Marsz Żywych: Pamięć o Holokauście znów może łączyć

   Jędrzej Bielecki

Prezydent Reuwen Riwlin szedł w Marszu Żywych. To znak, że Izrael chce zgody z Polską.

Jeszcze kilka tygodni temu Jonathan Ornstein, prezes krakowskiego Jewish Community Center (JCC), bez przerwy dostawał zapytania z całego świata, czy bezpiecznie jest przyjechać do Polski na obchody Dnia Pamięci Ofiar Zagłady.

Tak fatalna była opinia o naszym kraju po wybuchu sporu o nowelizację ustawy o IPN. Ale w czwartek, w 30. rocznicę pierwszego Marszu Żywych, do byłego obozu zagłady przyjechało aż kilkanaście tysięcy Żydów, nie tylko z Izraela, ale i całej Europy, Ameryki, a nawet małych krajów Ameryki Środkowej. Byli też dowódcy wszystkich izraelskich formacji zbrojnych. I sam prezydent Reuwen Riwlin.

– Długo się zastanawialiśmy, czy po przyjęciu przez Sejmu ustawy o IPN prezydent Izraela powinien przyjechać do Auschwitz. Ostatecznie rozstrzygnął premier Beniamin Netanjahu. Uznał, że to jest z naszej strony pierwszy krok ku pojednaniu. Ale spór nie jest za nami: czekamy na decyzję Trybunału Konstytucyjnego – mówią „Rz” źródła rządowe w Jerozolimie.Wyrok Trybunału może zostać ogłoszony jeszcze w kwietniu. Ale jest jasne, że polscy przywódcy chcą jak najszybciej ugasić spór z Izraelem, Ameryką i całym światem żydowskim.

– Nigdy nie było intencją polskich parlamentarzystów, polskich polityków stworzenie takiej regulacji, która powodowałaby zablokowanie świadectwa o Zagładzie.

I ja, jako polski prezydent, chcę tej prawdy historycznej bronić z całą mocą. Także w tych elementach, w których jest ona trudna dla Polaków – zapewnił Andrzej Duda po dwugodzinnej rozmowie z Reuwenem Riwlinem.W dobrze odebranym przemówieniu prezydent oświadczył:

– Spotykamy się na Marszu Żywych, aby powiedzieć, wręcz krzyknąć: „Popatrzcie, do czego mogą prowadzić antysemityzm, ksenofobia, rasizm!”.W opublikowanym właśnie raporcie Światowy Kongres Żydów ostrzega przed rosnącym antysemityzmem w Europie i Ameryce, związanym m.in. z narastającą falą populistycznych partii skrajnej prawicy. Zdaniem izraelskich źródeł rządowych to także problem Polski, bo spór o ustawę o IPN obudził w części polskiego społeczeństwa uśpione demony nienawiści do Żydów.

Duda na Marszu Żywych. “Żydzi umierali za Polskę”

Spotykamy się na Marszu Żywych, po to, aby dać świadectwo pamięci o Zagładzie narodu żydowskiego. Ale zarazem, aby po raz 30 powiedzieć światu stąd właśnie, z tego miejsca, gdzie doszło do tej straszliwej tragedii, żeby powiedzieć “Nigdy Więcej” – mówił prezydent Andrzej Duda w Auschwitz, gdzie uczestniczył wraz z prezydentem Izraela Re’uwenem Riwlinem w 30. Marszu Żywych. Marsz Żywych wyruszył z Auschwitz o godzinie 14. W Marszu bierze udział ok. 10 tys. osób.

– Spotykamy się tu, żeby krzyknąć: popatrzcie, do czego może prowadzić antysemityzm, ksenofobia, rasizm. (Może prowadzić) Do tego, że człowiek zachowuje się w taki sposób, w jaki trudno sobie w ogóle wyobrazić, iż człowiek mógłby się zachować – podkreślał Duda.

Mówiąc o Holokauście prezydent Duda nazwał go “jednym z najtragiczniejszych zdarzeń jakie miały miejsce w historii Polski”. Prezydent wspominał, że w Polsce “przez prawie tysiąc lat żyły obok siebie dwa narody, polski i żydowski”. – Gdzie tak wielu Żydów było obywatelami Rzeczypospolitej, gdzie tak wielu Żydów oddało życie za Polskę i za polskość, za to żeby Polska mogła być.

Ich groby rozsiane są po całym terenie naszego kraju – nie dlatego, ze ktoś ich zamordował, ale dlatego, że walczyli, by Polska mogła istnieć – mówił prezydent.Duda przypomniał, że w czasie II wojny światowej 3 mln obywateli Polski narodowości żydowskiej zostało zamordowanych przez nazistowskich Niemców. – Zawsze będziemy o nich pamiętali. Nam Polakom zależy, aby to świadectwo brzmiało – dodał.Prezydent wspomniał o budzącej kontrowersje w Izraelu nowelizacji ustawy o IPN.

Podkreślił w tym kontekście, że “nigdy nie było intencją polskich polityków stworzenie takiej regulacji, która powodowałaby zablokowanie tego świadectwa”.- Przeciwnie, chcieliśmy bronić prawdy historycznej. Ja jako polski prezydent chce tej prawdy bronić z całą mocą, również w tych fragmentach, które są trudne dla Polaków – mówił. Dodał, że niektórzy Polacy zachowywali się w sposób, który trzeba potępić. – Nie boję się o tym mówić. Ae były i zachowania chwalebne – dodał.

– Nigdy nie było systemowej, instytucjonalnej wrogości wobec Żydów ze strony polskiego państwa. Przeciwnie, władze polskie starały się bronić obywateli polskich narodowości żydowskiej. A polskie państwo podziemne karało szmalcowników wyrokami śmierci – przypominał Duda.

– Nasza obecność tutaj powie światu: nigdy więcej antysemityzmu, nigdy więcej ludobójstwa, nigdy więcej Holokaustu – podsumował prezydent.

Z kolei prezydent Izraela Re’uwen Riwlin stwierdził, że “Polska stała się największym na świecie cmentarzem żydowskim”.

– Nie można wymazać historii tak bogatej, ale i bolesnej. Izrael śledzi z bliska to co się dzieje tutaj. Mamy pełen szacunek tego rachunku sumienia, który społeczeństwo polskie zrobiło. Ale żądamy, aby Polska podchodziła odpowiedzialnie do badania prawdy o Holokauście – dodał izraelski prezydent.

Marsz Żywych to organizowane co roku od 1996 roku w Dzień Pamięci Ofiar Zagłady przedsięwzięcie edukacyjne w ramach którego młodzież – głównie z Izraela – odwiedza miejsca zagłady stworzone przez Niemców na ziemiach polskich. Uczestnictwo w Marszu ma dawać świadectwo, a także manifestacją przywiązania do takich wartości, jak: godność i równość wszystkich ludzi, tolerancja, prawo każdego człowieka do życia w pokoju.

Nowelizacja ustawy o IPN, o której mówili prezydenci przewiduje karę do trzech lat więzienia dla każdego, kto – wbrew faktom – będzie przypisywał narodowi polskiemu odpowiedzialność za zbrodnie popełnione przez Niemców w czasie II wojny światowej. Intencją polskich ustawodawców była przede wszystkim walka z określeniem “polskie obozy śmierci”, które pojawiało się w zagranicznej prasie, a także w wypowiedziach polityków. Izrael uznał jednak, że przepisy te mogą zostać wykorzystane do ukrywania prawdy o odpowiedzialności Polaków za Holokaust.

Opera dziecięca „Brundibar” w Teatrze Komedia w Warszawie

16 kwietnia (poniedziałek) o godz. 18:00 zapraszamy do Teatru Komedia w Warszawie (ul. Słowackiego 19 a) na
Operę dziecięcą „Brundibar” (reż. Artur Hofman) w wykonaniu Chóru Dziecięcego Miasta Łodzi i Muzyków Filharmonii Łódzkiej, w roli Brundibara: Filip Warot.

Opera “Brundibar” autorstwa czeskiego kompozytora Hansa Krasy jest uniwersalną opowieścią o walce dobra i zła. Libretto opery opisuje zmagania rodzeństwa – Aninki i Pepiczka, którzy chcą śpiewaniem na ulicach zebrać pieniądze na mleko dla chorej matki , jednak na drodze staje im kataryniarz Brundibar, który stara się pozbyć konkurencji. W walce z Brundibarem, dzieciom pomagają ich przyjaciele, pokazując, że tylko działając razem można pokonać zło.

Opera dziecięca „Brundibar” nieodłącznie kojarzy się z obozem przejściowym w Theresienstadt w okupowanych Czechach. Był to obóz pokazowy, w którym przebywający tam Żydzi pracowali, mieli czas wolny, halę sportowa, a nawet możliwość wystawienia opery dziecięcej. Hans Krasa i Adolf Hoffmeister napisali tę operę w 1938 r., lecz jej premiera odbyła się właśnie w tym obozie. Wystawiono ją tam 55 razy. Na koniec zagrano ją na potrzeby filmu propagandowego Der Führer schenkt den Juden eine Stadt (Hitler daje Żydom miasto). Gdy tylko skończono filmowanie, wszyscy uczestnicy zostali wysłani do Oświęcimia. Większość z nich została skierowana prosto do komór gazowych, łącznie z kompozytorem, reżyserem Kurtem Gerronem, dziećmi i muzykami. Opera ta dawała Żydom w Theresienstadt chwile zapomnienia o koszmarze wojennym i o czekającym ich losie.

Wydarzenie objęte zostało Patronatem Honorowym Ambasadora Republiki Czeskiej dr. Ivana Jestřába oraz Ambasadora Republiki Federalnej Niemiec Rolfa Nikela

Organizatorzy spektaklu:
Narodowe Centrum Kultury, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego

Producent:
Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce

Partner Strategiczny:
Fundacja BGK

Partnerzy:
Austriackie Forum Kultury, Czeskie Centrum, Chór Dziecięcy Miasta Łodzi.

Bezpłatne wejściówki można odebrać od 27.03.2018 r. w Klubokawiarni Babel (ul. Próżna 5)

Wydarzenie odbywa się w ramach obchodów 75. Rocznicy Wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim

Koncert The Chopin Trio

Z okazji 75. Rocznicy Wybuchu Powstania w Getcie Warszawskim zapraszamy na koncert zespołu The Chopin Trio.
Podczas koncertu, usłyszeć będzie można utwory m.in. M.Brucha, E.Blocha, D.Szostakowicza oraz F. Chopina

Koncert odbędzie się 15 kwietnia br. o godz. 15.00 w Klubokawiarni Babel ( Warszawa, ul. Próżna 5).

Wstęp wolny

The Chopin Trio składa się z wybitnych polskich muzyków o niezwykłym talencie, pasji i doświadczeniu: Marek Dumicz (skrzypce), Maciej Lacny (wiolonczela) i Magdalena Hirsz (fortepian). Wszyscy muzycy są absolwentami prestiżowych Konserwatoriów w Hanowerze, Warszawie, Genewie, Krakowie i Wiedniu.

Powstałe w Warszawie Trio bierze swoją nazwę od największego polskiego kompozytora Fryderyka Chopina.
Zespół uczestniczy miedzy innymi w projekcie „Jeune Chopin” www.jeunechopin.com – Międzynarodowego Konkursu Chopinowskiego dla Dzieci w Montreux na szwajcarskiej Riwierze mając na celu promocję repertuaru muzyki kameralnej specjalnie dla młodej publiczności.
Podczas koncertów muzycy wchodzą w znakomitą interakcje z publicznością przez co odbiór muzyki staje się pełniejszy i daje publiczności niezwykle wrażenia.
Muzycy Chopin Trio świetnie czują się zarówno w repertuarze klasycznym , jak i współczesnym. Ich muzyczne zainteresowania nie ograniczają się jednak tylko do muzyki poważnej. Potrafią również z pasja wykonywać muzykę klezmerska i rozrywkowa.

Magdalena Hirsz

Polska pianistka o azjatyckich korzeniach. Zachwyca publiczność swoja wrażliwa muzykalnością. Występowała na wielu międzynarodowych festiwalach w tym Septembre Musical, Lourmarin, Evian etc. Ponadto brała udział w wielu projektach interaktywnych miedzy innymi z Ballet Béjart, oraz z poeta David Waltersem. Magdalena studiowała w Konserwatorium w Genewie, Warszawie, Wiedniu i Lodzi.

Jej repertuar obejmuje eklektyczna mieszankę muzyki klasycznej i współczesnej.  Nagrała dwie płyty solowe z R. Schumannem oraz album pt. „Sounds of Mind”.

Poza tym pianistka rozwija równolegle karierę jako pedagog: uczyła fortepianu i kameralistyki w Państwowej  Szkole Muzycznej F. Chopina w Warszawie, w Institut International de Lancy w Genewie, St George’ s School i obecnie w Institut F. Chopin w Szwajcarii, którego jest prezesem. Artystka jest także pomysłodawczynią i dyrektorem artystycznym festiwalu „Winter Piano Festival” (2009 -2011) oraz dyrektorem konkursu www. jeunechopin.com w Szwajcarii.

Marek Dumicz

W dorobku posiada płyty wydane m.in. przez BBC Records, Avie Records, Produccion Blau.  Współpracował m.in. z takimi autorytetami jak Izaak Stern, Hatto Beyerle, Walter Levin. Grał na festiwalach  The BBC Proms, Locenhaus Kammermusikfestival, Davos Festiwal ect. i najbardziej prestiżowych salach koncertowych świata : Carnegie Hall w New York, Concertgebouw Amsterdam, Izumi Hall Osaka, Melbourne Koncert Hall, Wigmor Hall London .

Maciej Lacny

Wybitny polski wiolonczelista z Południowej Afryki, kameralista, pedagog i solista. Karierę rozpoczął w wieku 19 lat, jako wiolonczelista Radiowej Orkiestry Symfonicznej w Krakowie. Następnie został pierwszym wiolonczelistą Orkiestry Filharmonii Opolskiej, z którą występował w krajach  Europy i Azji.

Koncertował także z renomowanymi orkiestrami i zespołami np. Johannesburg Philharmonic Orchestra czy Sinfonietta Cracovia . Grał w największych salach, m.in.: Shanghai Concert Hall, Tonhalle Zürich, Oslo Concert Hall.

W 2009 roku przeniósł się do Republiki Południowej Afryki, gdzie wraz z Malcolmem Nayem i Zantą Hofmeyr stworzył dobrze znane w całym kraju trio fortepianowe The Wits Trio reprezentujące University of the Witwatersrand na całym świecie.

Andrew Feustel Holocaust Remembrance Day Message

   Yad Vashem

Róża Luksemburg – jedna z najsławniejszych na świecie Polek – urodziła się w Zamościu. Dlaczego miasto się jej wstydzi?

Anna Machcewicz

Róża Luksemburg (Fot. domena publiczna)

Istnieje jedyne miejsce na świecie, w którym narodziła się Róża Luksemburg, i jest nim Zamość we wschodniej części Polski. To fakt niezbity. Nawet jeśli w Zamościu nie wszystkim się to podoba.

Mowa będzie o słynnej tablicy pamiątkowej przypominającej, że Zamość był miejscem narodzin Róży Luksemburg. Została umieszczona na ścianie jednej z kamieniczek na rynku w 1979 r., u schyłku lat gierkowskich. W rzeczywistości dom Luxenburgów (tak się naprawdę nazywali) stał w jednej z bocznych uliczek, ale pewnie chciano tablicę lepiej wyeksponować. Za PRL Różę Luksemburg eksponowano na inne jeszcze sposoby: była patronką zakładów przemysłowych, ulic i placów. Wszystko znikło, tylko ta tablica wciąż wisiała i nic by się nie działo, gdyby nie wniosek jednego z mieszkańców.

Poinformowały o nim władze Zamościa. Mieszkaniec X (bliżej nieznany) zażądał usunięcia tablicy na mocy ustawy z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej. Tyle że tamta ustawa odnosiła się głównie do nazw ulic i placów, więc wniosku nie zrealizowano. Mieszkaniec X był jednak zarazem czujny i wytrwały. W 2017 r. doszło do uchwalenia noweli ustawy „dekomunizacyjnej”. Mieszkaniec X ponownie złożył swój wniosek, tym razem wzmocnił go opinią Instytutu Pamięci Narodowej (o którą wcześniej wystąpił). IPN nie miał wątpliwości, że tablica stanowi poważne zagrożenie pożytku publicznego. 12 marca została usunięta oraz „zabezpieczona przez służby ZGL [Zakład Gospodarki Lokalowej]”.

Nie straszmy Różą Luksemburg

Nie znam uzasadnienia IPN, ale jestem historykiem, więc się też wypowiem. Poglądy Róży Luksemburg były kontrowersyjne już dla jej współczesnych, i to z wielu stron – spierała się z PPS o sens walki o niepodległą Polskę, sprzeciwiała się niemieckiej polityce kulturkampfu wobec Polaków i Kościoła katolickiego w zaborze pruskim, krytykowała Lenina i bolszewików za wprowadzanie dyktatury. Była zagorzałą pacyfistką, za co w czasie I wojny światowej władze Rzeszy Niemieckiej wtrąciły ją na półtora roku do ciężkiego więzienia. W 1919 r. została zamordowana przez bojówkę nacjonalistycznego Freikorpsu (którego działacze przystali potem do nazistów). Dziś jej postać wciąż budzi zaciekawienie, a niekiedy sprzeczne emocje: dla niemieckich socjaldemokratów jest niezłomną bojowniczką o prawa robotnicze, dla polskiej prawicy – zdrajczynią sprawy niepodległościowej. O słuszność jej poglądów można się zapewne spierać do upadłego, ale to spory dotyczące odległej już przeszłości. Natomiast obarczanie dziś Róży Luksemburg odpowiedzialnością za kształt dyktatury komunistycznej jest równie tendencyjne i manipulatorskie jak (nad)używanie jej nazwiska przez włodarzy PRL.

Róża Luksemburg była kobietą barwną, przenikliwą, dobrze wykształconą, wybitną. Była też dzieckiem swoich czasów – epoki industrialnej, brutalnego kapitalizmu, walki o prawa robotnicze. Była świadkiem i komentatorem tamtej rzeczywistości. Jej życie i pisma mają walor historyczny, można je też traktować jako przestrogę przed złudzeniami. Ale straszenie Różą Luksemburg to jak opowiadanie dzieciom bajek o żelaznym wilku.

Czym podpadła Róża Luksemburg Zamościowi?

Jeden fakt pozostaje niezbity. Istnieje jedyne miejsce na świecie, w którym narodziła się Róża Luksemburg, i jest nim Zamość we wschodniej części Polski. Jest urokliwy i zabytkowy (wszyscy uczymy się w szkole o pięknym renesansowym założeniu), ale boryka się ze sporymi kłopotami finansowymi. Należy do grupy tych, które się szybko wyludniają. Coraz mniej młodych ludzi chce tam żyć i płacić podatki.

A gdyby popatrzeć racjonalnie? To, że właśnie tu urodziła się jedna z ciekawszych postaci europejskiej historii, powinno, na zdrowy rozum, być dla włodarzy miasta atutem, a nie powodem do wstydu. Gdyby tak zlokalizować dom, w którym spędziła pierwsze lata życia. Pozbierać pamiątki. A gdyby tak przygotować kolorowy folder? Przetłumaczyć na obce języki. Umieścić w internecie. Róża Luksemburg to jedna z najbardziej znanych na świecie kobiet, które urodziły się na ziemiach polskich. Wciąż budzi zainteresowanie, a nawet uznanie ludzi, wśród których brak raczej komunistycznych oprawców i ich sukcesorów. Turyści przyjadą dla Róży L., ale i zobaczą Zamość. Pokochają i wrócą. Przenocują, coś zjedzą, kupią pamiątki. Komu to zaszkodzi? A w charakterze ciekawostki przewodnik opowie o niezwykłej historii tablicy (oczywiście odnalezionej i zabezpieczonej jak każda pamiątka historii) – skutej w imię urojonych krzywd, które spotkały naszą piękną i powstającą z kolan ojczyznę ze strony Róży Luksemburg…

Tak sobie myślę, że po to ją właśnie skuwano. Taki jest – chciałabym wierzyć – skryty biznesowy plan „jednego z mieszkańców miasta”. Nieprawdaż?

Anna Machcewicz – historyczka dziejów najnowszych, pracuje w Instytucie Studiów Politycznych PAN