\u0119 w labiryncie zakaz\u00f3w wywozowych i wwozowych, zanim pogodzili si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce ludno\u015b\u0107 dzielnicy \u017cydowskiej ma by\u0107 morzona g\u0142odem, my\u015bl, w kt\u00f3r\u0105 nawet niemieccy \u017candarmi pocz\u0105tkowo nie wierzyli, wozy z \u017cywno\u015bci\u0105 wje\u017cd\u017ca\u0142y do getta bez przeszk\u00f3d. Gdy po kilku dniach sprecyzowane dyspozycje Transferstelle [urz\u0105d niemiecki po\u015brednicz\u0105cy w oficjalnej wymianie towar\u00f3w mi\u0119dzy gettem a stron\u0105 \u201earyjsk\u0105\u201d \u2013 P.B.] uniemo\u017cliwi\u0142y bezkarne kursowanie woz\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105, policja \u017cydowska t\u0142umaczy\u0142a \u017candarmom, nie do\u015b\u0107 dobrze zorientowanym, \u017ce zakazy te nie odnosz\u0105 si\u0119 do artyku\u0142\u00f3w pierwszej potrzeby, a tylko do artyku\u0142\u00f3w luksusowych. [\u2026] Gdy i ten wybieg straci\u0142 sw\u0105 warto\u015b\u0107, \u017cydowska s\u0142u\u017cba wylotowa zagra\u0142a na nutce narodowo-socjalistycznej. Zakaz dostarczania produkt\u00f3w \u017cywno\u015bciowych \u2013 t\u0142umaczyli \u2013 odnosi si\u0119 tylko do bogatych \u017byd\u00f3w. Biedna ludno\u015b\u0107 \u2013 w my\u015bl \u201esocjalnych teorii\u201d Hitlera, nie chcia\u0142a wojny z Niemcami, a wi\u0119c kartofle i inne warzywa, stanowi\u0105ce \u017cywno\u015b\u0107 ubogiej ludno\u015bci, nie podlegaj\u0105 reglamentacji. [\u2026] Gdy \u017candarmi \u201eu\u015bwiadomieni\u201d przez dow\u00f3dc\u00f3w i SS odrzucili powy\u017csz\u0105 tez\u0119, szmugiel oparto na \u201efic\u201d, tj. na ma\u0142ej praktyce \u017candarm\u00f3w na wylotach; kiedy powstawa\u0142 du\u017cy ruch na wylocie, tracili z miejsca orientacj\u0119 i to tak dalece, \u017ce nie byli ju\u017c w stanie kontrolowa\u0107 wor\u00f3w.[\u2026]. Wystarcza\u0142a kilkuminutowa bezczynno\u015b\u0107 S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej, aby wylot by\u0142 zn\u00f3w zatarasowany publiczno\u015bci\u0105, a szczeg\u00f3lnie dzie\u0107mi, staraj\u0105cymi si\u0119 przedosta\u0107 na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d celem zakupienia artyku\u0142\u00f3w \u017cywno\u015bciowych i sprowadzenia ich do getta. Gdy \u017candarmi otoczeni dzie\u0107mi, czyhaj\u0105cymi na ich nieuwag\u0119, ruszali w kierunku publiczno\u015bci, aby j\u0105 rozproszy\u0107, czekaj\u0105ce w pogotowiu na wylocie wozy z \u017cywno\u015bci\u0105 na dany znak \u2013 mija\u0142y b\u0142yskawicznie i niespostrze\u017cenie wylot i p\u0119dem znika\u0142y w s\u0105siednich uliczkach getta.<\/span><\/p>\n \n Opr\u00f3cz wyzyskiwania chaosu na wylotach, cz\u0119sto sztucznie wik\u0142ano \u017candarm\u00f3w w jaki\u015b sp\u00f3r, \u201efuror teutonicus\u201d zas\u0142ania\u0142 im oczy na praktyk\u0119 \u201ewylotowc\u00f3w\u201d i w momencie najwi\u0119kszego ferworu przygotowane wozy mija\u0142y bram\u0119 dzielnicy \u017cydowskiej. [\u2026]<\/span><\/p>\n Przepustki wystawiane przez organy niemieckiej administracji stwarza\u0142y pole do obchodzenia zarz\u0105dze\u0144 w\u0142adz. Jednorazowe zezwolenia na wjazd wozu z \u017cywno\u015bci\u0105 wyzyskiwano np. przez d\u0142ugie tygodnie i przez ten czas s\u0142u\u017cy\u0142y \u201ewylotowemu\u201d do sprowadzania licznych woz\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105 do getta, bowiem przy ka\u017cdorazowym przekraczaniu granicy dzielnicy \u017cydowskiej przepustka by\u0142a tylko okazywana, ale nie anulowana przez organa kontrolne. [\u2026]<\/span><\/p>\n Maskowany wyw\u00f3z produkt\u00f3w przemys\u0142owych z getta na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d odbywa\u0142 si\u0119 przy pomocy woz\u00f3w ze \u015bmieciami. [\u2026] \u017bandarmi rzadko kiedy kontrolowali zawarto\u015b\u0107 \u201e\u015bmieciarki\u201d w obawie przed tyfusem. [\u2026]<\/span><\/p>\n Import koni do szlachtowania odbywa\u0142 si\u0119 w oryginalny spos\u00f3b. Wozy dwukonne z legalnymi przepustkami wje\u017cd\u017ca\u0142y do getta z \u0142adunkiem towaru, a opuszcza\u0142y getto z jednokonnym zaprz\u0119giem. Drugi ko\u0144 pozostawa\u0142 w dzielnicy \u017cydowskiej. Cz\u0119sto legalny w\u00f3z wyje\u017cd\u017ca\u0142 z getta, ci\u0105gn\u0105c za sob\u0105 drugi w\u00f3z bez zaprz\u0119gu, rzekomo do naprawy. Po kr\u00f3tkim czasie oba wozy wraca\u0142y do getta, maj\u0105c w zaprz\u0119gu po 2 konie. [\u2026]<\/span><\/p>\n Szmuglerze tak daleko posuwali si\u0119 w swym hazardzie, \u017ce niejednokrotnie samochody wo\u017c\u0105ce produkty dla getta nie zatrzymywa\u0142y si\u0119 w og\u00f3le na wylotach i ca\u0142ym p\u0119dem wje\u017cd\u017ca\u0142y do dzielnicy \u017cydowskiej. Zanim \u017candarmi, oszo\u0142omieni tym faktem, zorientowali si\u0119, samoch\u00f3d by\u0142 ju\u017c daleko. Kontrol\u0119 woz\u00f3w i przechodni\u00f3w przeprowadzali, o ile nie sprzeciwia\u0142 si\u0119 temu pe\u0142ni\u0105cy s\u0142u\u017cb\u0119 \u017candarm, r\u00f3wnie\u017c funkcjonariusze granatowej policji polskiej. [\u2026]<\/span><\/p>\n Kompanie \u017candarmerii, kt\u00f3re przyby\u0142y do Polski, by\u0142y niebywale skorumpowane i \u017c\u0105dne zysk\u00f3w. Maj\u0105tek \u017cydowski uwa\u017cali za rzecz niczyj\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna i nale\u017cy zabiera\u0107, a \u017byd\u00f3w traktowali za hord\u0119 bez praw, kt\u00f3rych mo\u017cna i nale\u017cy zabija\u0107, niekoniecznie wtedy, kiedy jest usprawiedliwiona przyczyna. W takiej atmosferze bezprawia i korupcji \u017candarmi szybko doszli do przekonania, \u017ce reglamentacja gospodarki \u017cywno\u015bciowej w getcie jest wyj\u0105tkowo dogodn\u0105 okazj\u0105 do wzbogacenia si\u0119. Kto pierwszy wyst\u0105pi\u0142 z ofert\u0105 przepuszczenia woz\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105 do getta, \u017candarmi \u017c\u0105dni zysk\u00f3w, czy \u201egrajkowie\u201d spo\u015br\u00f3d funkcjonariuszy SP nie wiadomo. Jedno jest pewne, \u017ce oferta wyda\u0142a si\u0119 od razu obu stronom niezmiernie pon\u0119tn\u0105 i od tego czasu przed szmuglem rozwar\u0142a si\u0119 szeroka perspektywa. [\u2026]<\/span><\/p>\n Na og\u00f3\u0142 bior\u0105c, gdy \u017candarm-grajek by\u0142 na wylocie, wozy kursowa\u0142y do\u015b\u0107 bezpiecznie, odprawa trwa\u0142a bowiem zaledwie sekundy, a z chwil\u0105 przekroczenia \u201ewachy\u201d towar natychmiast znika\u0142. Zdarza\u0142y si\u0119 jednak wypadki, \u017ce w chwili, gdy w\u00f3z znajdowa\u0142 si\u0119 na \u201ewasze\u201d, naje\u017cd\u017ca\u0142a \u201estreifa\u201d celem skontrolowania toku s\u0142u\u017cby na wylocie. Wtedy \u201ew\u00f3z si\u0119 pali\u0142\u201d, w\u00f3z z \u0142adunkiem kierowano na g\u0142\u00f3wn\u0105 \u201ewach\u0119\u201d, gdzie towar ulega\u0142 konfiskacie.<\/span><\/p>\n Posterunki niemieckie zmienia\u0142y si\u0119 co dwie godziny. Szmuglerze musieli wi\u0119c w ci\u0105gu tak kr\u00f3tkiego czasu nawi\u0105za\u0107 kontakt z dostawc\u0105 \u201earyjskim\u201d, za\u0142adowa\u0107 w\u00f3z towaru, podjecha\u0107 pod \u201ewach\u0119\u201d do wylotu, szybko zajecha\u0107 do \u201emety\u201d po stronie \u017cydowskiej, towar zrzuci\u0107 i natychmiast wr\u00f3ci\u0107 na stron\u0119 \u201earyjsk\u0105\u201d, zanim zmieni si\u0119 \u201ewacha\u201d. Z chwil\u0105 bowiem zej\u015bcia z posterunku \u201edobrego szkopa\u201d i przybycia \u201ez\u0142ego szkopa\u201d, wszelki nielegalny ruch na wylocie zamiera\u0142, posterunki S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej musia\u0142y by\u0107 cofni\u0119te o 50 metr\u00f3w od niemieckiego posterunku i wszelkie rozmowy z policj\u0105 niemieck\u0105 by\u0142y ju\u017c niemo\u017cliwe. Wszelkie uchybienia s\u0142u\u017cbowe, nawet b\u0142ahe, gromadzenie si\u0119 publiczno\u015bci na wylotach, a nawet niezdejmowanie w por\u0119 czapek przez przechodni\u00f3w przy mijaniu \u201ewachy\u201d karano natychmiast \u015bmierci\u0105. Znany by\u0142 w Warszawie krwio\u017cerczy \u017candarm przezywany Frankensteinem; codziennie bez powodu zabija\u0142 on funkcjonariuszy S\u0142u\u017cby Porz\u0105dkowej wzgl\u0119dnie przechodni\u00f3w na wylotach. Frankenstein by\u0142 do ostatniej chwili istnienia getta postrachem \u017byd\u00f3w. [\u2026]<\/span><\/p>\n Kontrola jednych by\u0142a powierzchowna, raczej podyktowana obowi\u0105zkiem narzuconym im przez s\u0142u\u017cb\u0119. Inni natomiast przeprowadzali kontrol\u0119 woz\u00f3w i przechodni\u00f3w z ca\u0142\u0105 niemieck\u0105 sumienno\u015bci\u0105, inni jeszcze po prostu pastwili si\u0119 nad wo\u017anicami i \u201eplac\u00f3wkarzami\u201d, biciem karabinem w g\u0142ow\u0119 i terrorem, staraj\u0105c si\u0119 zmusi\u0107 ich do ujawnienia przedmiotu szmuglu. Szczeg\u00f3lnie nieludzkim zachowaniem si\u0119 na wylotach odznaczali si\u0119 funkcjonariusze SD [organ wywiadu, kontrwywiadu i s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa SS \u2013 P.B.] i SS. Pod ich obecno\u015b\u0107 \u017candarmi przed puszczeniem wolno wozu kazali zazwyczaj zdejmowa\u0107 opony, demontowali wozy, badali uprz\u0105\u017c, kazali wo\u017anicom zrzuca\u0107 \u015bmiecie celem zbadania zawarto\u015bci \u0142adunku, rozbierali przechodni\u00f3w do naga na ulicy, nawet podczas trzaskaj\u0105cego mrozu, u kobiet przeprowadzali kontrol\u0119 uw\u0142aczaj\u0105c\u0105 ich czci, a \u201eplac\u00f3wkarzy\u201d katowali w nieludzki wprost spos\u00f3b<\/span>.<\/p>\n Przez dzielnic\u0119 \u017cydowsk\u0105 przeje\u017cd\u017ca\u0142y tramwaje \u201earyjskie\u201d, t\u0119dy bowiem prowadzi\u0142a najkr\u00f3tsza trasa na \u017boliborz i Pow\u0105zki, tj. do p\u00f3\u0142nocnej cz\u0119\u015bci miasta. Podczas przejazdu przez getto tramwaje by\u0142y eskortowane przez granatow\u0105 policj\u0119, a to \u017ceby przeszkodzi\u0107 ludno\u015bci \u201earyjskiej\u201d w kontaktowaniu si\u0119 z ludno\u015bci\u0105 \u017cydowsk\u0105. Wozy, przeje\u017cd\u017caj\u0105c przez getto, p\u0119dzi\u0142y z maksymaln\u0105 szybko\u015bci\u0105 i nie zatrzyma\u0142y si\u0119 na przystankach tramwajowych. [\u2026] Polscy szmuglerzy, zazwyczaj m\u0142odociani, stali na pomostach tramwajowych i jak tylko w\u00f3z tramwajowy przeje\u017cd\u017ca\u0142 przez getto, szybko wyrzucali worki z \u017cywno\u015bci\u0105, przewa\u017cnie ziemniaki, na bruk. Oczekuj\u0105cy na chodniku wsp\u00f3lnicy \u017cydowscy szybko chwytali worki i uciekali do bram. Eskorta tramwaj\u00f3w w du\u017cej mierze parali\u017cowa\u0142a proceder szmugler\u00f3w, nie mog\u0142a jednak da\u0107 sobie z nimi rady, gdy\u017c w tym czasie, kiedy policjant granatowy by\u0142 na jednym pomo\u015bcie, towar wyrzucano z drugiego pomostu. Zreszt\u0105 policja polska \u2013 za op\u0142at\u0105 przymyka\u0142a oczy i tolerowa\u0142a szmugiel.<\/span><\/p>\n R\u00f3wnie\u017c szmugiel ludzi by\u0142 u\u0142atwiony. Zazwyczaj na skrzy\u017cowaniach ulic, gdzie tramwaje jecha\u0142y wolniej, z woz\u00f3w wyskakiwa\u0142y \u201e\u0142ebki\u201d, by za\u0142atwi\u0107 swoje sprawy handlowe.<\/span><\/p>\n Niejednokrotnie jednak szmugiel ko\u0144czy\u0142 si\u0119 tragicznie. Niemcy jad\u0105cy wozami tramwajowymi \u2013 na widok work\u00f3w z \u017cywno\u015bci\u0105 dostarczanych do getta \u2013 strzelali do \u017byd\u00f3w chwytaj\u0105cych worki oraz do uciekaj\u0105cych \u201e\u0142ebk\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n Szmuglerze \u201emeciarze\u201d rekrutowali si\u0119 z tragarzy i przedstawicieli \u015bwiata przest\u0119pczego [\u2026] tj. b. z\u0142odziei, aferzyst\u00f3w, niebieskich ptak\u00f3w i alfons\u00f3w [\u2026].<\/span><\/p>\n Grupa szmuglerska stanowi\u0142a ekskluzywny zesp\u00f3\u0142, do kt\u00f3rego nie mia\u0142 dost\u0119pu nikt obcy. Biada temu, kto chcia\u0142by przeszkodzi\u0107 szmuglerom w ich robocie, partycypowa\u0107 \u201enies\u0142usznie\u201d w zyskach lub \u201eszmalcowa\u0107\u201d. No\u017ce wyci\u0105gni\u0119te z cholew i browningi unieszkodliwi\u0142yby natychmiast \u015bmia\u0142ka. Grupy szmuglerskie cz\u0119sto zwalcza\u0142y si\u0119 wzajemnie, niekiedy nawet krwawo, na tle pracy na metach; cz\u0119sto jednak wspomniane grupy tworzy\u0142y kartele i wtedy wzajemne spory likwidowa\u0142y \u201edintojry\u201d. [\u2026]<\/span><\/p>\n Dochody szmugler\u00f3w-\u201emeciarzy\u201d by\u0142y olbrzymie i p\u0142yn\u0119\u0142y z transportu \u017cywno\u015bci, paczek i \u201e\u0142ebk\u00f3w\u201d. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich dorobi\u0142a si\u0119 milion\u00f3w. Szmuglerzy stanowili w getcie najbogatsz\u0105 warstw\u0119, ra\u017c\u0105co odcinaj\u0105c\u0105 si\u0119 na tle szarej, biednej i g\u0142oduj\u0105cej dzielnicy \u017cydowskiej. \u0141atwe zarobki i niepewno\u015b\u0107 jutra spowodowa\u0142y, \u017ce szmuglerzy ca\u0142y wolny od pracy czas sp\u0119dzali na pijatykach, w nocnych lokalach, gdzie w licznym towarzystwie kobiet i razem z \u201earyjskimi\u201d wsp\u00f3lnikami trwoniono zarobki dnia. [\u2026]<\/span><\/p>\n Ubrane w \u201ekrynoliny\u201d, powsta\u0142e z podartej podszewki ich paletek, i z workiem na w\u0105t\u0142ych plecach dzieci setkami zbiera\u0142y si\u0119 na wylotach. Czeka\u0142y na moment, by niespostrze\u017cenie dla \u017candarma przeskoczy\u0107 przez wylot wzgl\u0119dnie otw\u00f3r w murze, zakupi\u0107 tam troch\u0119 \u017cywno\u015bci i z woreczkiem kartofli na plecach wr\u00f3ci\u0107 do domu. Czasami czeka\u0142y ca\u0142y dzie\u0144, bo \u201eszkop\u201d by\u0142 z\u0142y, bi\u0142 niemi\u0142osiernie i zabiera\u0142 \u017cywno\u015b\u0107. Ale gdy nadjecha\u0142o kilka woz\u00f3w i \u017candarmi zaj\u0119ci byli kontrol\u0105, zebrane dzieci w wieku 4-12 lat jak wr\u00f3belki z rozpostartymi \u201ekrynolinkami\u201d, niby skrzyde\u0142kami, przelatywa\u0142y przez wylot. \u017bandarmi chcieli im przeszkodzi\u0107, ale nadaremnie. Mi\u0119dzy ko\u0142ami, w\u015br\u00f3d woz\u00f3w, uczepione tramwaj\u00f3w, przemyka\u0142y si\u0119 jak kotki. \u017bandarmi dawali za wygran\u0105. Cz\u0119sto jednak praworz\u0105dni hitlerowcy wobec takiego \u201ebezprawia\u201d strzelali do m\u0142odocianych z karabin\u00f3w maszynowych, aby zapanowa\u0142 \u201enowy porz\u0105dek\u201d w Europie. Getto warszawskie cz\u0119sto \u015bpiewa\u0142o piosenk\u0119 o ma\u0142ym szmuglerzu<\/a>, m\u0142odocianym rycerzu, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 w walce z piekieln\u0105 moc\u0105 faszyzmu niemieckiego.<\/span><\/p>\n ———————————-<\/p>\n Moj\u017cesz Passenstein podczas wielkiej akcji likwidacyjnej latem 1942 r. porzuci\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 w policji \u017cydowskiej, p\u00f3\u017aniej przedosta\u0142 si\u0119 na tzw. aryjsk\u0105 stron\u0119 i tam, ukrywaj\u0105c si\u0119, pisa\u0142 swoje opracowanie \u2013 obszern\u0105, zawart\u0105 w dw\u00f3ch zeszytach, licz\u0105c\u0105 ok. 140 stron relacj\u0119 “Ghetto \u017cydowskie w Warszawie w okresie drugiej wojny \u015bwiatowej 1939-1943 r.”. Przekaza\u0142 opracowanie Adolfowi Bermanowi, przyjacielowi Emanuela Ringelbluma, kt\u00f3ry po wojnie z\u0142o\u017cy\u0142 je w \u017bIH.<\/span><\/p>\n Wiemy, \u017ce Passenstein zamierza\u0142 napisa\u0107, i by\u0107 mo\u017ce napisa\u0142, dalszy ci\u0105g swojej pracy, kt\u00f3ry jednak nie zachowa\u0142 si\u0119. Wraz z Ringelblumem i oko\u0142o 30 innymi osobami pochodzenia \u017cydowskiego ukrywa\u0142 si\u0119 na posesji Mieczys\u0142awa Wolskiego, “Krysi”, odkrytej przez Niemc\u00f3w w marcu 1944 r.<\/a> Wszyscy mieszka\u0144cy “Krysi” oraz ich polscy opiekunowie zostali rozstrzelani<\/a>[2]<\/a>.<\/span><\/p>\n Opracowanie o szmuglu Moj\u017cesza Passensteina pochodzi z \u201eBiuletynu \u017bydowskiego Instytutu Historycznego\u201d nr 2 (26), IV\u2013VI 1958, s. 42-72.<\/em><\/a><\/span><\/p>\n Przypisy:<\/u><\/em><\/span><\/p>\n [1]<\/a> Za: Barbara Engelking, Jacek Leociak<\/strong>, Getto warszawskie. Przewodnik po nieistniej\u0105cym mie\u015bcie, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2001, s. 450-451.<\/em><\/span><\/p>\n [2]<\/a> Za: Robert Szuchta<\/strong>, Odwaga ma\u0142ych szmugler\u00f3w z warszawskiego getta, w: Cena odwagi, red. A. Bartu\u015b, P. Troja\u0144ski, Fundacja na Rzecz MDSM i Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Krak\u00f3w\/O\u015bwi\u0119cim 2019, s. 224, p. 5, dost\u0119pny przez: http:\/\/oipc.pl\/pliki\/CENA%20ODWAGI_Szuchta.pdf<\/a>, dost\u0119p 14.04.2021 r.<\/em><\/span><\/p>\n Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em> \u201eMeta gra\u0142a ca\u0142\u0105 dob\u0119”. Szmugiel w getcie warszawskim Przemys\u0142aw Batorski Pomimo niemieckiego terroru, do g\u0142oduj\u0105cego getta warszawskiego nieustannie przemycano ogromne ilo\u015bci towar\u00f3w. Szmuglowano paczki z \u017cywno\u015bci\u0105, przerzucaj\u0105c je przez mury i zrzucaj\u0105c z jad\u0105cych tramwaj\u00f3w; wprowadzano do getta ca\u0142e wozy z zaopatrzeniem, konie, a nawet fortepiany. Przedstawiamy fragmenty pracy o zjawisku szmuglu w getcie, napisanej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99174"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99174"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99255,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99174\/revisions\/99255"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nPomimo niemieckiego terroru, do g\u0142oduj\u0105cego getta warszawskiego nieustannie przemycano ogromne ilo\u015bci towar\u00f3w. Szmuglowano paczki z \u017cywno\u015bci\u0105, przerzucaj\u0105c je przez mury i zrzucaj\u0105c z jad\u0105cych tramwaj\u00f3w; wprowadzano do getta ca\u0142e wozy z zaopatrzeniem, konie, a nawet fortepiany. Przedstawiamy fragmenty pracy o zjawisku szmuglu w getcie, napisanej w 1943 r. w konspiracji przez Moj\u017cesza Passensteina, by\u0142ego \u017cydowskiego policjanta.<\/strong><\/h4>\n
![\"szmugiel_ARG_fb.jpg\"](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/4\/14\/8de15a9fd810c5132f544519027c3a5e\/jpg\/jhi\/normal_big\/szmugiel_ARG_fb.jpg\")
Szmuglerzy przerzucaj\u0105 worki z m\u0105k\u0105 przez mur getta warszawskiego. Zdj\u0119cie z Archiwum Ringelbluma<\/a><\/em><\/span><\/p>\nTechnika szmuglu<\/strong><\/h5>\n
S\u0105siednie posesje<\/strong><\/h5>\n
![\"mur_przejazd.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/4\/14\/d4485333dc8c687ed8cf0842f3d3c584\/jpg\/jhi\/preview\/mur_przejazd.jpg\")
Mur getta biegn\u0105cy \u015brodkiem ulicy, ul. Przejazd. Za murem widoczny budynek Pa\u0142acu Mostowskich, obecnie siedziba Komendy Sto\u0142ecznej Policji. Archiwum Ringelbluma<\/a><\/em><\/span><\/p>\n![\"szmugiel_getto_wikipedia.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/5\/21\/1f3007b1974a975c5ee9e5bfe43a62d1\/jpg\/jhi\/preview\/szmugiel_getto_wikipedia.jpg\")
Szmugiel w getcie warszawskim. WikipediaDruty kolczaste<\/strong><\/em><\/span><\/p>\nDrewniane p\u0142oty<\/strong><\/h5>\n
Mury<\/strong><\/h5>\n
Wyloty<\/strong><\/h5>\n
![\"szmugiel_MGL7020.jpg](\"https:\/\/www.jhi.pl\/storage\/image\/core_files\/2021\/4\/14\/ea7803606bc47f226dd73fbb2a14f55b\/jpg\/jhi\/preview\/szmugiel_MGL7020.jpg\")
\u017bydowskie dzieci uczestnicz\u0105ce w szmuglu<\/em><\/span><\/p>\nSzmugiel tramwajami<\/strong><\/h5>\n
\u201eMeciarze\u201d<\/strong><\/h5>\n
Dzieci<\/strong><\/h5>\n
\n
\n\n\n\n
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"