{"id":99531,"date":"2022-11-09T17:09:18","date_gmt":"2022-11-09T15:09:18","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=99531"},"modified":"2022-11-05T15:25:46","modified_gmt":"2022-11-05T13:25:46","slug":"09-09-68","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=99531","title":{"rendered":"Czy Miko\u0142aj Kopernik \u015bni\u0142 po polsku czy po niemiecku?"},"content":{"rendered":"

Rekonstrukcja twarzy m\u0119\u017cczyzny ekshumowanego w 2005 r. we Fromborku, by\u0107 mo\u017ce Miko\u0142aja Kopernika (FOT. KOMENDA GLOWNA POLICJI)<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Czy Miko\u0142aj Kopernik \u015bni\u0142 po polsku czy po niemiecku?<\/a><\/strong><\/span><\/span><\/h5>\n

Beata Maciejewska<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Gdyby nie by\u0142o Kopernika, stolik, przy kt\u00f3rym siedzimy, wygl\u0105da\u0142by pewnie tak samo, kawa te\u017c by by\u0142a tak samo dobra, ale pewnie nie nagrywa\u0142aby\u015b naszej rozmowy na taki dyktafon.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n
\n

Rozmowa z Wojciechem Orli\u0144skim, autorem reporterskiej biografii Miko\u0142aja Kopernika<\/span><\/h4>\n

.<\/p>\n

Beata Maciejewska: Gdy w 1973 r. Polska Ludowa hucznie obchodzi\u0142a pi\u0119\u0107setne urodziny Miko\u0142aja Kopernika, jedno z wroc\u0142awskich muze\u00f3w zorganizowa\u0142o wystaw\u0119 \u201eku czci” i rozes\u0142a\u0142o zaproszenia, w kt\u00f3rych znalaz\u0142o si\u0119 zdanie: \u201eRuszy\u0142 S\u0142o\u0144ce – wstrzyma\u0142 Ziemi\u0119 – tyle o wielkim astronomie wie niemal ka\u017cdy”. A co ty wiedzia\u0142e\u015b, zaczynaj\u0105c zbiera\u0107 materia\u0142y do biografii Kopernika?<\/strong><\/p>\n

Wojciech Orli\u0144ski: – Niewiele wi\u0119cej, a teraz jeszcze mniej. Gdy przebi\u0142em si\u0119 przez stosy literatury i \u017ar\u00f3de\u0142, doszed\u0142em do wniosku, \u017ce w\u0142a\u015bciwie wszyscy o Koperniku wi\u0119cej nie wiedz\u0105, ni\u017c wiedz\u0105. Co ciekawe, naszego bohatera otaczali ludzie, kt\u00f3rzy nawet w cz\u0119\u015bci nie mieli takich zas\u0142ug, a mimo to mroki dziejowe ich nie poch\u0142on\u0119\u0142y, jak cho\u0107by biskup che\u0142mi\u0144ski Jan Dantyszek. Ale Dantyszek lubi\u0142 generowa\u0107 materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe, pozostawi\u0142 obfit\u0105 korespondencj\u0119 z elit\u0105 europejsk\u0105, na li\u015bcie os\u00f3b, do kt\u00f3rych pisa\u0142, jest ok. 350 nazwisk. Biskup chwali\u0142 si\u0119, gdzie by\u0142 i co robi\u0142, a nasz astronom by\u0142 postaci\u0105 milcz\u0105c\u0105 i tajemnicz\u0105.<\/span><\/p>\n

Encyklopedie podaj\u0105, \u017ce Kopernik to prawnik, dyplomata, lekarz, matematyk, kartograf, filozof, ekonomista, wreszcie astronom. Du\u017co jak na tak tajemniczego cz\u0142owieka. Piszesz, \u017ce przede wszystkim by\u0142 politykiem, \u201epremierem” Warmii, uwik\u0142anym w brutaln\u0105 ko\u015bcieln\u0105 polityk\u0119. Mo\u017ce jeszcze szpiegiem?<\/strong><\/p>\n

– Mo\u017ce. To by wyja\u015bnia\u0142o, dlaczego na jego temat mamy tak ma\u0142o materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych. Jego edukacyjne podr\u00f3\u017ce po Europie mog\u0142y by\u0107 doskona\u0142\u0105 przykrywk\u0105 dla misji zlecanych przez wuja, biskupa warmi\u0144skiego \u0141ukasza Watzenrodego. Prawie nic o nich nie wiemy, materia\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142owe na ich temat s\u0105 wy\u0142\u0105cznie po\u015brednie. Kto\u015b go gdzie\u015b widzia\u0142, kto\u015b mu przes\u0142a\u0142 pieni\u0105dze, kto\u015b odnotowa\u0142 jego obecno\u015b\u0107 w jakich\u015b aktach urz\u0119dowych. \u017badnych list\u00f3w, dziennik\u00f3w, poemat\u00f3w. Nic. A przecie\u017c na P\u00f3\u0142wyspie Apeni\u0144skim trwa\u0142y dzia\u0142ania wojenne, b\u0119d\u0105ce efektem rywalizacji mi\u0119dzy Habsburgami a\u00a0Francj\u0105<\/a>, Kopernik znajdowa\u0142 si\u0119 w niebezpiecznych sytuacjach.<\/span><\/p>\n

Niech b\u0119dzie tajemniczy, ale jedno o nim wiemy: nasz ci on. A przynajmniej tak chcemy my\u015ble\u0107. Ca\u0142kiem niedawno Wroc\u0142aw by\u0142 \u015bwiadkiem awantury o najbardziej zas\u0142u\u017conego burmistrza Breslau, Georga Bendera. Wniosek o nadanie jego imienia pag\u00f3rkowi zosta\u0142 odrzucony przez magistrat, bo Bender sto lat temu wyda\u0142 ksi\u0105\u017ck\u0119, w kt\u00f3rej udowadnia\u0142, \u017ce Kopernik by\u0142 Niemcem, a teorie o polskim pochodzeniu przypisa\u0142 pr\u00f3bie zagarni\u0119cia astronoma przez Polak\u00f3w. Takie animozje w XXI w. wygl\u0105daj\u0105 dziwnie, ale nadal s\u0105 silne. Nie ba\u0142e\u015b si\u0119, \u017ce uczciwo\u015b\u0107 badacza zepchnie ci\u0119 do obozu germa\u0144skiego?<\/strong><\/p>\n

– Przede wszystkim by\u0142em bardzo ciekawy, co odkryj\u0119, je\u015bli ju\u017c wyjd\u0119 poza stereotypowe wyobra\u017cenia. Kwestia etnicznego pochodzenia Kopernika pozostanie nierozstrzygni\u0119ta, nie dowiemy si\u0119, kt\u00f3ry j\u0119zyk by\u0142 dla niego pierwszym. Mo\u017ce my\u015bla\u0142 i \u015bni\u0142 po niemiecku, a mo\u017ce jednak po polsku. Swoje prace i listy pisa\u0142 po \u0142acinie, ale to by\u0142 j\u0119zyk mi\u0119dzynarodowy, dzisiaj te\u017c zapewne znajdziemy polskich uczonych, kt\u00f3rzy maj\u0105 na koncie wy\u0142\u0105cznie angielskie publikacje.<\/span><\/p>\n

\"'De‘De revolutionibus orbium coelestium’ (pol. O obrotach sfer niebieskich) – dzie\u0142o Miko\u0142aja Kopernika, kt\u00f3re zawiera wyk\u0142ad heliocentrycznej i heliostatycznej budowy wszech\u015bwiata<\/span>\u00a0\u00a0Hansrad Collection \/ Alamy Stock Photo \/ Alamy Stock Photo<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Niemiecki te\u017c zna\u0142 doskonale, w 1541 r. napisa\u0142 list \u201eDem Durchlauchtigen und Hochgeborn Fursten von Gots gnoden Albrechten Margauen zcu Brandenburg, zcu Preussen” (Do Ja\u015bnie O\u015bwieconego i Wielmo\u017cnego z Bo\u017cej \u0142aski Albrechta, Margrabiego Brandenburskiego, Ksi\u0119cia Prus), cho\u0107 m\u00f3g\u0142 pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 \u0142acin\u0105, jak wszyscy dyplomaci. A fonetyczne zapisy polskich nazw \u015bwiadcz\u0105, \u017ce nie mia\u0142by tak\u017ce problemu z \u201eGrzegorzem Brz\u0119czyszczykiewiczem”.<\/span><\/p>\n

Ale nasz ci on czy nie nasz?<\/strong><\/h4>\n

– By\u0142 zawsze lojalnym poddanym polskiego kr\u00f3la. Takim go widzimy, gdy na prze\u0142omie lat 1520 i 1521 przygotowywa\u0142 warmi\u0144ski Olsztyn (Allenstein) do obrony przed Krzy\u017cakami. I takim pozosta\u0142 do ko\u0144ca, prowadz\u0105c poufne misje dyplomatyczne, a mo\u017ce i szpiegowskie. W \u017cadnych archiwach nie znaleziono nic, co by by\u0142o dowodem na prokrzy\u017cackie czy antypolskie sentymenty Kopernika. Kryterium j\u0119zykowe nie jest rozstrzygaj\u0105ce nawet w naszych czasach, pozwol\u0119 sobie w tym miejscu na prezentyzm i odwo\u0142am si\u0119 do do\u015bwiadcze\u0144 wojny tocz\u0105cej si\u0119 w Ukrainie. Rosyjska agresja sprawi\u0142a, \u017ce wielu rosyjskoj\u0119zycznych obywateli Ukrainy musia\u0142o si\u0119 jasno okre\u015bli\u0107. I to zrobili. Mam w\u015br\u00f3d swoich ukrai\u0144skich znajomych przyrodnich braci, kt\u00f3rzy stan\u0119li po obu stronach frontu i by\u0107 mo\u017ce przyjdzie im do siebie strzela\u0107. Ka\u017cdy wybra\u0142 inne pa\u0144stwo i j\u0119zyk o tym nie decydowa\u0142. Tak jak istniej\u0105 rosyjskoj\u0119zyczni Ukrai\u0144cy, tak istnieli niemieckoj\u0119zyczni Polacy. Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce Kopernik, a wcze\u015bniej jego rodzina, wybrali Rzeczpospolit\u0105.<\/span><\/p>\n

Ale wybiera\u0107 mo\u017cna wiele razy.<\/strong><\/h4>\n

– Niemcy wiele wysi\u0142ku w\u0142o\u017cyli w poszukiwania cho\u0107by skrawka listu, z kt\u00f3rego by wynika\u0142o, \u017ce Kopernik wola\u0142by jednak zwi\u0105za\u0107 si\u0119 z Krzy\u017cakami albo s\u0142u\u017cy\u0107 cesarzowi. Nie znale\u017ali. Co wi\u0119cej, zachowa\u0142 si\u0119 list Kopernika z 16 listopada 1520 r., kt\u00f3ry w imieniu kapitu\u0142y warmi\u0144skiej pisa\u0142 do kr\u00f3la Zygmunta Starego w krytycznym okresie walki z zakonem o po\u0142udniow\u0105 Warmi\u0119. Kanonicy b\u0142agaj\u0105 kr\u00f3la o pomoc, zapewniaj\u0105c przy tym, \u017ce pragn\u0105 post\u0105pi\u0107 tak, jak przystoi \u201eludziom szlachetnym i uczciwym oraz bez reszty oddanym Waszemu Majestatowi”, nawet w\u00f3wczas, \u201eje\u015bliby przysz\u0142o nam zgin\u0105\u0107” (in extrem a pati). Nie mo\u017ce ju\u017c by\u0107 mocniejszej deklaracji.<\/span><\/p>\n

\u201eWstrzyma\u0142 S\u0142o\u0144ce, ruszy\u0142 Ziemi\u0119, polskie wyda\u0142o go plemi\u0119” – ten XIX-wieczny bon mot Jana Nepomucena Kami\u0144skiego zrobi\u0142 ogromn\u0105 karier\u0119, ale ty go jeszcze ulepszy\u0142e\u015b, twierdz\u0105c, \u017ce nie tyle \u201epolskie plemi\u0119”, co militarne sukcesy tego plemienia. Mocne.<\/strong><\/p>\n

– Bo mam mocne argumenty. Dlaczego Niczko Kopernik, cz\u0142owiek znik\u0105d, trzeciorz\u0119dny kupiec miedzi\u0105 zdoby\u0142 r\u0119k\u0119 Barbary, c\u00f3rki toru\u0144skiego patrycjusza \u0141ukasza Watzenrodego starszego? Przecie\u017c by\u0142a to jedna z najatrakcyjniejszych partii w mie\u015bcie, na drabinie \u00f3wczesnej hierarchii spo\u0142ecznej sta\u0142a wy\u017cej ni\u017c przysz\u0142y m\u0105\u017c. Rodziny toru\u0144skiego patrycjatu, podobnie jak to by\u0142o w innych miastach, najcz\u0119\u015bciej zawiera\u0142y zwi\u0105zki ma\u0142\u017ce\u0144skie mi\u0119dzy sob\u0105, Barbara powinna by\u0142a wyj\u015b\u0107 za kogo\u015b z rodu Giese, Russe lub von Allen, a tu pojawi\u0142 si\u0119 jaki\u015b chudopacho\u0142ek.<\/p>\n

Mo\u017ce mi\u0142o\u015b\u0107?<\/strong><\/h4>\n

– Raczej polityka. Wiemy, \u017ce Miko\u0142aj Kopernik senior nie by\u0142 zwyk\u0142ym kupcem, tylko zaufanym cz\u0142owiekiem Zbigniewa Ole\u015bnickiego i w czasie wojny trzynastoletniej z krzy\u017cakami bra\u0142 udzia\u0142 w negocjacjach finansowych pomi\u0119dzy wszechpot\u0119\u017cnym kardyna\u0142em a miastami pruskimi, kt\u00f3re w du\u017cej cz\u0119\u015bci pokrywa\u0142y koszty wojny.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\"Portret
\nPortret Miko\u0142aja Kopernika (1473-1543) z Sali Mieszcza\u0144skiej w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu datowany na 1580 r.<\/span>\u00a0\u00a0EAST NEWS \/ akg-images \/ Erich Lessing\/EAST NEWS<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Pojawia si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach z kuferkiem z\u0142ota, wiemy, \u017ce odbiera\u0142 w 1454 r. od gda\u0144skiej rady miejskiej 350 z\u0142otych dukat\u00f3w na poczet tysi\u0105cdukatowej po\u017cyczki zaci\u0105gni\u0119tej przez \u201ekardyna\u0142a z Krakowa”. Kto dostaje takie zadania?<\/span><\/p>\n

Szpieg?<\/strong><\/h4>\n

– Agent do specjalnych porucze\u0144, pe\u0142nomocnik Ole\u015bnickiego, prowadz\u0105cy tajne operacje w s\u0142u\u017cbie Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci. Dzisiaj takie zadania wykonywa\u0142by wywiad wojskowy.<\/span><\/p>\n

Watzenrodowie stali po polskiej stronie, \u0141ukasz Watzenrode starszy (dziadek astronoma po k\u0105dzieli) gromadzi\u0142 pieni\u0105dze na wojenne cele w\u015br\u00f3d toru\u0144skich mieszczan. S\u0105dz\u0119, \u017ce obu pan\u00f3w zbli\u017cy\u0142y te zadania. Kopernik nie posiada\u0142 wprawdzie maj\u0105tku, ale mia\u0142 w Krakowie znakomite koneksje, warto by\u0142o zawrze\u0107 z nim sojusz strategiczny i odda\u0107 c\u00f3rk\u0119. \u0141ukasz Watzenrode starszy chcia\u0142 zbudowa\u0107 strategiczne relacje z Ole\u015bnickim, planuj\u0105c karier\u0105 jedynego syna, \u0141ukasza Watzenrodego m\u0142odszego, kt\u00f3ry zosta\u0142 biskupem warmi\u0144skim. A gdyby nie ma\u0142\u017ce\u0144stwo z Watzenrod\u00f3wn\u0105, nasz astronom nie pojawi\u0142by si\u0119 na \u015bwiecie.<\/span><\/p>\n

W 1999 r. ukaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201e1000 postaci tysi\u0105clecia. Ranking ludzi, kt\u00f3rzy zmienili \u015bwiat”. Autorzy, czw\u00f3rka Amerykan\u00f3w, w przedmowie wyznali, \u017ce na potrzeby rankingu stworzyli system przyznaj\u0105cy punkty ocenianym postaciom na podstawie pi\u0119ciu kryteri\u00f3w: trwa\u0142y wp\u0142yw na bieg historii, oddzia\u0142ywanie na sum\u0119 m\u0105dro\u015bci i pi\u0119kna \u015bwiata, wp\u0142yw na wsp\u00f3\u0142czesnych, oryginalno\u015b\u0107 i charyzmatyczno\u015b\u0107. Miko\u0142aj Kopernik dosta\u0142 18. miejsce, a nast\u0119pna osoba zwi\u0105zana z Polsk\u0105 – Maria Sk\u0142odowska-Curie, zaj\u0119\u0142a dopiero 75. miejsce, Fryderyk Chopin by\u0142 434. To zabawa, ale dowodzi, \u017ce Kopernik mocno si\u0119 przebi\u0142. Mi\u0142e, ale mo\u017ce jest przeceniony?<\/strong><\/p>\n

– Na pewno nie. Z zaskoczeniem rozwa\u017ca\u0142em alternatywne scenariusze, co by by\u0142o, gdyby: 1. Kopernik nie przyszed\u0142 na \u015bwiat, 2. jego ojciec nie umar\u0142 tak wcze\u015bnie i Miko\u0142aj prowadzi\u0142by dostatnie, szcz\u0119\u015bliwe \u017cycie toru\u0144skiego mieszczanina, warz\u0105c piwo lub piek\u0105c pierniki, 3. zabiliby go Krzy\u017cacy i nie dokona\u0142by swego odkrycia.<\/span><\/p>\n

\"Rycina<\/p>\n

Rycina przedstawiaj\u0105ca Miko\u0142aja Kopernika. Jest zapewne kopi\u0105 jedynego portretu astronoma, kt\u00f3ry jednak zagin\u0105\u0142<\/span>\u00a0\u00a0EAST NEWS \/ EAST NEWS<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Kto m\u00f3g\u0142 go zast\u0105pi\u0107? Kto\u015b by si\u0119 znalaz\u0142, nie ma ludzi niezast\u0105pionych.<\/strong><\/p>\n

– Te\u017c tak lubi\u0119 m\u00f3wi\u0107. Je\u015bli ten wywiad si\u0119 nie uda, \u201eGazeta” opublikuje inny, oboje jeste\u015bmy doskonale zast\u0119powalni. Ale znikni\u0119cie Kopernika sparali\u017cowa\u0142oby nauk\u0119. Mamy konkretny dow\u00f3d na to, \u017ce nikt by za niego tego nie zrobi\u0142: zarys swojej hipotezy, tzw. Commentariolus (Ma\u0142y komentarz) pu\u015bci\u0142 w obieg grubo przed majem 1514 r. Wiemy to, bo krakowski profesor Maciej z Miechowa, sporz\u0105dzaj\u0105c spis swojego ksi\u0119gozbioru, odnotowa\u0142, \u017ce posiada \u201er\u0119kopis w sze\u015bciu arkuszach, kt\u00f3rego autor twierdzi, \u017ce Ziemia si\u0119 porusza, podczas gdy S\u0142o\u0144ce stoi w miejscu”. To by\u0142 taki list do europejskich intelektualist\u00f3w, w kt\u00f3rym Kopernik stwierdza\u0142: koledzy, mam tak\u0105 hipotez\u0119, ale nie potrafi\u0119 tego matematycznie udowodni\u0107. Gdyby wi\u0119c kto\u015b chcia\u0142…<\/span><\/p>\n

Czyli wiemy, \u017ce by\u0142 skromny. Ale z czego wnosisz, \u017ce tak\u017ce niezast\u0105piony?<\/strong><\/p>\n

– Bo cyrkulacja tego Commentariolusa trwa jakie\u015b \u0107wier\u0107 wieku, a\u017c do publikacji \u201eDe revolutionibus\u2026”<\/span><\/p>\n

\u0106wier\u0107 wieku ciszy?<\/strong><\/h4>\n

– Tak. Mo\u017ce w \u00f3wczesnej Europie nie by\u0142o umys\u0142u tej klasy, mo\u017ce nikt nie mia\u0142 czasu, ale w ka\u017cdym razie wiemy, \u017ce nikt poza Kopernikiem by tego nie zrobi\u0142. Ale je\u015bli Kopernik nam wypada lub jego odkrycie op\u00f3\u017ania si\u0119 cho\u0107by o dziesi\u0119\u0107 lat, to ze swoimi odkryciami \u201enie wyrabiaj\u0105 si\u0119” Galileusz, Kepler i Newton, rozw\u00f3j fizyki jest op\u00f3\u017aniony o prawie p\u00f3\u0142 wieku. Mo\u017ce wi\u0119c stolik, przy kt\u00f3rym siedzimy, wygl\u0105da\u0142by tak samo, kawa te\u017c by by\u0142a tak samo dobra, ale nie nagrywa\u0142aby\u015b naszej rozmowy na ten dyktafon. Bo op\u00f3\u017ani\u0142aby si\u0119 tak\u017ce fizyka cia\u0142a sta\u0142ego i nie mieliby\u015bmy takich mikroprocesor\u00f3w. Przynios\u0142aby\u015b \u015bliczny, ma\u0142y magnetofon Nagra, z ta\u015bm\u0105. A mo\u017ce by\u015bmy czytali, \u017ce firma Intel pr\u00f3buje wprowadzi\u0107 na rynek pierwszy mikroprocesor i zastanawiali, czy to si\u0119 przyjmie?<\/span><\/p>\n

Zastanawiam si\u0119, kiedy Kopernik mia\u0142 czas na prac\u0119 naukow\u0105. Jak czytam spis jego funkcji administracyjnych i urz\u0119d\u00f3w, to dochodz\u0119 do wniosku, \u017ce tylko noce mia\u0142 wolne.<\/strong><\/p>\n

– By\u0142 wa\u017cnym politykiem szczebla regionalnego, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 dzisiejszego wojewody, marsza\u0142ka i sejmiku wojew\u00f3dzkiego, zajmowa\u0142 si\u0119 gospodark\u0105, walczy\u0142 z inflacj\u0105 i psuciem pieni\u0105dza, postuluj\u0105c, \u017ceby bicia monety nie traktowano jako dochodu bud\u017cetowego. Wprawdzie bezskutecznie, bo nikt nie by\u0142 zainteresowany, ale poch\u0142ania\u0142o to jego energi\u0119.<\/span><\/p>\n

\"ObrazObraz Jana Matejki ‘Astronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem’ zostanie pokazany w londy\u0144skiej National Gallery<\/span>\u00a0\u00a0Wikipedia<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Mia\u0142 jednak jeszcze do\u015b\u0107 si\u0142y, \u017ce zatrzyma\u0107 S\u0142o\u0144ce, poruszy\u0107 Ziemi\u0119. Matejkowski obraz przestawia 50-letniego Kopernika na wie\u017cy we Fromborku, w dniu, w kt\u00f3rym zweryfikowa\u0142 swoj\u0105 teori\u0119. To by\u0142 16 kwietnia 1525 r, gwiazda K\u0142os (znana te\u017c jako Spica oraz Alfa Virginis) znajdowa\u0142a si\u0119 dok\u0142adnie tam, gdzie powinna, wi\u0119c model matematyczny, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 Kopernikowi do wyliczenia jej wsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych, zwyci\u0119sko przeszed\u0142 pr\u00f3b\u0119 ogniow\u0105. Astronom ju\u017c wiedzia\u0142, \u017ce jego rewolucja si\u0119 powiod\u0142a.<\/span><\/p>\n

Ale czeka\u0142a go jeszcze rewolucja uczuciowa, prawda? Romans kanonika \u2013 jak to brzmi!<\/strong><\/p>\n

– Wojna si\u0119 sko\u0144czy, kanonicy we Fromborku zacz\u0119li si\u0119 urz\u0105dza\u0107 w nowych domach, Kopernik sko\u0144czy\u0142 dzie\u0142o \u017cycia, wi\u0119c wyobra\u017cam sobie dalszy ci\u0105g sceny przedstawionej przez Matejk\u0119: astronom rozpo\u015bciera rado\u015bnie r\u0119ce. I w nast\u0119pnym kadrze rzuca si\u0119 na Ann\u0119 Schilling, prawdopodobnie gda\u0144szczank\u0119, \u017ceby j\u0105 wyca\u0142owa\u0107.<\/span><\/p>\n

Hmm, wyca\u0142owa\u0107\u2026<\/strong><\/h4>\n

– Dzisiaj mo\u017ce popatrzyliby\u015bmy na to krzywym okiem, ale to by\u0142 d\u0142ugi, kilkunastoletni zwi\u0105zek. Anna Schilling by\u0142a gospodyni\u0105 Kopernika, dzieli\u0142a ich bardzo du\u017ca r\u00f3\u017cnica wieku. W 1525 r. nie mog\u0142a mie\u0107 wi\u0119cej ni\u017c trzydzie\u015bci lat, a zapewne by\u0142a sporo m\u0142odsza. Kobieta samodzielna, \u015bwiatowa, niepasuj\u0105ca do Fromborka. Ale lewicowa wra\u017cliwo\u015b\u0107 ka\u017ce mi zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce by\u0142a jego pracownic\u0105, wi\u0119c to przyk\u0142ad molestowania.<\/span><\/p>\n

\"RekonstrukcjaRekonstrukcja twarzy m\u0119\u017cczyzny ekshumowanego w 2005 r. we Fromborku, by\u0107 mo\u017ce Miko\u0142aja Kopernika<\/span>\u00a0\u00a0FOT. KOMENDA GLOWNA POLICJI<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Raczej zas\u0142ona dymna. Piszesz, \u017ce rozpustnych kanonik\u00f3w by\u0142o we Fromborku trzech \u2013 Sculteti, Kopernik i Niederhoff. Znaczy, grzechy tej tr\u00f3jki sta\u0142y si\u0119 spraw\u0105 publiczn\u0105. Gdzie si\u0119 podzia\u0142a s\u0142ynna dyskrecja naszego bohatera i umiej\u0119tno\u015b\u0107 zacierania \u015blad\u00f3w? Zrozumia\u0142abym, gdyby gorszycielem by\u0142 Andrzej Kopernik, m\u0142odszy brat Miko\u0142aja, kt\u00f3ry z Italii przywi\u00f3z\u0142 syfilis i by\u0142 tak zniszczony przez skutki \u201ewenerowych uciech”, \u017ce go kanonicy na obrady nie wpuszczali. Ale uczony Nicolaus?<\/strong><\/p>\n

– Romans znamy z ko\u015bcielnych donos\u00f3w, kt\u00f3re kr\u0105\u017cy\u0142y wok\u00f3\u0142 g\u0142\u00f3wnej triady temat\u00f3w: korka, worka i rozporka. Czyli opilstwa, korupcji i rozwi\u0105z\u0142o\u015bci. Ani opilstwa, ani korupcji nie mo\u017cna by\u0142o Kopernikowi zarzuci\u0107, zaj\u0119to si\u0119 rozwi\u0105z\u0142o\u015bci\u0105. W lipcu 1531 r. kto\u015b doni\u00f3s\u0142 biskupowi warmi\u0144skiemu Maurycemu Ferberowi, \u017ce astronom wsp\u00f3\u0142\u017cyje ze swoj\u0105 gospodyni\u0105. A do tego przyczyni\u0142 si\u0119 do rozbicia jej ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Biskup wys\u0142a\u0142 reprymend\u0119, kt\u00f3rej nie znamy. Ale wiemy, co odpowiedzia\u0142 Kopernik.<\/span><\/p>\n

\u017be jest czysty jak \u0142za. A do tego napisa\u0142, \u017ce namawia\u0142 ma\u0142\u017conk\u00f3w do zgody, ale kiedy Anna \u201euskar\u017ca\u0142a si\u0119 na niemoc m\u0119\u017ca, do kt\u00f3rej on sam si\u0119 przyznawa\u0142 i w s\u0105dzie, i poza nim, nic ju\u017c nie mog\u0142em poradzi\u0107”. Wierz\u0119, \u017ce Kopernik na tak\u0105 niemoc nic nie m\u00f3g\u0142 poradzi\u0107, ale to t\u0142umaczenie raczej ma\u0142o wiarygodne, \u017ceby nie powiedzie\u0107 – lekcewa\u017c\u0105ce?<\/strong><\/p>\n

– Biskup dosta\u0142 donos, musia\u0142 zareagowa\u0107. A Kopernik musia\u0142 odpowiedzie\u0107. Sprawa za\u0142atwiona, na wszystko by\u0142a podk\u0142adka, Kopernik nie musia\u0142 wyrzuca\u0107 Anny Schilling. Ale wszystko si\u0119 zmieni\u0142o, gdy w 1537 r. nowym panem na zamku w Lidzbarku zosta\u0142 wspomniany ju\u017c biskup Dantyszek. I on te\u017c dostawa\u0142 donosy na Kopernika. Pocz\u0105tkowo nie traktowa\u0142 go jako wroga \u2013 przeciwnie, usi\u0142owa\u0142 go raczej przeci\u0105gn\u0105\u0107 na swoj\u0105 stron\u0119. G\u0142\u00f3wnym wrogiem by\u0142 Aleksander Sculteti, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142 Dantyszka zniszczy\u0107 donosami \u2013 wi\u0119c teraz nowy biskup rewan\u017cowa\u0142 mu si\u0119 tym samym. W efekcie tej wojny na donosy rykoszetem oberwali pozostali dwaj \u201erozpustni kanonicy” (bo biskup nie m\u00f3g\u0142 pi\u0119tnowa\u0107 stylu \u017cycia jednego kanonika i jednocze\u015bnie tolerowa\u0107 podobne zachowania u innych), z czego my mamy taki po\u017cytek, \u017ce dowiedzieli\u015bmy si\u0119 wi\u0119cej na temat Anny i Miko\u0142aja.<\/span><\/p>\n

Czyli donosy bywaj\u0105 po\u017cyteczne, ucz\u0142owieczy\u0142y nam Kopernika.<\/span><\/strong><\/h4>\n

– Dla mnie ten zwi\u0105zek jest romantyczny. Historycy zauwa\u017caj\u0105, \u017ce w pewnym momencie Kopernik wycofuje si\u0119 z \u017cycia politycznego, ogranicza wszystkie aktywno\u015bci, rezygnuje z podr\u00f3\u017cy. Niekt\u00f3rzy sugeruj\u0105\u00a0depresj\u0119<\/a>, a ja s\u0105dz\u0119, \u017ce nie chce si\u0119 rozstawa\u0107 z Ann\u0105 i \u017cyje szcz\u0119\u015bliwie.\u00a0<\/span><\/p>\n

\"RekonstrukcjaRekonstrukcja twarzy m\u0119\u017cczyzny ekshumowanego w 2005 r. we Fromborku, by\u0107 mo\u017ce Miko\u0142aja Kopernika<\/span>\u00a0\u00a0FOT. KOMENDA GLOWNA POLICJI<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

Ale love story ko\u0144czy si\u0119 cztery lata przed \u015bmierci\u0105 Kopernika, Anna w 1539 r. zostaje odes\u0142ana.<\/strong><\/h4>\n

– To dziwne zako\u0144czenie, bo wygl\u0105da na to, \u017ce oboje opuszczaj\u0105 Frombork, tak jakby to miasto bez Anny nie mia\u0142o ju\u017c dla Kopernika powabu. Astronom wyje\u017cd\u017ca do przyjaciela, biskupa Tiedemanna Giesego, rezyduj\u0105cego na zamku w Lubawie. Tam mogliby si\u0119 z Ann\u0105 potajemnie spotyka\u0107, bo je\u015bli kto\u015b dysponuje w\u0142asnym zamkiem, to ma ogromne pole manewru. Dowodem na to jest fakt, \u017ce Kopernik w ca\u0142kowitej tajemnicy zaczyna prac\u0119 z przyby\u0142ym z protestanckich Niemiec Georgiem Joachimem Retykiem, kt\u00f3ry go w ko\u0144cu nam\u00f3wi\u0142 do wydania \u201eDe revolutionibus\u2026”. Dantyszek obstawi\u0142 donosicielami Giesego, a nie dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce Retyk jest na zamku. Koniec \u017cycia Kopernika wcale nie musia\u0142 by\u0107 wi\u0119c samotny i smutny.<\/span><\/p>\n

Twierdzisz, \u017ce biografia Kopernika wr\u0119cz prowokuje do rozwa\u017cania alternatywnych \u015bcie\u017cek historii, bo cz\u0119sto trzyma\u0142 r\u0119k\u0119 wprost na d\u017awigniach, kt\u00f3rymi m\u00f3g\u0142 przestawia\u0107 zwrotnic\u0119 dziej\u00f3w. Podziwiamy go jako astronoma, ale przede wszystkim by\u0142 politykiem \u2013 jednym z lider\u00f3w \u201efrakcji gda\u0144skiej” (propolskiej) w kapitule warmi\u0144skiej, reprezentuj\u0105cym j\u0105 tak\u017ce na forum krajowym i mi\u0119dzynarodowym. Kiedy mia\u0142 szans\u0119 pu\u015bci\u0107 poci\u0105g polskiej historii na inny tor?<\/span><\/p>\n

– My\u015bl\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 zwrotnic\u0105 by\u0142a ostatnia wojna polsko-krzy\u017cacka, toczona przez nas ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem, kt\u00f3ra sko\u0144czy\u0142a si\u0119 jednak kl\u0119sk\u0105 zakonu. Potem \u2013 po kilkuletnich negocjacjach \u2013 podpisany zosta\u0142 traktat krakowski, a by\u0142y mistrz Albrecht Hohenzollern z\u0142o\u017cy\u0142 Zygmuntowi Staremu ho\u0142d. Owszem, wiemy, \u017ce Prusy w ko\u0144cu si\u0119 uniezale\u017cni\u0142y, a potem Polsk\u0119 rozebra\u0142y, ale doprowadzili\u015bmy do ko\u0144ca zakonu krzy\u017cackiego, zyskali\u015bmy sto kilkadziesi\u0105t lat i miasto, kt\u00f3re dzi\u015b nazywamy Kaliningradem (warto rozwa\u017cy\u0107 powr\u00f3t do miana \u201eKr\u00f3lewiec”). Kopernik, dowodz\u0105c obron\u0105 obleganego Olsztyna, g\u0142\u00f3wnej twierdzy w po\u0142udniowej Warmii, zapewne dosta\u0142 od krzy\u017cak\u00f3w mniej wi\u0119cej taki komunikat jak obro\u0144cy Wyspy W\u0119\u017cowej od Rosjan. M\u00f3g\u0142 zdradzi\u0107 i \u017cy\u0107 sobie potem spokojnie, ale mapa Polski by si\u0119 zmieni\u0142a.
\n<\/span><\/p>\n

\n

Kopernik. Rewolucje<\/strong><\/span><\/em>
\nWojciech Orli\u0144ski<\/strong><\/span><\/em>
\nAgora 2022<\/strong><\/span> <\/em><\/p>\n

\"Ksi\u0105\u017ckaKsi\u0105\u017cka ‘Kopernik. Rewolucje’<\/span>\u00a0\u00a0fot. Materia\u0142y prasowe<\/span><\/em><\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rekonstrukcja twarzy m\u0119\u017cczyzny ekshumowanego w 2005 r. we Fromborku, by\u0107 mo\u017ce Miko\u0142aja Kopernika (FOT. KOMENDA GLOWNA POLICJI) Czy Miko\u0142aj Kopernik \u015bni\u0142 po polsku czy po niemiecku? Beata Maciejewska Gdyby nie by\u0142o Kopernika, stolik, przy kt\u00f3rym siedzimy, wygl\u0105da\u0142by pewnie tak samo, kawa te\u017c by by\u0142a tak samo dobra, ale pewnie nie nagrywa\u0142aby\u015b naszej rozmowy na taki […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99531"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99531"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99531\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99544,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99531\/revisions\/99544"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}