{"id":99716,"date":"2022-11-17T17:09:27","date_gmt":"2022-11-17T15:09:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.reunion68.se\/?p=99716"},"modified":"2022-11-13T09:02:43","modified_gmt":"2022-11-13T07:02:43","slug":"17-09-68","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.reunion68.se\/?p=99716","title":{"rendered":"Mog\u0105 \u017cy\u0107, byle nie u nas\u2026 Propaganda NSZ wobec \u017byd\u00f3w"},"content":{"rendered":"

\u201eSzaniec\u201d, czo\u0142owe pismo polityczne NSZ<\/em><\/span><\/p>\n

\n
\"\"<\/a>Mog\u0105 \u017cy\u0107, byle nie u nas\u2026 Propaganda NSZ wobec \u017byd\u00f3w<\/a><\/strong><\/span><\/h5>\n

Szymon Rudnicki<\/strong><\/span><\/p>\n

\n

Wojna nie zmieni\u0142a stosunku obozu narodowego do \u017byd\u00f3w. Cho\u0107 nie nawo\u0142ywano bezpo\u015brednio do ich zabijania, propaganda NSZ tworzy\u0142a sprzyjaj\u0105cy temu klimat.<\/strong><\/span><\/h4>\n
\n

Ju\u017c na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1939 r. kierownictwo Obozu Narodowo-Radykalnego podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 odbudowy organizacji [1]. Jej trzon tworzy\u0142a tajna Organizacja Polska. Powo\u0142a\u0142a ona do \u017cycia organizacj\u0119 wojskow\u0105 \u2013 Zwi\u0105zek Jaszczurczy. Zorganizowa\u0142a wydzia\u0142 propagandy, a pierwszym i najwa\u017cniejszym pismem by\u0142 \u201eSzaniec\u201d, od kt\u00f3rego ca\u0142e \u015brodowisko okre\u015blano mianem grupy \u201eSza\u0144ca\u201d [2].<\/span><\/p>\n

Stronnictwo Narodowe wesz\u0142o w czas wojny rozbite na dwie frakcje. Podczas gdy zasadniczy trzon stronnictwa powo\u0142a\u0142 do \u017cycia Narodow\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 (NOW), druga grupa utworzy\u0142a Narodowo-Ludow\u0105 Organizacj\u0119 Wojskow\u0105 (NLOW).<\/span><\/p>\n

Ju\u017c w 1940 r. NLOW podj\u0119\u0142a rozmowy o zjednoczeniu z grup\u0105 \u201eSza\u0144ca\u201d. Nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 one w\u00f3wczas sukcesem. W 1942 r. w NOW dosz\u0142o do rozbicia na tle stosunku do scalenia z Armi\u0105 Krajow\u0105. Zdaniem cz\u0119\u015bci dow\u00f3dc\u00f3w NOW, grozi\u0142o ono podporz\u0105dkowaniem si\u0119 politykom sanacyjnym. St\u0105d kilka okr\u0119g\u00f3w NOW nie podporz\u0105dkowa\u0142o si\u0119 swemu kierownictwu politycznemu i porozumia\u0142o z NLOW, powo\u0142uj\u0105c do \u017cycia kierownictwo polityczne \u2013 Tymczasow\u0105 Komisj\u0119 Rz\u0105dz\u0105c\u0105 SN.<\/span><\/p>\n

Porozumiano si\u0119 z grup\u0105 \u201eSza\u0144ca\u201d co do stworzenia wsp\u00f3lnej struktury wojskowej i cywilnej oraz kierownictwa politycznego w postaci Tymczasowej Narodowej Rady Politycznej. Powo\u0142ano do \u017cycia Narodowe Si\u0142y Zbrojne. Za formaln\u0105 dat\u0119 ich utworzenia uznaje si\u0119 20 wrze\u015bnia 1942 r. \u2013 dat\u0119 wydania pierwszego rozkazu dow\u00f3dcy nowej formacji. Obok organizacji wojskowej tworzono te\u017c struktury pa\u0144stwa podziemnego pod nazw\u0105 S\u0142u\u017cby Cywilnej Narodu. Wed\u0142ug raportu dow\u00f3dztwa NSZ do Naczelnego Wodza w Londynie, 1 pa\u017adziernika 1943 r. organizacja liczy\u0142a 72 429 oficer\u00f3w i \u017co\u0142nierzy [3].<\/span><\/p>\n

\n

Dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w NSZ stopniowo zdobywa\u0142 ONR<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Dominuj\u0105c\u0105 pozycj\u0119 w NSZ stopniowo zdobywa\u0142 ONR. Przez ca\u0142y czas na NSZ silnie naciska\u0142 rz\u0105d londy\u0144ski i dow\u00f3dztwo AK, d\u0105\u017c\u0105ce do scalenia wszystkich organizacji wojskowych. W dniu 7 marca 1944 r. podpisano umow\u0119 scaleniow\u0105. Jednak cz\u0119\u015b\u0107 oddzia\u0142\u00f3w, przede wszystkim b\u0119d\u0105cych pod wp\u0142ywami ONR, nie zgodzi\u0142a si\u0119 na scalenie. Istnia\u0142y wi\u0119c r\u00f3wnoleg\u0142e dwa NSZ, okre\u015blane jako NSZ-ZJ i NSZ-AK. Roz\u0142am nie nast\u0105pi\u0142 na tle r\u00f3\u017cnic programowych, ale ze wzgl\u0119d\u00f3w politycznych. \u0141\u0105cz\u0105ce si\u0119 z AK oddzia\u0142y nie zmienia\u0142y swoich pogl\u0105d\u00f3w, st\u0105d oba od\u0142amy NSZ mo\u017cna w dziedzinie ideologii traktowa\u0107 \u0142\u0105cznie.<\/span><\/p>\n

Polityczne kierownictwo NSZ przywi\u0105zywa\u0142o wielk\u0105 wag\u0119 do propagandy, do kszta\u0142towania oblicza ideowego cz\u0142onk\u00f3w organizacji. Jak pisano, \u201enasza praca musi opiera\u0107 si\u0119 na pierwiastkach wychowawczo ideowych jako przygotowanie do urzeczywistnienia cel\u00f3w programowo politycznych\u201d [4]. Odpowiadaj\u0105c na pytanie \u201eDlaczego nale\u017cymy do NSZ?\u201d, \u201ePraca i Walka\u201d pisa\u0142a m.in.: \u201eObowi\u0105zkiem ka\u017cdego Polaka podczas wojny jest walka z naje\u017ad\u017ac\u0105, walka o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Ojczyzny, o oswobodzenie jej z jarzma i niedopuszczenie do niej w przysz\u0142o\u015bci \u017cadnego wroga, czy to otwartego, jak Niemiec, czy ukrytego jak \u017byd. Dla prowadzenia tej walki wst\u0105pili\u015bmy do Narodowych Si\u0142 Zbrojnych\u201d [5].<\/span><\/p>\n

Kszta\u0142towaniu tak rozumianej postawy ideowej s\u0142u\u017cy\u0142y rozbudowana prasa, broszury programowe oraz propaganda oficer\u00f3w o\u015bwiatowych [6]. Niestety, nie uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do materia\u0142\u00f3w, dotycz\u0105cych ich oddzia\u0142ywania na cz\u0142onk\u00f3w organizacji. Zachowa\u0142y si\u0119 natomiast pierwsze dwie kategorie \u017ar\u00f3de\u0142, cho\u0107 z lukami. Czo\u0142owym pismem politycznym by\u0142 wspomniany ju\u017c \u201eSzaniec\u201d. Dla organizacji zbrojnej przeznaczono \u201eNar\u00f3d i Wojsko\u201d, dla \u015brodowiska robotniczego \u201eZa\u0142og\u0119\u201d, a dla wsi \u201ePlac\u00f3wk\u0119\u201d. Grupy wy\u0142onione z SN reprezentowane by\u0142y m.in. przez\u00a0 \u201eWielk\u0105 Polsk\u0119\u201d i \u201ePa\u0144stwo Narodowe\u201d. Wydawano te\u017c pisma dla m\u0142odzie\u017cy, takie jak \u201ePraca i Walka\u201d czy \u201eBarykada\u201d. Aby dostarczy\u0107 tym pismom materia\u0142u, drukowano \u201ePolsk\u0105 Informacj\u0119 Prasow\u0105\u201d i \u201ePolski Informator Narodowy\u201d. Do tej samej kategorii pism zaliczy\u0107 mo\u017cna te\u017c \u201eAktualne Wiadomo\u015bci z Kraju i ze \u015awiata\u201d [7]. Z kolei broszur programowych sam \u201eSzaniec\u201d wyda\u0142 co najmniej 11. Wydawali je tak\u017ce dzia\u0142acze NLOW oraz Wydzia\u0142 Wychowawczo-O\u015bwiatowy NSZ.<\/span><\/p>\n

Podstawowym celem powstania Zwi\u0105zku Jaszczurczego, przyj\u0119tym r\u00f3wnie\u017c przez NSZ, by\u0142o odzyskanie dla Polski ziem zachodnich. G\u0142oszono, \u017ce Polska ma dw\u00f3ch wrog\u00f3w: Niemcy i Zwi\u0105zek Sowiecki oraz\u00a0 popieraj\u0105cych go w kraju komunist\u00f3w [8]. Jednak pod wp\u0142ywem sukces\u00f3w Armii Czerwonej za g\u0142\u00f3wnego wroga uznano komunist\u00f3w i podj\u0119to pr\u00f3b\u0119 ich fizycznej eliminacji [9]. Jak pisa\u0142a \u201eWielka Polska\u201d, \u201enaczelnym zadaniem jest przed wybuchem powszechnego powstania oczyszczenie terenu Polski ze stanowi\u0105cych drug\u0105 okupacj\u0119 partyzanckich oddzia\u0142\u00f3w i band komunistycznych\u201d [10].<\/span><\/p>\n

Pragn\u0119 przedstawi\u0107 stosunek do \u017byd\u00f3w w prasie i broszurach wydawanych przez Narodowe Si\u0142y Zbrojne i organizacje polityczne je tworz\u0105ce. Pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 w znacznej mierze cytatami, by unikn\u0105\u0107 zarzutu przesady czy ch\u0119ci wypaczenia wypowiedzi. \u017badne streszczenie nie odda zreszt\u0105 owego specyficznego j\u0119zyka. Wiele tez si\u0119 powtarza, np. o roli \u017byd\u00f3w w spo\u0142ecze\u0144stwie, ich wiecznej wrogo\u015bci do Polak\u00f3w, czy te\u017c (z pierwszych lat okupacji), \u017ce \u017bydom powodzi si\u0119 lepiej ni\u017c Polakom.<\/span><\/p>\n

\n

Przed wojn\u0105 tematyka \u017cydowska zdominowa\u0142a \u0142amy prasowe wszystkich od\u0142am\u00f3w obozu narodowego<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Pomijam tu analiz\u0119 warstwy j\u0119zykowej tej propagandy, z jednej strony szczerze ukazuj\u0105cej nienawistny stosunek do \u017byd\u00f3w, z drugiej przedstawiaj\u0105cy w spos\u00f3b cz\u0119sto odbiegaj\u0105cy od rzeczywisto\u015bci ich sytuacj\u0119 pod okupacjami niemieck\u0105 i sowieck\u0105, a wreszcie hipokryzj\u0119 autor\u00f3w tych tekst\u00f3w. Nie dokonuj\u0119 te\u017c por\u00f3wna\u0144 z wypowiedziami innych partii politycznych i organizacji zbrojnych podziemia, jak cho\u0107by z \u201eBiuletynem Informacyjnym\u201d AK, kt\u00f3ry w jak\u017ce innym tonie pisa\u0142 o po\u0142o\u017ceniu \u017byd\u00f3w. Rezygnuj\u0119 te\u017c z szerszej konfrontacji z coraz bogatsz\u0105 literatur\u0105 naukow\u0105 i publicystyk\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do dziej\u00f3w NSZ, a tak\u017ce z polemikami prasowymi w prasie codziennej w ostatnich latach [11].<\/span><\/p>\n

Przed wojn\u0105 tematyka \u017cydowska zdominowa\u0142a \u0142amy prasowe wszystkich od\u0142am\u00f3w obozu narodowego. Po wybuchu wojny problematyka ta przesta\u0142a by\u0107 tematem pierwszoplanowym.<\/span><\/p>\n

Okres wojny mo\u017cemy podzieli\u0107 na dwa podokresy, kt\u00f3rych granic\u0119 stanowi powstanie getcie warszawskim. W pierwszym \u017bydom i \u201ekwestii \u017cydowskiej\u201d nadal po\u015bwi\u0119cano wiele miejsca. Wraz z post\u0119puj\u0105c\u0105 zag\u0142ad\u0105 tematyka ta traci\u0142a na znaczeniu, by po powstaniu zej\u015b\u0107 na plan dalszy. W ca\u0142ej prasie NSZ\u00a0 w miejsce problemu \u017cydowskiego wesz\u0142y stosunki polsko-ukrai\u0144skie, co zwi\u0105zane by\u0142o z nasilaj\u0105cymi si\u0119 walkami ukrai\u0144sko-polskimi i rzezi\u0105 na Wo\u0142yniu. Wymaga r\u00f3wnie\u017c zbadania, czy istnia\u0142y r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy pras\u0105 prowincjonaln\u0105 a centraln\u0105, na co wskazywa\u0107 m\u00f3g\u0142by fakt, \u017ce w \u201ePrzegl\u0105dzie Narodowym\u201d \u2013 krakowskim organie grupy \u201eSza\u0144ca\u201d \u2013 o \u017bydach w og\u00f3le nie wspominano [12].<\/span><\/p>\n

Antysemityzm by\u0142 jednym z element\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych r\u00f3\u017cne ugrupowania polskich nacjonalist\u00f3w. W zale\u017cno\u015bci od kontekstu \u017bydzi stanowili zasadnicz\u0105 baz\u0119 komunizmu, kapitalizmu czy te\u017c elity intelektualnej. Nadal traktowano ich jako bezosobow\u0105 mas\u0119; zawsze wyst\u0119powali jako zbiorowo\u015b\u0107, czasami obejmuj\u0105ca nie tylko polskich \u017byd\u00f3w, ale ich og\u00f3\u0142 \u2013 \u201e\u015bwiatowe\u00a0 \u017cydostwo\u201d. \u017bydzi to byli \u201ez\u0142odzieje krwi polskiej\u201d [13]. Nale\u017ca\u0142o ich izolowa\u0107, a w ka\u017cdym razie do tego d\u0105\u017cy\u0107. Jak pisano w \u201eBarykadzie\u201d, \u201eprzed wojn\u0105 1939 r. nikogo rozs\u0105dnego nie trzeba by\u0142o przekonywa\u0107 o szkodliwo\u015bci \u017byd\u00f3w\u201d [14]. W tym samym czasie inne pismo stwierdza\u0142o, \u017ce nie maj\u0105 racji Niemcy, i\u017c to budowa fizyczna odr\u00f3\u017cnia \u201eten nar\u00f3d cherlaczy, nienawistny, gangrenowy\u201d, istotna r\u00f3\u017cnica dziel\u0105ca \u017byd\u00f3w od innych narod\u00f3w \u015bwiata le\u017cy bowiem w psychice \u017cydowskiej. \u201eU \u017byd\u00f3w straszliwie i nieuleczalnie chora dusza musia\u0142a i cia\u0142o zarazi\u0107. Poprzez krew id\u0105 zatrute w\u0142a\u015bciwo\u015bci rasy \u017cydowskiej z pokolenia w pokolenie. Krew to tak silna, \u017ce w mieszanych ma\u0142\u017ce\u0144stwach nieraz w trzecim czy czwartym pokoleniu wy\u0142azi z miesza\u0144ca \u017byd, r\u00f3wnie gro\u017any jak ten czystej krwi\u201d [15].\u00a0<\/span><\/p>\n

\"\u201eSzaniec\u201d\"
\u201eSzaniec\u201d, czo\u0142owe pismo polityczne NSZ<\/em><\/span><\/figcaption><\/figure>\n

Z drugiej strony typowa by\u0142a postawa autora analizuj\u0105cego stosunki polsko-\u017cydowskie, niemog\u0105cego zrozumie\u0107 postawy \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy przecie\u017c \u201epod adresem Polak\u00f3w nie mogli odczuwa\u0107 \u017cadnych pretensji czy nienawi\u015bci, b\u0119d\u0105c przez wieki ca\u0142e niejako uprzywilejowan\u0105 kast\u0105 w spo\u0142ecze\u0144stwie polskim\u201d, po czym powt\u00f3rzy\u0142 wszystkie oskar\u017cenia pod ich adresem, lansowane przez ob\u00f3z narodowy od dziesi\u0105tk\u00f3w lat: o amoralnym charakterze religii \u017cydowskiej, ch\u0119ci panowania nad \u015bwiatem i w zwi\u0105zku z tym rozk\u0142adowym wp\u0142ywie na spo\u0142ecze\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skie\u2026 [16].<\/span><\/p>\n

Polakom<\/strong>\u00a0gorzej<\/h4>\n

Pierwsza wiadomo\u015b\u0107 dotycz\u0105c\u0105 \u017byd\u00f3w, jak\u0105 zamie\u015bci\u0142 \u201eSzaniec\u201d, odnosi\u0142a si\u0119 do prowokacji niemieckiej \u2013 zorganizowania, r\u0119kami m\u0119t\u00f3w spo\u0142ecznych, zamieszek anty\u017cydowskich w Warszawie 22-29 marca 1940 r. Pismo stanowczo si\u0119 od tego odcina\u0142o. Zdaniem \u201eSza\u0144ca\u201d, celem mia\u0142o by\u0107 pokazanie \u015bwiatu, jak Polacy traktuj\u0105 \u017byd\u00f3w, a jak opiekuj\u0105 si\u0119 nimi Niemcy [17]. \u201eSzaniec\u201d przez ca\u0142\u0105 wojn\u0119 konsekwentnie b\u0119dzie si\u0119 odcina\u0142 od niemieckiej polityki wobec \u017byd\u00f3w [18].<\/span><\/p>\n

Pierwszy wi\u0119kszy tekst po\u015bwi\u0119cony sytuacji \u017byd\u00f3w pod okupacj\u0105 niemieck\u0105 zamie\u015bci\u0142 \u201eSzaniec\u201d 1 sierpnia 1940 r. Na pocz\u0105tku artyku\u0142u zgodnie z prawd\u0105 napisano, \u017ce \u201epropaganda niemiecka od samego pocz\u0105tku uzna\u0142a za swego g\u0142\u00f3wnego wroga wszech\u015bwiatowe \u017cydostwo\u201d.<\/span><\/p>\n

Powt\u00f3rzono powszechn\u0105 w\u00f3wczas w\u015br\u00f3d cz\u0119\u015bci polskiego podziemia opini\u0119, \u017ce Niemcy tylko pozornie traktuj\u0105 jednakowo Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w \u2013 w rzeczywisto\u015bci los Polak\u00f3w jest gorszy. Mimo grabie\u017cy maj\u0105tku \u017cydowskiego, \u201eNiemcy oddali \u017bydom wiele dostaw wojskowych, a sklepiki i stragany \u017cydowskie prosperuj\u0105, handlarze domokr\u0105\u017cni jeszcze liczniejsi ni\u017c dawniej, hande\u0142esuj\u0105 bez \u017cadnej przeszkody\u201d. W ten spos\u00f3b \u017bydzi \u201euzyskali mo\u017cno\u015b\u0107 przetrwania, kt\u00f3rej cz\u0119stokro\u0107 nie maj\u0105 Polacy\u201d. Tak\u017ce getto pozostaje w sferze zapowiedzi. \u201eJak dot\u0105d zatem nie wida\u0107 by Niemcy d\u0105\u017cyli do rozwi\u0105zania kwestii \u017cydowskiej\u201d. R\u00f3wnie\u017c gestapo traktuje \u017byd\u00f3w lepiej ni\u017c Polak\u00f3w, co \u201ewprost nieodparcie nasuwa przypuszczenie, \u017ce ten \u0142agodny kurs jest zap\u0142at\u0105 pan\u00f3w z Gestapo, za masowy udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w roli konfident\u00f3w policji\u201d. Generalnie \u201enale\u017cy stwierdzi\u0107, z ca\u0142\u0105 stanowczo\u015bci\u0105 i z pe\u0142nym obiektywizmem, \u017ce niejednakowy jest los \u017byd\u00f3w i Polak\u00f3w: dla nich \u2013 szykany, grabie\u017c i system policyjny, kt\u00f3rego dobrodziejstwa i samym Niemcom daj\u0105 si\u0119 we znaki, a dla nas \u2013 zupe\u0142ne wyt\u0119pienie\u201d.<\/span><\/p>\n

Tym Polakom, kt\u00f3rzy lituj\u0105 si\u0119 nad \u017bydami, kt\u00f3rzy gotowi s\u0105 pot\u0119pia\u0107 cho\u0107by cie\u0144 antysemityzmu, \u201eradzimy spojrze\u0107 na wsch\u00f3d, gdzie cz\u0119\u015b\u0107 Polski zagarn\u0119li bolszewicy i gdzie \u017bydzi uzyskali pe\u0142n\u0105 w\u0142adz\u0119\u201d. Wnioski artyku\u0142u by\u0142y jednoznaczne: \u201eCzasy s\u0105 niespokojne, czekaj\u0105 nas walki or\u0119\u017cne, mo\u017ce i rewolucja kr\u00f3tkotrwa\u0142a, gdy zawali si\u0119 pa\u0144stwo niemieckie. Niech\u017ce nam ckliwy humanitaryzm nie przes\u0142ania nam oczu na prawd\u0119 zasadnicz\u0105: \u017byda mo\u017cna kupi\u0107, mo\u017cna poskromi\u0107 si\u0142\u0105, ale niepodobna zjedna\u0107 s\u0142abo\u015bci\u0105\u201d [19]. Stosunek do \u017byd\u00f3w pozosta\u0142 wi\u0119c niezmieniony. Nie zmieni\u0142o si\u0119 nawet s\u0142ownictwo \u2013 \u017bydzi nie handluj\u0105, tylko hande\u0142esuj\u0105. Intencj\u0119 artyku\u0142u mo\u017cna tak\u017ce odczyta\u0107 jako pr\u00f3b\u0119 budzenia niech\u0119ci do hitlerowc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie s\u0105 szczerzy w swojej polityce anty\u017cydowskiej.<\/span><\/p>\n

\n

Antysemityzm by\u0142 elementem \u0142\u0105cz\u0105cym r\u00f3\u017cne ugrupowania polskich nacjonalist\u00f3w<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

W artykule powy\u017cszym dos\u0142ownie zarzuca si\u0119 \u017bydom kolaboracj\u0119, cho\u0107 gdzie indziej pisze si\u0119 o cichej ugodzie \u017cydowsko-niemieckiej [20], jedno zreszt\u0105 nie wyklucza drugiego. Dopiero w ko\u0144cu pa\u017adziernika 1940, i to na podstawie prasy niemieckiej, \u201eSzaniec\u201d zaczyna pisa\u0107, \u017ce Niemcy zamierzaj\u0105 rozwi\u0105za\u0107 kwesti\u0119 \u017cydowsk\u0105 przez wysiedlenie \u017byd\u00f3w z Europy. Notatk\u0119 zatytu\u0142owano \u201ePozytywny program kwestii \u017cydowskiej\u201d [21]. Jeszcze dalej \u201eSzaniec\u201d posun\u0105\u0142 si\u0119 w komentarzu do wyst\u0105pienia Goebbelsa, w kt\u00f3rym zapowiedzia\u0142, \u017ce Niemcy b\u0119d\u0105 post\u0119powali z \u017bydami w my\u015bl zasady \u201eoko za oko, z\u0105b za z\u0105b\u201d. Pismo podaje, \u017ce dotychczas poleg\u0142y 4 miliony Niemc\u00f3w, wylicza liczb\u0119 \u017byd\u00f3w w krajach okupowanych i satelickich i podsumowuje: \u201eMog\u0105 tedy Niemcy gin\u0105\u0107 dalej milionami bez obawy: \u017byd\u00f3w wystarczy\u2026\u201d. [22].<\/span><\/p>\n

Z kolei \u201eWalka\u201d, pismo Stronnictwa Narodowego, uzasadnia\u0142a wrogi stosunek do \u017byd\u00f3w w spos\u00f3b nast\u0119puj\u0105cy: \u201eDla Polski wrogiem s\u0105 zar\u00f3wno Niemcy, jak i Sowiety. Dla \u017byd\u00f3w wrogiem s\u0105 tylko Niemcy. Dla Ukrai\u0144c\u00f3w wrogiem s\u0105 tylko Sowiety. [\u2026] I jedni i drudzy stawiaj\u0105 na jednego z naszych wrog\u00f3w, stawiaj\u0105 wi\u0119c przeciw Polsce\u201d. Nale\u017cy wi\u0119c ich traktowa\u0107 jako wrog\u00f3w.<\/span><\/p>\n

Stanowisko to od razu ca\u0142kowicie zaaprobowa\u0142 \u201eSzaniec\u201d [23]. W 1943 r. opisywano, jak to Ukrai\u0144cy i \u017bydzi morduj\u0105 Polak\u00f3w na Majdanku, a Niemcy s\u0105 \u201ena zewn\u0105trz\u201d \u2013 w komendanturze i na wie\u017cach stra\u017cniczych [24].<\/span><\/p>\n

Walk\u0119 z \u017bydami w r\u00f3\u017cnych krajach uzasadniano \u201eich zab\u00f3jczym wp\u0142ywem na spo\u0142ecze\u0144stwa europejskie\u201d. Atakowano przy tym demokracj\u0119 jako system przez nich stworzony. Antysemityzm uznawano za logiczny wynik za\u0142o\u017ce\u0144 nacjonalizmu [25].<\/span><\/p>\n

W propagandzie nadal operowano oskar\u017ceniami \u017byd\u00f3w o stworzenie i wykorzystywanie komunizmu dla w\u0142asnych narodowych cel\u00f3w. Jak pisa\u0142o pismo przeznaczone dla robotnik\u00f3w i rzemie\u015blnik\u00f3w: \u201eKomunizm jest zdradzieck\u0105 broni\u0105 \u00abnarodu wybranego\u00bb, kt\u00f3ry chce przy jej pomocy opanowa\u0107 ca\u0142y \u015bwiat, tak jak opanowa\u0142 Rosj\u0119. [\u2026] Walczy\u0107 z ni\u0105 trzeba my\u015bl\u0105, s\u0142owem, pi\u0119\u015bci\u0105\u201d [26].<\/span><\/p>\n

Do poprzednich oskar\u017ce\u0144 \u017byd\u00f3w o wszelkie mo\u017cliwe grzechy dosz\u0142o nowe \u2013 o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adz\u0105 sowieck\u0105 [27]. Tym argumentem operowa\u0142o zreszt\u0105 prawie ca\u0142e podziemie i powtarzany jest on z uporem do dzi\u015b przez cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w i publicyst\u00f3w, cho\u0107 ostatnie badania wykazuj\u0105, \u017ce udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w strukturach w\u0142adzy sowieckiej na tych terenach i ich zachowanie zosta\u0142o wielce zmitologizowane [28]. Wszystkie strony sporu powinny wi\u0119c by\u0107 zainteresowane rzetelnym zbadaniem zagadnienia.<\/span><\/p>\n

\n

\u017byd\u00f3w oskar\u017cono tak\u017ce o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z w\u0142adz\u0105 sowieck\u0105<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Teza, \u017ce \u017bydzi w ka\u017cdych warunkach \u2013 zar\u00f3wno pod okupacj\u0105 sowieck\u0105, jak i niemieck\u0105 \u2013 za g\u0142\u00f3wnego wroga uwa\u017caj\u0105 Polak\u00f3w, b\u0119dzie powtarzana wielokrotnie [29]. \u201eSzaniec\u201d charakteryzuj\u0105c propagand\u0119 sowieck\u0105 pisa\u0142, \u017ce \u201edziesi\u0105tki k\u0142amstw puszczaj\u0105 u nas komuni\u015bci i \u017bydzi w kurs, traktuj\u0105c bolszewik\u00f3w jako \u00abswoich\u00bb\u201d [30].<\/span><\/p>\n

Jeszcze w po\u0142owie wrze\u015bnia 1941 r. pr\u00f3bowano przekona\u0107 czytelnika, \u017ce wojna w gruncie rzeczy niewiele zmieni\u0142a w sytuacji \u017byd\u00f3w [31]. Kiedy ju\u017c utworzono getta, informacje o losie \u017byd\u00f3w uznano za propagand\u0119 komunistyczn\u0105, \u201etymczasem je\u017celi chodzi o aprowizacj\u0119 getta, to \u017bydzi s\u0105 lepiej zaprowiantowani przez Niemc\u00f3w ni\u017c ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska. R\u00f3wnie\u017c np. pod wzgl\u0119dem szkolnictwa sytuacja \u017byd\u00f3w jest lepsza\u201d [32]. Przy tworzeniu getta warszawskiego zn\u00f3w Polacy zostali pokrzywdzeni, gdy\u017c otrzymuj\u0105 mniej mieszka\u0144 ni\u017c przesiedlani do getta \u017bydzi. Poza tym zamiast swoich, Polacy otrzymuj\u0105 sklepy i warsztaty zniszczone po roku niemieckiej okupacji [33]. Kiedy \u201eBiuletyn Informacyjny\u201d Biura Informacji i Propagandy AK nazwa\u0142 utworzenie getta w Warszawie gigantyczn\u0105 zbrodni\u0105, poniewa\u017c ponad 400 000 ludzi skazano na powolne umieranie z g\u0142odu, \u201eSzaniec\u201d podj\u0105\u0142 polemik\u0119, nadal podtrzymuj\u0105c tez\u0119, \u017ce los Polak\u00f3w jest znacznie gorszy [34].<\/span><\/p>\n

Pod koniec 1942 r. nawet \u201eSzaniec\u201d zacz\u0105\u0142 dostrzega\u0107 tragiczny los \u017byd\u00f3w, co nie zmieni\u0142o jego do nich stosunku. Wed\u0142ug niego, \u201ezgroza i oburzenie z powodu okrucie\u0144stw niemieckich w getto warszawskim i innych wi\u0119kszych miast by\u0142y tak powszechne i wielkie, \u017ce odwr\u00f3ci\u0142y nawet uwag\u0119 spo\u0142ecze\u0144stwa polskiego od jego w\u0142asnych, co najmniej r\u00f3wnie ci\u0119\u017ckich cierpie\u0144 i odebra\u0142y mu na pewien czas zdolno\u015bci s\u0142usznej oceny wydarze\u0144\u201d. Po historycznych analogiach z czasami wielkich prze\u015bladowa\u0144 \u017byd\u00f3w w staro\u017cytno\u015bci i \u015bredniowieczu stwierdzano, \u017ce \u201edopiero obecne prze\u015bladowania sta\u0142y si\u0119 dla nich kl\u0119sk\u0105 prawdziw\u0105, nie ma bowiem dok\u0105d, nie ma za co, i nie ma jak i\u015b\u0107\u201d.<\/span><\/p>\n

Niemcy nam pomogli<\/strong><\/h4>\n

Jednak nie wszyscy Polacy, jak wida\u0107, potracili g\u0142owy. Po stwierdzeniu, \u017ce Niemcy nie doszli jeszcze do takich okropno\u015bci, jakie \u017bydzi przypisywali Polakom, \u201eSzaniec\u201d cytowa\u0142 niewymienion\u0105 z nazwy \u201etajn\u0105 polsk\u0105 gazetk\u0119\u201d, kt\u00f3ra napisa\u0142a, \u017ce \u201estraszliwy los \u017byd\u00f3w w Polsce przekracza wszystko co wyobra\u017ania ludzka obj\u0105\u0107 jest zdolna\u201d i dalej pisa\u0142: \u201emy do takiego ub\u00f3stwa wyobra\u017ani wcale si\u0119 nie poczuwamy i bez szczeg\u00f3lnych trudno\u015bci mo\u017cemy sobie wyobrazi\u0107 los np. Polak\u00f3w zdanych na \u0142ask\u0119 i nie\u0142ask\u0119 \u017byd\u00f3w tak, jak dzi\u015b \u017bydzi u Niemc\u00f3w\u201d.<\/span><\/p>\n

Zn\u00f3w wraca\u0142 motyw zachowania si\u0119 \u017byd\u00f3w wobec Polak\u00f3w pod okupacj\u0105 sowieck\u0105. Dlatego \u201eroztkliwianie si\u0119 nad losem \u017byd\u00f3w pod okupacj\u0105, gdy nasz w\u0142asny los nie jest przecie\u017c mniej godny po\u017ca\u0142owania, nie by\u0142oby zjawiskiem normalnym nawet wtedy, gdyby jako wykwit p\u0142aksiwego humanitaryzmu powsta\u0142o samorzutnie\u201d, a tak nie jest, bo s\u0105 \u015brodowiska zainteresowane w tym, by \u201eusuwa\u0107 w cie\u0144 \u017byda-prze\u015bladowc\u0119, za\u015b na pierwszy plan wysuwa\u0107 \u017byda-prze\u015bladowanego\u201d.<\/span><\/p>\n

Jak z hipokryzj\u0105 pisano, \u201enie znaczy to, \u017ce wobec tragicznego losu \u017byd\u00f3w zalecamy postaw\u0119 filozoficznej oboj\u0119tno\u015bci z odrobin\u0105 nawet ukrytej satysfakcji, \u017ce nieprzyjemn\u0105 robot\u0119 t\u0119pienia jednego wroga wykonywa za nas wr\u00f3g drugi. Postawa taka by\u0142aby niegodna chrze\u015bcijanina, niegodna cz\u0142owieka cywilizowanego, niegodna Polaka, co stwierdzamy z ca\u0142ym naciskiem. By\u0142aby to postawa w\u0142a\u015bnie \u017cydowska i niemiecka\u201d [35]. Nie napisano jednak, jaka postawa by\u0142aby godna chrze\u015bcijanina i Polaka.<\/span><\/p>\n

Jeszcze dalej sz\u0142a \u201eBarykada\u201d, nie pr\u00f3buj\u0105c nawet odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skich i dopowiadaj\u0105c to, przed czym wstrzymywa\u0142 si\u0119 \u201eSzaniec\u201d. Przyznawa\u0142a, \u017ce wysiedlenia i zamykanie \u017byd\u00f3w do gett \u201enie zmieni\u0142o naszego nastawienia\u201d. Dopiero fizyczna likwidacja \u017byd\u00f3w \u201ezm\u0105ci\u0142a\u201d nieco og\u00f3lne nastawienie. Pod wp\u0142ywem wsp\u00f3\u0142czucia niekt\u00f3re jednostki zaczynaj\u0105 w stosunku do \u017byd\u00f3w \u201ekierowa\u0107 si\u0119 uczuciem a nie ch\u0142odn\u0105 rozwag\u0105\u201d. S\u0105 i tacy, kt\u00f3rzy \u201ew \u017bydach widz\u0105 wsp\u00f3\u0142braci\u201d. Konkluzje artyku\u0142u by\u0142y nast\u0119puj\u0105ce: \u201eMo\u017cemy pot\u0119pia\u0107 Niemc\u00f3w za ich bestialskie metody, ale nie mo\u017cemy zapomina\u0107 o tym, \u017ce \u017cydostwo by\u0142o i b\u0119dzie zawsze elementem destrukcyjnym w naszym organizmie pa\u0144stwowym. Likwidacja \u017byd\u00f3w na ziemiach Polski ma wielkie znaczenie dla przysz\u0142ego naszego rozwoju, gdy\u017c uwalnia nas od wielomilionowego paso\u017cyta. Nie zapominajmy, \u017ce rozwi\u0105zanie tego problemu w sensie usuni\u0119cia \u017byd\u00f3w z naszych teren\u00f3w, czeka\u0142o nas nieuchronnie. [\u2026] Niemcy powa\u017cnie nam w tej kwestii pomogli\u201d [36].<\/span><\/p>\n

\n

Pisano, \u017ce \u017bydzi s\u0105\u00a0\u201eelementem destrukcyjnym na organizmie pa\u0144stwowym\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Wraz z post\u0119puj\u0105c\u0105 eksterminacj\u0105 \u017byd\u00f3w notatek informacyjnych w prasie NSZ na ten temat by\u0142o coraz wi\u0119cej, ale i wtedy nieraz nie brakowa\u0142o niech\u0119ci wobec \u017byd\u00f3w. W 1943 r. na \u0142amach \u201ePolskiej Informacji Prasowej\u201d pojawi\u0142a si\u0119 pierwsza notatka o Treblince. Stwierdzano w niej, \u017ce istniej\u0105 w obozie trzy oddzia\u0142y, z kt\u00f3rych dwa przeznaczone s\u0105 dla Polak\u00f3w, a jeden dla Polak\u00f3w i \u017byd\u00f3w przeznaczonych do likwidacji. Jednocze\u015bnie pisano, \u017ce skaza\u0144c\u00f3w w tym oddziale morduje si\u0119 gazami spalinowymi, a tak\u017ce, \u017ce do obozu nadchodzi jeden transport \u017byd\u00f3w dziennie [37]. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej podano nast\u0119pn\u0105 informacja o paleniu trup\u00f3w mordowanych \u017byd\u00f3w [38].<\/span><\/p>\n

W notatce opisuj\u0105cej stosunki w obozie w Poniatowej, budz\u0105cej w swych intencjach niech\u0119\u0107 do przebywaj\u0105cych tam \u017byd\u00f3w, okre\u015blono ich jako \u201einteligent\u00f3w i kapitalist\u00f3w, kt\u00f3rzy dostali si\u0119 tu przy pomocy du\u017cej op\u0142aty\u201d. Ich stosunek do Niemc\u00f3w okre\u015blono jako \u201es\u0142u\u017calczy przy ogromnej nienawi\u015bci\u201d, do Ukrai\u0144c\u00f3w \u2013 oboj\u0119tny, za\u015b do Polak\u00f3w \u2013 \u201eniech\u0119tny, co powoduj\u0105 wysokie ceny za szmuglowane do obozu towary, odmowy ukrywania itd.\u201d [39]. S\u0142u\u017cy\u0142o to przedstawionej w artykule tezie, \u017ce \u017bydzi sami sobie s\u0105 winni. Natomiast obiektywny opis likwidacji getta w Lublinie opatrzono wymownym komentarzem: \u201eOg\u00f3\u0142 ludno\u015bci polskiej patrzy na niemieckie zbrodnie bez wdzi\u0119czno\u015bci, a raczej z uczuciem zgrozy, jaka musi towarzyszy\u0107 mordowaniu \u017cywych istot ludzkich, dokonywanym nieomal jawnie, bez os\u0142ony mur\u00f3w i ciemno\u015bci. W ko\u0144cowym jednak wniosku wraz z pot\u0119guj\u0105cym si\u0119 antysemityzmem ka\u017cdy nieomal stwierdza, \u017ce dla Polski korzystnym jest to co si\u0119 sta\u0142o\u201d [40].<\/span><\/p>\n

O powstaniu w getcie warszawskim prasa narodowa pisa\u0142a niewiele [41]. W \u201eSza\u0144cu\u201d w trakcie powstania nie ukaza\u0142 si\u0119 na jego temat ani jeden artyku\u0142. Natomiast \u201eNarodowa Agencja Prasowa\u201d po powstaniu pisa\u0142a: \u201eNie zgadzamy si\u0119 [\u2026] gdy\u00a0 nazywa si\u0119 obron\u0119 ghetta warszawskiego \u2013 walk\u0105 o Polsk\u0119, poniewa\u017c \u017bydzi tamci walczyli nie o Polsk\u0119, lecz jedynie o swoje \u017cycie, a stosunek ich do Polski, Narodu polskiego i sprawy polskiej by\u0142 na og\u00f3\u0142 ujemny, co jest nam wszystkim znane\u201d [42]. Stosunek NSZ odzwierciedla\u0142 artyku\u0142 \u201ePolskiej Informacji Prasowej\u201d, niejako ca\u0142o\u015bciowo odnosz\u0105cy si\u0119 do powstania, pod charakterystycznym tytu\u0142em \u201eOp\u00f3r ghetta we w\u0142a\u015bciwym \u015bwietle\u201d. Zosta\u0142 on przedrukowany w innych pismach tego obozu, stanowi\u0105c zarazem polemik\u0119 z artyku\u0142ami, kt\u00f3re ukazywa\u0142y si\u0119 np. w \u201eBiuletynie Informacyjnym\u201d AK. Warto wi\u0119c wypowied\u017a t\u0119 przytoczy\u0107\u00a0in extenso<\/em>:<\/span><\/p>\n

\u201eOp\u00f3r \u017byd\u00f3w przy ostatecznej likwidacji getta warszawskiego nie by\u0142, jak to cz\u0119\u015b\u0107 prasy konspiracyjnej podaje, oporem zbiorowym \u015bwiadcz\u0105cym o pewnej zmianie og\u00f3lnego nastawienia pozostaj\u0105cych jeszcze \u017byd\u00f3w. Skoro wygubiono olbrzymi\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cydostwa europejskiego przy zupe\u0142nej jego bierno\u015bci, to tym bardziej pozosta\u0142e resztki nie maj\u0105 \u017cadnych przes\u0142anek w swym materializmie rasowym do stawiania oporu. Tylko znikoma cz\u0119\u015b\u0107 z pozosta\u0142ych kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w w Warszawie, oko\u0142o 10 proc., podj\u0119\u0142o walk\u0119 i to pod wp\u0142ywem impulsu komuny. Op\u00f3r stawili \u017bydzi nie rejestrowani, \u00abdzicy\u00bb mieszka\u0144cy getta, natomiast \u017bydzi rejestrowani, chodz\u0105cy na roboty w akcji udzia\u0142u nie brali i poddawali si\u0119 masowo Niemcom, kt\u00f3rzy dawnym systemem wywozili ich do swoich mordowni w Majdanku.<\/span><\/p>\n

\n

O powstaniu w getcie warszawskim prasa narodowa pisa\u0142a niewiele<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Op\u00f3r i zaopatrzenie w bro\u0144 kilkutysi\u0119cznej rzeszy \u017byd\u00f3w by\u0142 zorganizowany i przeprowadzony przez Bund i komunist\u00f3w. Te w\u0142a\u015bnie elementy by\u0142y przez ca\u0142y okres okupacji jak najbardziej wrogo usposobione do Polak\u00f3w i przysposobi\u0142y si\u0119 w ramach organizacji komunistycznych do krwawej rozprawy z Polakami w okresie prze\u0142omowym. W planach komunist\u00f3w, getto mia\u0142o by\u0107 zasadniczym czynnikiem przedwczesnego powstania, do sprowokowania kt\u00f3rego d\u0105\u017cy PPR. W getcie przez czas d\u0142u\u017cszy pracowa\u0142y drukarnie komunistyczne, tam znajdowa\u0142y si\u0119 sk\u0142adnice broni i dzia\u0142a\u0142y sztaby komunistyczne, z kt\u00f3rych oficerowie sowieccy kierowali dywersj\u0105.<\/span><\/p>\n

W tym \u015bwietle nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 op\u00f3r stawiany przez \u017byd\u00f3w za fakt dodatni, kt\u00f3ry spowodowa\u0142 roz\u0142adowanie zawczasu jednego z arsena\u0142\u00f3w komuny, wyrz\u0105dzaj\u0105c przy tym Niemcom sporo k\u0142opot\u00f3w, strat i kompromitacji\u201d [43].<\/span><\/p>\n

Od\u017cegnywano si\u0119 od hitlerowskich metod \u201erozwi\u0105zywania kwestii \u017cydowskiej\u201d \u2013 jak pisa\u0142a \u201ePlac\u00f3wka\u201d: \u201ejasne, \u017ce \u017byd\u00f3w nie mo\u017cna t\u0119pi\u0107 w my\u015bl wskaza\u0144 g\u0142oszonych przez hitlerowc\u00f3w [44]. Podkre\u015blano, \u017ce za masakr\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej odpowiedzialno\u015bci nie ponosimy i cho\u0107by\u015bmy chcieli masakry \u017cadnego wp\u0142ywu mie\u0107 nie mo\u017cemy\u201d [45]. W podobnym tonie pisa\u0142a \u201eZa\u0142oga\u201d, podkre\u015blaj\u0105c, \u017ce nikt nie mo\u017ce przedstawi\u0107 \u017bydom wi\u0119kszego rachunku krzywd ni\u017c Polacy, i w konkluzji stwierdzaj\u0105c: \u201enikt z nas na \u017cydowskie \u017cycia nastawa\u0107 nie chce i nie b\u0119dzie. Dla nas \u017bydzi mog\u0105 \u017cy\u0107, byle nie u nas\u201d [46].<\/span><\/p>\n

Nie dziwi, \u017ce krytycznie odniesiono si\u0119 do pomocy udzielanej \u017bydom. \u201eRzecz notorycznie znana, \u017ce ca\u0142e dziesi\u0105tki \u017byd\u00f3w utrzymywanych jest za pieni\u0105dze pa\u0144stwowe. \u00abZapomogi\u00bb im udzielane si\u0119gaj\u0105 przedwojennych ministerialnych pensji, a poch\u0142aniaj\u0105 dziesi\u0105tki i setki tysi\u0119cy. Bierze je za\u015b nie jaka\u015b tam n\u0119dzota \u017cydowska; pejsaty mot\u0142och, ale tuzy brzuchate i syte, przedwojenni macherzy od zakulisowej polityki. To ich przechowuje si\u0119 i zachowuje w ukryciu. Na po wojnie. Nic to, \u017ce nie ma pieni\u0119dzy na wydobywanie z \u0142ap hitlerowskich podziemnych \u017co\u0142nierzy, \u017ce rodzinami wi\u0119\u017ani\u00f3w konaj\u0105cych w obozach ani rozstrzelanych zak\u0142adnik\u00f3w nikt si\u0119 nie interesuje: Dla wszystkich przecie\u017c pieni\u0119dzy nie starczy. Trzeba ratowa\u0107 tych cenniejszych. Tych najcenniejszych! Znane to rzeczy. Pami\u0119tamy o nich i nie zapomnimy\u201d.<\/span><\/p>\n

Jeszcze gorsze jest \u017c\u0105danie broni dla \u017byd\u00f3w \u2013 tych, \u201eco w\u0142\u00f3cz\u0105 si\u0119 z komunistycznymi bandami po lasach, rabuj\u0105 ch\u0142op\u00f3w. Bo innych nie ma \u2013 getta wymar\u0142y\u201d [47].<\/span><\/p>\n

W tym samym czasie \u201eInformator\u201d NSZ stwierdza\u0142, \u017ce \u201esprawa \u017cydowska wydaje si\u0119 by\u0107 w Europie zako\u0144czona przez likwidacj\u0119 elementu \u017cydowskiego\u201d i dodawa\u0142: \u201eZe zgroz\u0105 patrzymy na zako\u0144czenie tego wiekowego procesu rozwojowego. Musimy jednak o jednym pami\u0119ta\u0107: \u017ce tylko przez obce zupe\u0142ne oddzielenie mo\u017cna zabezpieczy\u0107 si\u0119 przed jadem p\u0142yn\u0105cym z obcego cia\u0142a\u201d [48]. Znaczy\u0142o to: los \u017byd\u00f3w jest straszny, ale spe\u0142nia si\u0119 wiekowa sprawiedliwo\u015b\u0107, szczeg\u00f3lnie korzystna dla narodu polskiego.<\/span><\/p>\n

Przeciw \u017cydo-demokracji<\/strong><\/h4>\n

We wrze\u015bniu 1941 r., wykorzystuj\u0105c radiowe wyst\u0105pienie Ignacego Szwarcbarda (jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w syjonizmu w Polsce, w czasie wojny przedstawiciela \u017byd\u00f3w w emigracyjnej Radzie Narodowej), kt\u00f3ry zacytowa\u0142 o\u015bwiadczenie rz\u0105du londy\u0144skiego, \u017ce po wojnie \u017bydzi b\u0119d\u0105 r\u00f3wnouprawnionymi obywatelami oraz z wezwa\u0142 do wst\u0119powania do Wojska Polskiego organizuj\u0105cego si\u0119 w Rosji, \u201eSzaniec\u201d w artykule wst\u0119pnym sformu\u0142owa\u0142 zarzuty pod adresem \u017byd\u00f3w i rz\u0105du londy\u0144skiego. Uzna\u0142, \u017ce wszystkie drogi, kt\u00f3rymi \u017bydzi chc\u0105 wcisn\u0105\u0107 si\u0119 do armii polskiej powinny by\u0107 zamkni\u0119te, a \u201eobywatelstwo polskie nie stanowi tu jeszcze racji dostatecznej\u201d. Zaatakowano przy tym udzia\u0142 \u017byd\u00f3w w Radzie Narodowej, warto bowiem pami\u0119ta\u0107, \u201eczym byli \u017bydzi przed wojn\u0105 i czym mog\u0105 by\u0107 po wojnie\u201d. Ob\u00f3z narodowy nie da si\u0119 ju\u017c szanta\u017cowa\u0107 faszyzmem czy hitleryzmem. Konkluzja brzmia\u0142a: \u201ew Wolnej Polsce zwyci\u0119stwo przygotujemy sami, a dzie\u0144 jego b\u0119dziemy ogl\u0105da\u0107 i \u015bwi\u0119ci\u0107 my, nie wy\u201d [49].<\/span><\/p>\n

Zaatakowano Sikorskiego (przeciwstawiaj\u0105c mu Andersa) za \u017cyczenia z\u0142o\u017cone \u017bydom z okazji ich nowego roku. Okre\u015blono je jako przekraczaj\u0105ce granice zdrowego rozs\u0105dku i przyzwoito\u015bci [50]. Niejednokrotnie atakowano rz\u0105d za filosemityzm, za to, \u017ce jest \u201e\u017cydo-demokratyczny, \u017ce za du\u017co uwagi po\u015bwi\u0119ca \u017bydom i sk\u0142ada obietnice, kt\u00f3re my nie mamy zamiaru realizowa\u0107\u201d [51].<\/span><\/p>\n

W komentarzu do wyst\u0105pienia Szwarcbarda, podkre\u015blaj\u0105c wrogi jakoby stosunek \u017byd\u00f3w do Polak\u00f3w, \u201ePlac\u00f3wka\u201d napisa\u0142a, \u017ce \u201enar\u00f3d Polski nie chce stosowa\u0107 \u017cydowskiej zasady (oko za oko, z\u0105b za z\u0105b), cho\u0107 krocie \u017byd\u00f3w zas\u0142u\u017cy\u0142y sobie na kar\u0119 najwy\u017csz\u0105, Nar\u00f3d Polski chce tylko pozby\u0107 si\u0119 \u017byd\u00f3w na zawsze z Polski. Nar\u00f3d Polski nie pozwoli sobie wydrze\u0107 jedynego plusu jaki przynios\u0142a kl\u0119ska obecna, a jakim jest pozbycie si\u0119 \u017byd\u00f3w [\u2026]. Mury getta zbudowane z cegie\u0142 run\u0105 zapewne, je\u015bli \u017bydzi nie podejm\u0105 zbrojnego zamachu na nasz byt pa\u0144stwowy, z chwil\u0105 za\u0142amania si\u0119 Niemiec, lecz nie padn\u0105 mury jakie wyros\u0142y w duszach Polak\u00f3w. Rz\u0105d polski powinien \u017bydom zapewni\u0107 ludzkie traktowanie i bez gwa\u0142t\u00f3w i krzywdy zorganizowa\u0107 odp\u0142yw ich z Polski. Nie wolno natomiast traktowa\u0107 ich jak obywateli pa\u0144stwa polskiego i nie wolno z nimi rozmawia\u0107 na temat wsp\u00f3\u0142\u017cycia w wolnej Polsce\u201d [52]. Ta ostatnia uwaga stanowi\u0142a przestrog\u0119 pod adresem rz\u0105du Sikorskiego.<\/span><\/p>\n

Na pocz\u0105tku wojny rozwi\u0105zanie sprawy \u017cydowskiej widziano podobnie, jak i przed wojn\u0105 \u2013 jako konieczno\u015b\u0107 zmuszenia \u017byd\u00f3w do emigracji. Pisano o uk\u0142adzie angielsko-\u017cydowskim z 22 czerwca 1940 r., kt\u00f3ry mia\u0142 rzekomo stworzy\u0107 nowe dominium angielskie pod nazw\u0105 Judea, a w kt\u00f3rego sk\u0142ad mia\u0142y wej\u015b\u0107 teren mandatowy Palestyny oraz po\u0142udniowa Syria, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 kolonizacji Abisynii. Rozpatruj\u0105c korzy\u015bci, kt\u00f3re ten uk\u0142ad mia\u0142 przynie\u015b\u0107 Wielkiej Brytanii, stwierdzano, \u017ce \u201epolski ruch narodowy i polski narodowy rz\u0105d \u015bwiadomy wagi tego zagadnienia, postara\u0142by si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci dopilnowa\u0107, aby jak najwi\u0119cej \u017byd\u00f3w naszych przenios\u0142oby si\u0119 z Polski do Palestyny, Syrii i Abisynii. A gdyby to nie wystarczy, w tej\u017ce Afryce i nawet niedaleko, s\u0105 jeszcze kolonie francuskie\u2026\u201d [53].<\/span><\/p>\n

\n

W prasie narodowej uwa\u017cano, \u017ce los \u017byd\u00f3w jest straszny, ale spe\u0142nia si\u0119 wiekowa sprawiedliwo\u015b\u0107<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Autor jednej z broszur \u201eSza\u0144ca\u201d, zarysowuj\u0105c obraz Polski po wojnie, specjalny rozdzia\u0142ek po\u015bwi\u0119ci\u0142 \u017bydom. \u201eNie po to walczymy z Niemcami \u2013 pisa\u0142 \u2013 aby ich niewol\u0119 zamieni\u0107 na niewol\u0119 \u017cydowsk\u0105. Jedyn\u0105 skuteczn\u0105 metod\u0105 jest radykalne zmniejszenie ilo\u015bci \u017byd\u00f3w w Polsce i zlikwidowanie ich wp\u0142yw\u00f3w. Nie dokona si\u0119 tego bez wrzawy i protest\u00f3w ale musimy si\u0119 na to zdoby\u0107\u201d [54]. W innej broszurze zapowiadano, \u017ce po wojnie \u017bydzi, Niemcy i Ukrai\u0144cy b\u0119d\u0105 pozbawieni praw politycznych. \u201eSzaniec\u201d szed\u0142 jeszcze dalej, zapowiadaj\u0105c, \u017ce spotka to r\u00f3wnie\u017c socjalist\u00f3w [55]. Do czasu wysiedlenia \u017bydzi b\u0119d\u0105 traktowani jako czasowi mieszka\u0144cy, co zostanie odnotowane w dokumentach osobistych.<\/span><\/p>\n

Zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce nie wszyscy \u017bydzi od razu wyjad\u0105, planowano, \u017ce \u201epierwszym etapem na drodze do uzdrowienia stosunk\u00f3w politycznych w Polsce po zako\u0144czeniu obecnej wojny b\u0119dzie niedopuszczenie \u017byd\u00f3w do korzystania z praw politycznych i pozbawienia ich mo\u017cliwo\u015bci wtr\u0105cania si\u0119 do spraw polskich. Nie chodzi tu o to, aby \u017bydzi ponie\u015bli kar\u0119 za sojusz z naszymi wrogami i prze\u015bladowania Polak\u00f3w. Za te wyczyny zostan\u0105 oni poci\u0105gni\u0119ci do odpowiedzialno\u015bci na r\u00f3wni z innymi nielojalnymi obywatelami. Odsuni\u0119cie \u017byd\u00f3w od udzia\u0142u w organizacji rz\u0105d\u00f3w w Polsce sparali\u017cuje ich od\u015brodkowe d\u0105\u017cenia polityczne oraz zabezpieczy Nar\u00f3d przed ich zgubnym wp\u0142ywem na psychik\u0119 polsk\u0105\u201d [56]. Jak mia\u0142o to wygl\u0105da\u0107, wiemy z przedwojennych program\u00f3w, zak\u0142adaj\u0105cych ca\u0142kowit\u0105 izolacj\u0119 obydwu spo\u0142eczno\u015bci i pozbawienie \u017byd\u00f3w praw obywatelskich przez utworzenie kategorii przynale\u017cnych do pa\u0144stwa.<\/span><\/p>\n

Zaj\u0119to si\u0119 tak\u017ce problemem maj\u0105tku \u017cydowskiego. Teza wyj\u015bciowa by\u0142a tradycyjna: \u017bydzi nieuczciw\u0105 drog\u0105 opanowali ogromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 maj\u0105tku narodowego. Wyci\u0105gni\u0119to wnioski z sytuacji stworzonej przez wojn\u0119: \u201eRuchoma ich w\u0142asno\u015b\u0107 przesz\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci ju\u017c w r\u0119ce niemieckie lub przez nich do nas, le\u017cy te\u017c pochowana w ziemi i murach\u201d. Nieruchomo\u015bci s\u0105 bezpa\u0144skie i b\u0119dzie s\u0142usznie, je\u017celi wr\u00f3c\u0105 do naszego skarbu narodowego. Tymczasem mi\u0119dzynarodowe \u017cydostwo wpad\u0142o na pomys\u0142, by przesz\u0142y one w r\u0119ce gmin \u017cydowskich i \u201emaj\u0105 czelno\u015b\u0107 nazwa\u0107 to sprawiedliwo\u015bci\u0105. [\u2026] musimy pami\u0119ta\u0107, \u017ce niebezpiecze\u0144stwo \u017cydowskie wci\u0105\u017c nam zagra\u017ca, \u017ce wcale ono nie os\u0142ab\u0142o, a raczej spot\u0119\u017cnia\u0142o, a ka\u017cdy \u017byd utajony na naszych ziemiach gro\u017aniejszym dzi\u015b ni\u017c stu jego wsp\u00f3\u0142plemie\u0144c\u00f3w z czas\u00f3w przedwojennych\u201d [57].<\/span><\/p>\n

Bardziej szczeg\u00f3\u0142owe zasady post\u0119powania z maj\u0105tkiem \u017cydowskim zawarte s\u0105 w broszurze S\u0142u\u017cby Wychowawczo-O\u015bwiatowej NSZ. Ziemia nale\u017c\u0105ca do \u017byd\u00f3w winna zosta\u0107 przeznaczona na upe\u0142norolnienie kar\u0142owatych gospodarstw ch\u0142opskich, w my\u015bl zasady, \u017ce tylko Polak mo\u017ce posiada\u0107 gospodarstwo rolne. Kopalnie oraz zak\u0142ady przemys\u0142owe maj\u0105ce zwi\u0105zek z produkcj\u0105 wojenn\u0105 zostan\u0105 przej\u0119te przez pa\u0144stwo, pozosta\u0142e stworz\u0105 polskie sp\u00f3\u0142ki udzia\u0142owe. Domy czynszowe zostan\u0105 przekszta\u0142cone w sp\u00f3\u0142dzielnie mieszkaniowe dla rodzin polskich. Sklepy i zak\u0142ady rzemie\u015blnicze przej\u0119te przez Polak\u00f3w podczas wojny musz\u0105 pozosta\u0107 w ich r\u0119kach, a wszelkim pr\u00f3bom zwrotu dawnym w\u0142a\u015bcicielom spo\u0142ecze\u0144stwo przeciwstawi si\u0119 bezwzgl\u0119dnie. Place po zburzonych domach przejd\u0105 na w\u0142asno\u015b\u0107 miast. Musi te\u017c natychmiast by\u0107 przyj\u0119ta ustawa uniemo\u017cliwiaj\u0105ca post\u0119powanie spadkowe krewnych zamieszkuj\u0105cych zagranic\u0105. \u201eTe niezb\u0119dne posuni\u0119cia prawno-ekonomiczne stan\u0105 si\u0119 podstaw\u0105 dla normalnego rozwoju gospodarczego naszego spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d [58]. Program ten w znacznej mierze zosta\u0142 zrealizowany po wojnie, i to nie tylko wobec mienia po\u017cydowskiego\u2026<\/span><\/p>\n

Jeszcze w 1943 r. przestrzegano, by nie zapomina\u0107 o kwestii \u017cydowskiej po wojnie, gdy\u017c \u201enie wszyscy \u017bydzi zostali przez Niemc\u00f3w zlikwidowani, zosta\u0142o ich jeszcze dostatecznie du\u017co, \u017ceby w niezbyt d\u0142ugim czasie z powrotem odzyska\u0107 sw\u00f3j stan posiadania i swoje wp\u0142ywy. I kontynuowa\u0142a: Akcj\u0119 rozwi\u0105zywania kwestii \u017cydowskiej, zapocz\u0105tkowan\u0105 przez nas dawno przed wojn\u0105 [\u2026] musimy konsekwentnie doprowadzi\u0107 do ko\u0144ca\u201d [59].<\/span><\/p>\n

Stanowisko Karola Stojanowskiego \u2013 jednego z przyw\u00f3dc\u00f3w Stronnictwa Narodowego, kt\u00f3ry zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z NSZ \u2013 pokazuje jeszcze raz, \u017ce w tej konkretnej sprawie r\u00f3\u017cnic mi\u0119dzy grup\u0105 \u201eSza\u0144ca\u201d a grup\u0105 SN nie by\u0142o. W jednej ze swych broszur, wydanej w 1942 r., ca\u0142y rozdzia\u0142 zatytu\u0142owa\u0142 \u201eRozwi\u0105zanie sprawy \u017cydowskiej\u201d. Ju\u017c w pierwszym akapicie napisa\u0142, \u017ce \u201ezar\u00f3wno utrata niepodleg\u0142o\u015bci, jak te\u017c pozostawanie \u017byd\u00f3w w Polsce, grozi Polakom powoln\u0105 \u015bmierci\u0105\u201d. \u017bydzi ju\u017c przed wojn\u0105 stanowili 9,8 proc. ludno\u015bci. Wojna ten stosunek pogorszy jeszcze na niekorzy\u015b\u0107 Polak\u00f3w. \u201eNie trzeba tu dawa\u0107 si\u0119 sugerowa\u0107 rzekomym prze\u015bladowaniem \u017byd\u00f3w przez system hitlerowski\u201d, poniewa\u017c Niemcy zwo\u017c\u0105 \u017byd\u00f3w do Polski, daj\u0105c im \u201ewygodny i scalaj\u0105cy \u017bydostwo samorz\u0105d\u201d [60].<\/span><\/p>\n

Stojanowski najwi\u0119cej miejsca po\u015bwieci\u0142 nie wyznawcom mozaizmu, bo z nimi sprawa by\u0142a prosta, a \u017bydom asymilowanym. Z wykszta\u0142cenia antropolog, ju\u017c przed wojn\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 zagadnieniami rasy. Ot\u00f3\u017c dostrzeg\u0142, \u017ce w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w nosz\u0105cych opaski z gwiazd\u0105 Dawida, \u201ezasadniczo obcych i dalekich nam pod wzgl\u0119dem rasowym, jest jednak spora przymieszka europejskich element\u00f3w rasowych\u201d. S\u0105 to zjudaizowani niegdy\u015b nie-\u017bydzi, kt\u00f3rzy zreszt\u0105 ch\u0119tniej ni\u017c inni przechodz\u0105 na chrze\u015bcija\u0144stwo. Kto jednak nawr\u00f3ci\u0142 si\u0119 po 1914 r., w \u017cadnym wypadku nie mo\u017ce by\u0107 uznany za Polaka [61].<\/span><\/p>\n

Przechodz\u0105c do konkretnych rozwi\u0105za\u0144 proponowa\u0142,\u00a0 by za cel postawi\u0107 sobie emigracj\u0119 wszystkich \u017byd\u00f3w. W tym celu nale\u017cy ich \u017cycie \u201euj\u0105\u0107 w specjalnym statucie prawnym, tak skonstruowanym, aby samo \u017cycie zmusza\u0142o ich do emigracji\u201d. \u017bydzi zostan\u0105 uznani za cudzoziemc\u00f3w, kt\u00f3rzy \u201ezasadniczo b\u0119d\u0105 mogli zajmowa\u0107 si\u0119 tylko najemn\u0105 prac\u0105 fizyczn\u0105 i to w razie braku najemnych pracownik\u00f3w nie \u017cydowskich\u201d. \u017badnego maj\u0105tku nieruchomego nie b\u0119d\u0105 mogli posiada\u0107, a posiadany b\u0119d\u0105 musieli w kr\u00f3tkim czasie sprzeda\u0107. Odbierze im si\u0119 prawa obywatelskie. Wszelkie stosunki mi\u0119dzy oboma spo\u0142eczno\u015bciami musz\u0105 zosta\u0107 przerwane [62]. Projekty te w zasadzie stanowi\u0105 powt\u00f3rzenie pomys\u0142\u00f3w zawartych w \u201eWytycznych Oddzia\u0142u Akademickiego Obozu Wielkiej Polski\u201d, wydanych w 1932 r. i nast\u0119pnie g\u0142oszonych konsekwentnie przez ca\u0142y ob\u00f3z narodowy.<\/span><\/p>\n

Albo komuni\u015bci, albo bandyci<\/strong><\/h4>\n

Po likwidacji gett zaczynaj\u0105 si\u0119 pojawia\u0107 artyku\u0142y o udziale \u017byd\u00f3w w bandach rabunkowych [63] . O walce z bandami m\u00f3wi\u0142 rozkaz dow\u00f3dcy NSZ p\u0142k. Ignacego Oziewicza z lipca 1942 r. [64]. R\u00f3wnie\u017c od chwili powstania oddzia\u0142\u00f3w Gwardii Ludowej, NSZ podj\u0119\u0142y z nimi walk\u0119. O walce z komunistami m\u00f3wi\u0142a deklaracja Narodowych Si\u0142 Zbrojnych z lutego 1943 r., kt\u00f3ra okre\u015bla\u0142a ich form\u0119 organizacyjn\u0105, cele i zadania. \u201eW chwili obecnej NSZ poza pracami organizacyjnymi \u2013 pisano w niej \u2013 prowadz\u0105 walk\u0119 konspiracyjn\u0105 z okupantem i likwiduj\u0105 dywersj\u0119 komunistyczn\u0105 [\u2026]\u201d [65]. \u017bydzi byli zaliczani albo do band komunistycznych, albo rabunkowych [66].<\/p>\n

\n

Po likwidacji gett zaczynaj\u0105 si\u0119 pojawia\u0107 artyku\u0142y o udziale \u017byd\u00f3w w bandach rabunkowych<\/strong><\/p>\n<\/blockquote>\n

Rozkaz o walce z bandytyzmem wyda\u0142 r\u00f3wnie\u017c 15 wrze\u015bnia 1943 r. gen. B\u00f3r-Komorowski, dow\u00f3dca\u00a0 AK, gdy\u017c bandytyzm by\u0142 niezwykle dokuczliwy dla spo\u0142ecze\u0144stwa i podziemia w szczeg\u00f3lno\u015bci. Zarz\u0105dzenie w tej sprawie wyda\u0142 r\u00f3wnie\u017c Delegat Rz\u0105du na Kraj [67]. Marek Chodakiewicz, kt\u00f3ry nale\u017cy do grona historyk\u00f3w d\u0105\u017c\u0105cych do rehabilitacji NSZ, przyznaje, \u017ce \u017bydzi zmuszeni byli do zbrojnego zdobywania jedzenia i innych \u015brodk\u00f3w do \u017cycia. Dlatego \u201enale\u017cy tu zaznaczy\u0107, \u017ce konfiskat przeprowadzanych przez ukrywaj\u0105cych si\u0119 przed Niemcami \u017byd\u00f3w nie mo\u017cna uzna\u0107 za bandytyzm\u201d [68].<\/span><\/p>\n

Wojna nie zmieni\u0142a stosunku obozu narodowego do \u017byd\u00f3w [69]. Uzupe\u0142ni\u0142a go nawet o nowe elementy. Czy propaganda ta w czasie wojny nie by\u0142a jednak bardziej gro\u017ana ni\u017c przed wojn\u0105? Czy nie zmniejsza\u0142a szansy prze\u017cycia \u015bciganych ludzi? I czy po\u015brednio, budz\u0105c niech\u0119\u0107 do \u017byd\u00f3w, by\u0142a pomocna polityce hitlerowskiej? Niekt\u00f3rzy badacze uznaj\u0105 zreszt\u0105 dzia\u0142ania na niekorzy\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w za jedn\u0105 z form kolaboracji [70].<\/span><\/p>\n

Jedno mo\u017cna stwierdzi\u0107 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105: nie nawo\u0142ywano bezpo\u015brednio do zabijania \u017byd\u00f3w. Jednak propaganda NSZ i organizacji politycznych je tworz\u0105cych przedstawiaj\u0105c negatywny wizerunek \u017byda, wizerunek wroga, tworzy\u0142a wok\u00f3\u0142 \u017byd\u00f3w sprzyjaj\u0105cy temu klimat. Nie wiemy, w jakim stopniu propaganda NSZ by\u0142a skuteczna. Je\u015bli jednak by\u0142a, to przyczynia\u0142a si\u0119 \u2013 bezpo\u015brednio lub po\u015brednio \u2013 co najmniej do usprawiedliwienia braku pomocy \u017bydom, a niekt\u00f3rym dawa\u0142a argumenty uzasadniaj\u0105ce ich czynne zwalczanie. Pod jakim pretekstem do tego dochodzi\u0142o, mo\u017ce to by\u0107 interesuj\u0105ce dla historyk\u00f3w, ale nie dla ofiar \u2013 rzeczywistych i potencjalnych.<\/span><\/p>\n

\n

<\/a>\u00a0Tekst ukaza\u0142 si\u0119 w miesi\u0119czniku\u00a0\u201eWi\u0119\u017a\u201d nr 4\/2006<\/strong><\/a>.\u00a0<\/em><\/span><\/p>\n

\n

[1] Pierwsza wersja artyku\u0142u zosta\u0142a opublikowana w j\u0119zyku angielskim w ksi\u0119dze pami\u0105tkowej ku czci Izraela Gutmana: \u201eThe Holocaust History and Memory. Essays Presented in Honor of Israel Gutman\u201d, Jerusalem 2001. Obecna zosta\u0142a uzupe\u0142niona o now\u0105 literatur\u0119 przedmiotu.<\/span>
\n[2]\u00a0Ju\u017c po zerwaniu wsp\u00f3\u0142pracy mi\u0119dzy Zwi\u0105zkiem Jaszczurczym a grup\u0105 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 ze Stronnictwa Narodowego w pi\u015bmie tej ostatniej pisano: \u201eDla odci\u0119cia si\u0119 od zaszarganej przesz\u0142o\u015bci przedwojennej przybra\u0142 ONR now\u0105 koniunkturaln\u0105 nazw\u0119 \u00abSza\u0144ca\u00bb\u201d<\/em>, \u201eRycerze szanta\u017cu\u201d, \u201eWielka Polska\u201d nr 13 z 21.06.1944. W 1972 r. J\u0119drzej Giertych, jeden z przyw\u00f3dc\u00f3w obozu narodowego, napisa\u0142: \u201eONR \u2013 to byli polscy faszy\u015bci\u201d<\/em>\u00a0(przedmowa do ksi\u0105\u017cki Jerzego Pilaci\u0144skiego \u201eNarodowe Si\u0142y Zbrojne. Kulisy walki podziemnej 1939-1946\u201d, Londyn 1976, s. 24.<\/span>
\n[3] \u201eZeszyty do Historii NSZ\u201d 1960 z. I, s. 30. Powstanie i dzieje NSZ om\u00f3wi\u0142 szczeg\u00f3\u0142owo Krzysztof Komorowski, \u201ePolityka i walka. Konspiracja zbrojna ruchu narodowego 1939-1945\u201d, Warszawa 2000.<\/span>
\n[4] \u201ePraca i walka\u201d, \u201ePraca i Walka. Pismo m\u0142odzie\u017cy polskiej\u201d, nr 2 z 06.1942.<\/span>
\n[5] Wened, \u201cDlaczego nale\u017cymy do NSZ?\u201d, \u201ePraca i Walka\u201d nr 10\/16 z 6.12.1943.<\/span>
\n[6] Zadaniem oficer\u00f3w o\u015bwiatowych jest zorganizowanie sta\u0142ej pracy o\u015bwiatowej, wychowawczej w podleg\u0142ych szeregach organizacji wojskowej, oraz systematyczne prowadzenie jej zgodnie z programem przewidzianym przez nich na okre\u015blony czasokres a zatwierdzonym przez bezpo\u015bredni\u0105 w\u0142adz\u0119 prze\u0142o\u017con\u0105 oficera o\u015bwiatowego\u201d, Instrukcja o\u015bwiatowa nr 1, AAN 207\/25, s. 11-12.<\/span>
\n[7] Szczeg\u00f3\u0142owy wykaz tytu\u0142\u00f3w prasowych znale\u017a\u0107 mo\u017cna w ksi\u0105\u017cce Wojciecha Jerzego Muszy\u0144skiego, \u201eW walce o Wielk\u0105 Polsk\u0119. Propaganda zaplecza politycznego NSZ (1939-1945)\u201d, Warszawa 2000.<\/span>
\n[8] Cele NSZ podane zosta\u0142y w Komunikacie Biura Informacji NSZ nr 5\/Z\/43: \u201eNarodowe Si\u0142y Zbrojne powo\u0142ane zosta\u0142y do walki o niepodleg\u0142o\u015b\u0107, a nast\u0119pnie dla cel\u00f3w specjalnych, mianowicie: 1. opanowania Prus Wschodnich, 2. opanowania teren\u00f3w po Odr\u0119 i Niss\u0119 \u0141u\u017cyck\u0105, 3. przeciwstawienia si\u0119 niebezpiecze\u0144stwu komunistycznemu i pr\u00f3bom oderwania przez Ukrai\u0144c\u00f3w ziem wschodnich RP\u201d, Komunikat Biura informacji NSZ 5\/Z\/43 z 10.10.1943, AAN 207\/26, k.2; \u201ePropaganda Centralna\u201d nr 6 z 10.11.1943.<\/span>
\n[9] Jerzy I\u0142\u0142akowicz, jeden z czo\u0142owych przyw\u00f3dc\u00f3w ZJ i NSZ, pisz\u0105c o \u201elikwidacji\u201d setek komunist\u00f3w stwierdzi\u0142, \u017ce oddali\u015bmy tym du\u017c\u0105 przys\u0142ug\u0119 sprawie polskiej, list do Zbigniewa S. Siemaszki, \u201eZeszyty Historyczne\u201d 1986 z. 76, s. 98, 107.\u00a0 Z kolei Giertych pisa\u0142 o zbrodniach organizacji, kt\u00f3ra wysz\u0142a z szereg\u00f3w ONR, a kt\u00f3re spad\u0142y na w\u0142a\u015bciwy NSZ, o samych NSZ natomiast, \u017ce uwik\u0142anie si\u0119 jego oddzia\u0142\u00f3w w roku 1945 [?] w niepotrzebne starcia zbrojne z komunistami mia\u0142o jedn\u0105 z przyczyn w tym, \u017ce poj\u0119cia ONR-owskie troch\u0119 na w\u0142a\u015bciwe szeregi NSZ oddzia\u0142a\u0142y, J. Pilaci\u0144ski, dz. cyt., s. 23.<\/span>
\n[10] \u201eWielka Polska\u201d nr 29 z 31.07.1943.<\/span>
\n[11] Ukaza\u0142y si\u0119 ju\u017c dziesi\u0105tki artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142y kilku konferencji naukowych oraz niema\u0142a liczba ksi\u0105\u017cek. Do najwa\u017cniejszych odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 w niniejszym tek\u015bcie. \u015arodowisko NSZ wydaje kilka w\u0142asnych pism, w kt\u00f3rych zamieszcza materia\u0142y do historii ugrupowania. Wiele dokument\u00f3w do dziej\u00f3w NSZ opublikowa\u0142 Leszek \u017bebrowski: \u201eDokumenty, struktury, personalia\u201d, Warszawa, t. I \u2013 1994, t. II i III \u2013 1996.<\/span>
\n[12] W artykule redakcyjnym \u201eNasze d\u0105\u017cenia\u201d (\u201cPrzegl\u0105d Narodowy\u201d nr 1 z 23.04.1943) \u201ckwestia \u017cydowska\u201d nie pojawia si\u0119 nawet w spos\u00f3b aluzyjny. W ci\u0105gu dw\u00f3ch lat ukaza\u0142a si\u0119 tylko jedna notatka opisuj\u0105ca konkretne krakowskie wydarzenie.<\/span>
\n[13] Viktor, \u201eRami\u0119 przy ramieniu\u201d, \u201ePraca i Walka\u201d nr 1 z 05.1942.<\/span>
\n[14] Sz., \u201eSprawa bardzo wa\u017cna\u201d, \u201eBarykada\u201d nr 3 z 03.1943.<\/span>
\n[15] \u201eKto ma by\u0107 najbogatszy\u201d, \u201cPlac\u00f3wka\u201d 1943 nr 2 (48).<\/span>
\n[16]\u201dMy a \u017bydzi\u201d, \u201eInformator. Organ Obozu Narodowego [NSZ]\u201d nr 13 z 1.07.1944.<\/span>
\n[17] \u201eWiadomo\u015bci z kraju\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 15 z 9.04.1940. Tomasz Szarota uwa\u017ca, \u017ce jednym z cel\u00f3w mia\u0142o by\u0107 uzasadnienie stworzenia getta jako schronienia dla \u017byd\u00f3w przed agresj\u0105 Polak\u00f3w, \u201e\u017bycie codzienne w stolicach okupowanej Europy\u201d, Warszawa 1995, s. 210.<\/span>
\n[18] W marcu 1941 r. \u201eSzaniec\u201d og\u0142osi\u0142 \u201eKomunikat w sprawie zaci\u0105gu do Stra\u017cy Obozowej barak\u00f3w \u017cydowskich\u201d, w kt\u00f3rym stwierdzano, \u017ce wszelka pomoc udzielana Niemcom w tworzeniu tej formacji b\u0119dzie uwa\u017cana za zdrad\u0119 narodow\u0105.<\/span>
\n[19] \u201eZawsze ci sami\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 29-30 z 1.08.1940. W pi\u015bmie dla ch\u0142op\u00f3w pisano: \u201eI jeszcze jednej cennej rzeczy uczy nas wnikliwe spojrzenie za mury getta. \u017bydzi s\u0105 wobec Niemc\u00f3w niezwykle pokorni, ulegli, lojalni. Nieomal ca\u0142uj\u0105 but, kt\u00f3ry ich kopie. Nienawi\u015b\u0107 za zamkni\u0119cie w getcie kieruj\u0105 nie przeciwko Niemcom, a przeciwko nam wy\u0142\u0105cznie, obiecuj\u0105c sobie wzi\u0105\u0107 krwawy odwet za obecne cierpienia. To zjawisko mo\u017cna sobie jedynie t\u0142umaczy\u0107 skrzywieniem duchowym \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re powoduje, \u017ce szacunek, lojalno\u015b\u0107, a nawet mi\u0142o\u015b\u0107, czuj\u0105 do silnego, a buta ich nie zna granic, gdy natrafi\u0105 na s\u0142abego lub na takiego, kt\u00f3ry im si\u0119 wydaje by\u0107 s\u0142abym. Dobrze to zapami\u0119tajmy i b\u0105d\u017amy silni\u201d. \u201e\u017bydzi\u201d, \u201cPlac\u00f3wka\u201d nr 12 (22) z 31.07.1941.<\/span>
\n[20] \u201e\u017byd \u2013 \u017bydem\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 31-32 z 15.08.1940.<\/span>
\n[21] \u201eKronika Warszawska. Pozytywny program kwestii \u017cydowskiej\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 41 z 25.10.1940.<\/span>
\n[22] \u201eNiemcy a \u017bydzi\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 24 (73) z 16-30.11.1941.<\/span>
\n[23] \u201eWalka\u201d nr 34 z 29.11.1940; \u201ePrzegl\u0105d prasy polskiej\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 47 z 6.12.1940.<\/span>
\n[24] \u201eDwa narody wybrane\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 4 (95) z 15.02.1943.<\/span>
\n[25] \u201eMy\u015bli \u017celazne\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 16 (65) z 16-31.08.1941.<\/span>
\n[26] \u201eRosja w niewoli \u017cydowskiej\u201d, \u201eZa\u0142oga\u201d nr 6 z 12.05.1942.<\/span>
\n[27] \u201eZachowanie si\u0119 \u017byd\u00f3w za Bugiem w chwili wkraczania bolszewik\u00f3w i podczas ca\u0142ej sowieckiej okupacji naszych ziem wschodnich potrafi\u0142o przekona\u0107 nawet najbardziej zagorza\u0142ych humanitaryst\u00f3w. G\u0142os oburzenia by\u0142 powszechny \u2013 nastawienie antysemickie og\u00f3lne\u201d. Sz., \u201eSprawa bardzo wa\u017cna\u201d, \u201eBarykada\u201d nr 3 z 03.1943. Nie by\u0142 to s\u0105d odosobniony. Z podobnymi tezami nie raz wyst\u0119powa\u0142a r\u00f3wnie\u017c AK. Patrz: depesza Tadeusza Bora-Komorowskiego do Naczelnego Wodza z 5.08.1943 r., fotokopia w: \u201ePolacy-\u017bydzi 1939-1945. Wyb\u00f3r \u017ar\u00f3de\u0142\u201d, opr. Andrzej K. Kunert, Warszawa 2001, s. 289.<\/span>
\n[28] Krzysztof Jasiewicz tak podsumowuje obecny stan wiedzy na ten temat: \u201eW sumie mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o karalnych wedle polskiego prawa z 1939 r. zachowaniach bardzo nielicznych \u017byd\u00f3w. Ich liczba, s\u0105dz\u0119, waha si\u0119 na poziomie ok. 1-2 tys. os\u00f3b. Gdyby w\u0142\u0105czy\u0107 do tej statystyki i potraktowa\u0107 jako karalne r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w sowieckich organach przedstawicielskich (sielsowiety oraz rady delegat\u00f3w szczebla rejonowego i obwodowego, zwi\u0105zki zawodowe), to przybywaj\u0105 tysi\u0105ce\u00a0podejrzanych<\/em>, tyle \u017ce s\u0105 oni Bia\u0142orusinami, Ukrai\u0144cami i Polakami. Udzia\u0142 \u017byd\u00f3w jest proporcjonalny do ich liczebno\u015bci na danym terenie. I o tych akurat strukturach w polskich relacjach na og\u00f3\u0142 si\u0119 nie pisze\u201d. \u201e\u015awiat Niepo\u017cegnany. \u017bydzi na dawnych ziemiach wschodnich Rzeczypospolitej w XVIII-XX wieku\u201d, Warszawa 2004, s. 35.<\/span>
\n[29] \u201eNotujemy\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr\u00a0 15 (64) z 1-15.07.1941. W innym artykule pisano, \u017ce \u201e\u017bydzi zawsze i wsz\u0119dzie byli i b\u0119d\u0105 przeciw Polakom\u201d: \u201eLudzie z Tworek\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 3 (77) z 31.01.1942. \u017bydzi odnosili si\u0119 zawsze wrogo do polsko\u015bci, pomimo, \u017ce w pa\u0144stwie polskim posiadali wyj\u0105tkowe warunki rozwoju po ca\u0142kowitym opanowaniu naszego \u017cycia gospodarczo-przemys\u0142owego. \u017bydowska nienawi\u015b\u0107 do Polski wyst\u0105pi\u0142a jaskrawo szczeg\u00f3lnie na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej, gdzie w pami\u0119tnym wrze\u015bniu 39 roku \u017bydzi z rado\u015bci\u0105 przyjmowali nasz chwilowy upadek. Jeszcze i dzisiaj nie wierz\u0105 oni w odbudowanie niepodleg\u0142ego pa\u0144stwa polskiego stawiaj\u0105c na komunistyczn\u0105 Rosj\u0119, kt\u00f3ra ma im przynie\u015b\u0107 wyzwolenie\u201d. \u201eNar\u00f3d gospodarzem\u201d, \u201eAktualne Wiadomo\u015bci z Polski i ze \u015awiata\u201d nr 39 z 26.09.1941.<\/span>
\n[30] \u201ePropaganda sowiecka w Generalnej Gubernii\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 27 z 10.07.1940.<\/span>
\n[31] \u201eDla nich nic prawie si\u0119 nie zmieni\u0142o \u2013 handluj\u0105, szwargoc\u0105, zalegaj\u0105 g\u0142\u00f3wn\u0105 ulic\u0119 i przyzby swych brudnych domk\u00f3w. Brudne i zmi\u0119te opaski jako\u015b nie psuj\u0105 im humoru. W zapad\u0142ej dziurze nie boj\u0105 si\u0119 Niemc\u00f3w, a raczej staraj\u0105 si\u0119 by\u0107 dla nich faktorami \u2013 co\u015b pom\u00f3c, co\u015b us\u0142u\u017cy\u0107, a przy tym zarobi\u0107. Nie szkodzi, \u017ce czasem Niemiec uderzy lub kopnie, \u017ce czasem ograbi na szosie lub zap\u0119dzi do rob\u00f3t, nie szkodzi, bo \u017cy\u0107 mo\u017cna jak dawniej\u201d. \u201eMa\u0142e miasteczko\u201d, \u201ePlac\u00f3wka\u201d nr 15 (25) z 13.09.1941.<\/span>
\n[32] \u201eWiadomo\u015bci z kraju. Kronika \u0141\u00f3dzka\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 34 z 29.08.1940.<\/span>
\n[33] \u201eKronika Warszawska\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 41 z 25.10.1940.<\/span>
\n[34] \u201ePrzegl\u0105d prasy polskiej\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 47 z 6.12.1940.<\/span>
\n[35] \u201eNiebezpieczna lokata\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 13 (82) z 21.10.1942.<\/span>
\n[36] Sz., \u201eSprawa bardzo wa\u017cna\u201d, \u201eBarykada\u201d nr 3 z 03.1943.<\/span>
\n[37] \u201eNa ziemiach Rzeczypospolitej\u201d, \u201ePolska Informacja Prasowa\u201d nr 1 z 8.01.1943.<\/span>
\n[38] \u201eNa ziemiach Rzeczypospolitej\u201d, \u201ePolska Informacja Prasowa\u201d nr 18 z 7.05.1943.<\/span>
\n[39] \u201eOb\u00f3z pracy \u017byd\u00f3w w Poniatowej\u201d, \u201ePolska Informacja Prasowa\u201d nr 28 z 23.07.1943.<\/span>
\n[40] \u201eReporta\u017c z Lublina\u201d, \u201ePlac\u00f3wka\u201d nr 10 (41) z 12.05.1942.<\/span>
\n[41] Wida\u0107 to wyra\u017anie przy analizie prasy podziemnej: \u201eWojna \u017cydowsko-niemiecka. Polska prasa konspiracyjna 1943-1944 o powstaniu w getcie\u201d, wyb. i oprac. Pawe\u0142 Szapiro, Londyn 1992.<\/span>
\n[42]\u00a0 \u201eNarodowa Agencja Prasowa\u201d nr 4 z 30.05.1944 \u2013 cyt. za: W. J. Muszy\u0144ski, dz. cyt., s. 297.<\/span>
\n[43] \u201eOp\u00f3r ghetta we w\u0142a\u015bciwym \u015bwietle\u201d, \u201ePolska Informacja Prasowa\u201d nr 18 z 7.05.1943.<\/span>
\n[44] \u201eBez niedom\u00f3wie\u0144\u201d, \u201ePlac\u00f3wka\u201d nr 16 (26) z 1.10.1941.<\/span>
\n[45] \u201eWielka Polska\u201d nr 11 z 27.09.1942.<\/span>
\n[46] \u201eMord nie jest nasz\u0105 broni\u0105\u201d, \u201eZa\u0142oga\u201d nr 6 z 12.05.1942.<\/span>
\n[47] \u201eBro\u0144 dla \u017byd\u00f3w\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 9 (115) z 7.07.1944. Z kolei B\u00f3r-Komorowski ograniczenie pomocy \u017bydom uzasadnia\u0142 nast\u0119puj\u0105co: 1. kraj traktuje \u017byd\u00f3w jako element wrogi; 2. wielu z nich nale\u017cy do band rabunkowych; 3. staraj\u0105 si\u0119 rozreklamowa\u0107 sw\u00f3j op\u00f3r przeciwko Niemcom; depesza Bora-Komorowskiego do Naczelnego Wodza\u00a0 z 5.08.1943 r., fotokopia w: \u201ePolacy-\u017bydzi\u2026\u201d, dz. cyt., s. 289.<\/span>
\n[48] \u201eMy a \u017bydzi\u201d, \u201eInformator [NSZ]\u201d nr 13 z 1.07.1944.<\/span>
\n[49] \u201eMy, nie wy\u2026\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 19 (68) z 1-15.09.1941.<\/span>
\n[50] \u201eMaze\u0142top!\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 21 (70) z 1-15.10.1941.<\/span>
\n[51] Tylko w jednym numerze \u201eSza\u0144ca\u201d \u2013 15 (90) z 26.11.1942 \u2013 ukaza\u0142y si\u0119 dwa du\u017ce teksty na ten temat: \u201ePro domo sua\u201d i \u201eOstro\u017cniej z obietnicami\u201d.<\/span>
\n[52] \u201eBez niedom\u00f3wie\u0144\u201d, \u201ePlac\u00f3wka\u201d nr 16 (26) z 1.10.1941. \u201ePoniewa\u017c wszyscy Polacy uznaj\u0105 \u017byd\u00f3w za czynnik zupe\u0142nie zb\u0119dny i wysoce szkodliwy w organizmie narodowym wi\u0119c usun\u0105 ich. [\u2026] Nie zamierzamy \u017byd\u00f3w masowo mordowa\u0107 lub morzy\u0107 g\u0142odem \u2013 zmusimy ich po prostu do opuszczenia naszego kraju, jako element stoj\u0105cy na przeszkodzie do rozwoju naszego Narodu i Pa\u0144stwa\u201d. Bracia Budzisze [Franciszek Kotulecki i Tadeusz Dziedzic], \u201eJak\u0105 chcemy mie\u0107 Polsk\u0119\u201d, b.m.w. 1941, s. 4. [broszura \u201eSza\u0144ca\u201d nr 7]. Pseudonim rozszyfrowa\u0142 W. J. Muszy\u0144ski.<\/span>
\n[53] \u201eDominium Judea\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 28 z 17.07.1940.<\/span>
\n[54] \u201ePolska po wojnie\u201d, b.m.r.w., s. 8 [broszura nr 5]. Zak\u0142adano przy tym, \u017ce wp\u0142ywy \u017cydowskie w \u015bwiecie malej\u0105, co daje du\u017c\u0105 swobod\u0119 w rozwi\u0105zywaniu kwestii \u017cydowskiej. Pisano, \u017ce kiedy przyst\u0105pi si\u0119 do jej rozwi\u0105zywania, \u015bwiat b\u0119dzie tak zm\u0119czony wojn\u0105,\u00a0 \u017ce nie wy\u015ble korpusu ekspedycyjnego dla czuwania nad bezpiecze\u0144stwem \u017byd\u00f3w. \u201eAnglia-\u017bydzi-Polska\u201d, \u201eWielka Polska\u201d nr 4 z 1.11.1941.<\/span>
\n[55] Piotr Stra\u017ca, \u201ePiastowy Szlak\u201d, b.m.w. [1941], s. 24 [broszura nr 6]; \u201eLudzie z Tworek\u201d, \u201eSzaniec\u201d nr 3 (77) z 31.01.1942.<\/span>
\n[56] \u201eNar\u00f3d gospodarzem\u201d, \u201eAktualne Wiadomo\u015bci z Polski i ze \u015awiata\u201d nr 13 z 26.09.1941.<\/span>
\n[57] \u201eKto ma by\u0107 najbogatszym?\u201d, \u201ePlac\u00f3wka\u201d 1943 nr 2 (48).<\/span>
\n[58] \u201eNa drodze do Wielkiej Polski\u201d, b.m.r.w., s. 8.<\/span>
\n[59] Sz., \u201eSprawa bardzo wa\u017cna\u201d, \u201eBarykada\u201d, nr 3 z 03.1943.<\/span>
\n[60] L. Podolski [Karol Stojanowski], \u201ePrzysz\u0142a Polska pa\u0144stwem narodowym\u201d, b.m.w. 1942, s. 56.<\/span>
\n[61] Tam\u017ce, s. 61-62.<\/span>
\n[62] Tam\u017ce, s. 63-64.<\/span>
\n[63] Pr\u00f3cz tego s\u0105 bandy czysto \u017cydowskie, te s\u0105 najbardziej bezwzgl\u0119dne w rabunku, \u201eWielka Polska\u201d nr 18 z 20.04.1943, cyt. za: W. J. Muszy\u0144ski, dz. cyt., s. 323.<\/span>
\n[64] By\u0142 to rozkaz\u00a0 skierowany do Pogotowia Akcji Specjalnej, w kt\u00f3rym m.in. pisano, \u017ce zadaniem PAS jest \u201eoczyszczanie terenu od band wywrotowych i przest\u0119pczych, z wrogich [\u2026] formacji mniejszo\u015bci narodowych\u201d; K. Komorowski, dz. cyt., s. 196.<\/span>
\n[65] \u201eDeklaracja Narodowych Si\u0142 Zbrojnych\u201d, \u201eNar\u00f3d i Wojsko\u201d nr\u00a0 3-4 (14) z 03-04.1943.<\/span>
\n[66] O zadaniach partyzantki pisano, \u017ce \u201ddaje ona mo\u017cno\u015b\u0107 rozprawienia si\u0119 zawczasu, a przynajmniej w terenie, ze wszystkimi niepo\u017c\u0105danymi elementami podszywaj\u0105cymi si\u0119 pod prac\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 przeciw Niemcom, jak organizacje sowieckie, ukrai\u0144skie, wywrotowe (komuni\u015bci, \u017bydzi), i przest\u0119pcze (bandy samozwa\u0144cze-rabunkowe itp.)\u201d. \u201ePartyzantka\u201d, \u201eNar\u00f3d i Wojsko\u201d nr 8 (12) z 09.1943.<\/span>
\n[67] Nie by\u0142 to pierwszy rozkaz na ten temat. 19.10.1942 r. meldowa\u0142 on do centrali: \u201eJak meldowa\u0142em w depeszy 1284 nakaza\u0142em zwalczanie wyniszczaj\u0105c\u0105 nasz\u0105 ludno\u015b\u0107 band rabunkowych bez wzgl\u0119du na ich\u00a0 n a r o d o w o \u015b \u0107 [podkr. SR]\u201d, \u201eAK w dokumentach\u201d, t. III, Londyn 1976, s. 157. W meldunku organizacyjnym nr 220 z 31.08.1943 dow\u00f3dca AK pisa\u0142 o \u201ebandach rabunkowych\u201d: \u201eW napadach bior\u0105 udzia\u0142 m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety, szczeg\u00f3lnie \u017byd\u00f3wki. [\u2026] [Wyda\u0142em instrukcj\u0119, by] w razie potrzeby wyst\u0119powa\u0107 zbrojnie przeciwko elementom pl\u0105druj\u0105cym b\u0105d\u017a wywrotowo-bandyckim\u201d, \u201ePolskie Si\u0142y Zbrojne w II wojnie \u015bwiatowej\u201d, t. III, Londyn 1950, s. 531-532; Jan Stanis\u0142aw Jankowski, \u201eZarz\u0105dzenie w sprawie bandytyzmu i szanta\u017cu\u201d, \u201eRzeczpospolita\u201d nr 2 (74) z 7.02.1944, cyt. za: \u201eAK w dokumentach\u201d, t. VI, Londyn 1989, s. 368-369.<\/span>
\n[68] M. Chodakiewicz, \u201eNSZ i \u017bydzi\u201d, \u201e\u0141ad\u201d, Dodatek\u00a0 Historyczny 1993 nr 9.<\/span>
\n[69] Podobnie s\u0105dzi Robert \u0141\u0119tocha. Wed\u0142ug niego, \u201edruga wojna \u015bwiatowa i tragiczna hekatomba, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 udzia\u0142em narodu \u017cydowskiego, nie wprowadza\u0142a bynajmniej jakich\u015b gruntownych zmian do endeckiego uj\u0119cia kwestii \u017cydowskiej. Holocaust, co mo\u017ce wyda\u0107 si\u0119 zaskakuj\u0105ce, nie zosta\u0142 uznany za czynnik, kt\u00f3ry zmusza\u0142by do przeformu\u0142owania ocen dotycz\u0105cych charakteru narodu \u017cydowskiego i jego destrukcyjnej roli w historii spo\u0142ecze\u0144stw chrze\u015bcija\u0144skich oraz odrzucenia frazeologii antysemickiej\u201d; \u201eKatolicyzm a idea narodowa\u201d, Lublin 2002, s. 238.<\/span>
\n[70] Stanis\u0142aw Salmonowicz, \u201ePolska kraj bez Quislinga?\u201d, w: \u201eNieweso\u0142e lata 1939-1989. Szkice z Polski dziej\u00f3w najnowszych\u201d, P\u0142ock 2005, s. 17.<\/span><\/p>\n

\n
\n
\n
\n

Zawarto\u015b\u0107 publikowanych artyku\u0142\u00f3w i materia\u0142\u00f3w nie reprezentuje pogl\u0105d\u00f3w ani opinii Reunion’68,<\/em>
\nani te\u017c webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyra\u017anie zaznaczone.
\nTwoje uwagi, linki, w\u0142asne artyku\u0142y lub wiadomo\u015bci prze\u015blij na adres:
\n<\/em>webmaster@reunion68.com<\/span><\/a><\/em><\/strong><\/span><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eSzaniec\u201d, czo\u0142owe pismo polityczne NSZ Mog\u0105 \u017cy\u0107, byle nie u nas\u2026 Propaganda NSZ wobec \u017byd\u00f3w Szymon Rudnicki Wojna nie zmieni\u0142a stosunku obozu narodowego do \u017byd\u00f3w. Cho\u0107 nie nawo\u0142ywano bezpo\u015brednio do ich zabijania, propaganda NSZ tworzy\u0142a sprzyjaj\u0105cy temu klimat. Ju\u017c na pocz\u0105tku pa\u017adziernika 1939 r. kierownictwo Obozu Narodowo-Radykalnego podj\u0119\u0142o pr\u00f3b\u0119 odbudowy organizacji [1]. Jej trzon tworzy\u0142a […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":[],"categories":[6],"tags":[26,24],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99716"}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=99716"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99716\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":99730,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/99716\/revisions\/99730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=99716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=99716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.reunion68.se\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=99716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}