DZIECI MIAŁY IMIONA (Porażka Izraela w wojnie informacyjnej)

Andrew Fox

26 lutego 2025 roku dziesiątki tysięcy Izraelczyków ustawiły się wzdłuż dróg, którymi przechodził kondukt pogrzebowy Shiri Bibas i jej synów, Ariela i Kfira. Trasę wyznaczały pomarańczowe balony, nawiązujące kolorem do włosów chłopców. Mężczyźni przebrani za Batmana, ulubionego superbohatera Ariela, salutowali, gdy przejeżdżały trumny. Ariel miał cztery lata, kiedy został porwany; Kfir miał dziewięć miesięcy. Dzięki rodzinnym fotografiom i desperackiej kampanii na rzecz sprowadzenia ich do domu ludzie na całym świecie poznali tych dwóch małych chłopców, brutalnie zamordowanych przez Hamas w Strefie Gazy.

Kolor pomarańczowy. Świat mógł z łatwością utożsamić się z tragicznym, rozgrywającym się na jego oczach koszmarem rodziny Bibas – brutalnie porwanej matki i jej dwojga dzieci, łatwo rozpoznawalnych dzięki rudym włosom.

Izraelski rząd powinien był zrozumieć, dlaczego ich historia poruszyła ludzi, którzy nigdy nie przeczytaliby żadnego komunikatu Sił Obronnych Izraela (IDF). Rodziny zadbały o to, by ich dzieci nie pozostały anonimowe przez całe miesiące sporów o wojnę, na którą nie miały żadnego wpływu. Od samego początku zasługiwały za to na konsekwentne wsparcie ze strony rządu. Pozostawienie tak dużej części tego ciężaru ludziom, którzy już przeżywali coś niewyobrażalnego, było porażką zarówno współczucia, jak i – jeśli spojrzymy na to z brutalnym chłodem – strategii.

Psychologowie nazywają skłonność do silniejszego reagowania na cierpienie konkretnej, znanej z imienia osoby niż na anonimowe ludzkie nieszczęście „efektem identyfikowalnej ofiary” (identifiable victim effect). W badaniu z 2007 roku Deborah Small, George Loewenstein i Paul Slovic porównali skuteczność apelu dotyczącego ubóstwa w całej Afryce z apelem opowiadającym o Rokii, siedmioletniej dziewczynce z Mali. Wśród uczestników, którym wcześniej nie wyjaśniono tego zjawiska, osoby czytające o Rokii przekazywały średnio 2,83 dolara, podczas gdy ci, którym przedstawiono dane statystyczne, ofiarowywali średnio 1,17 dolara.

Dla zachowania równowagi trzeba jednak zaznaczyć, że późniejsze badania przyniosły mniej jednoznaczne wyniki: metaanaliza z 2016 roku wykazała niewielki przeciętny efekt, a późniejsza próba replikacji badania, wykorzystująca hipotetyczne darowizny, nie zdołała go odtworzyć. Nie możemy traktować eksperymentu dotyczącego datków na cele charytatywne jako miary tego, ile osób zmieniło zdanie na temat Gazy. Daje nam on jednak użyteczny punkt wyjścia do zrozumienia, dlaczego cierpienie jednostki potrafi przyciągnąć uwagę, której same liczby ofiar z trudem są w stanie sprostać.

Znacznie mniej wątpliwości budzą kalkulacje Jahji Sinwara. W czerwcu 2024 roku „Wall Street Journal” opisał wiadomości, w których traktował on śmierć palestyńskich cywilów jako atut w wojnie. Odwołując się do strat poniesionych w innych konfliktach, nazywał je „koniecznymi ofiarami”. Więcej zabitych oznaczało większą presję na Izrael. Sinwar wierzył, że zdoła przetrwać izraelską ofensywę, podczas gdy mieszkańcy Gazy będą płacić za nią cenę. Samego cierpienia nie trzeba było wymyślać. W listopadzie 2023 roku świat obiegło nagranie przedstawiające Chalida Nabhana całującego swoją martwą wnuczkę, Reem. Miała trzy lata. W relacji CNN wspominał zabawę, podczas której dziewczynka ciągnęła go za brodę, a on ją za warkoczyki; opowiadał o owocach, na które dzieci miały ochotę, i mandarynkach, które udało mu się zdobyć. Każdy, kto ma dziecko lub wnuka, mógł rozpoznać czułość kryjącą się w tych drobnych gestach i choć po części pojąć agonię ich utraty. To właśnie jest klucz do wojny informacyjnej: sprawić, by cierpienie niewinnych ludzi stało się czymś osobistym dla tych, którzy obserwują rzeczywistą wojnę z dużej odległości.

Młodzi i martwi. To zaledwie niektóre twarze dzieci, które zginęły wskutek ataków Hamasu na Izrael 7 października 2023 roku.

Szansa dla Hamasu pojawiła się wtedy, gdy ta żałoba stała się jedynym wyjaśnieniem wojny. Widz oglądał martwe dziecko i skutki izraelskiego uderzenia, całkowicie pozbawione kontekstu. Ludzie, którzy 7 października rozpętali masakrę i nadal przetrzymywali zakładników, mogli zniknąć z tej opowieści. Ilekroć współczucie dla Palestyńczyków przeradzało się w presję na Izrael, by zaprzestał walk, bez równoważnej presji na Hamas, by uwolnił jeńców i oddał władzę, ich strategia odnosiła korzyści. Aby to zadziałało, zagraniczni odbiorcy wcale nie musieli darzyć Hamasu sympatią.

Z taką samą bezwzględnością wykorzystywali cierpienie Izraelczyków. 16 października 2023 roku Hamas opublikował nagranie przedstawiające ranną i przetrzymywaną w niewoli Mię Schem. Jej matka, Keren, rozpoznała strach córki i była przekonana, że widzi, jak Mia powtarza to, co kazali jej powiedzieć porywacze. Hamas ją uprowadził, a teraz kontrolował również to, co jej rodzina mogła o niej zobaczyć. Żałobę palestyńskiej rodziny można było wykorzystać do wywierania presji przeciwko ofensywie, podczas gdy desperację izraelskiej rodziny można było wykorzystać do wymuszenia porozumienia na warunkach Hamasu. Kontrola nad zakładnikami dawała mu możliwość przedłużania tej desperacji.

Gorzka ironia polega na tym, że Izrael od pierwszego poranka dysponował własnymi ludzkimi historiami, a mimo to nie chciał – i wielu będzie twierdzić, że słusznie – wykorzystywać ich jako atutu w wojnie informacyjnej. Shani Louk była 22-letnią niemiecko-izraelską tatuażystką, która przyjechała na festiwal Nova, żeby tańczyć. Znaczna część świata po raz pierwszy zobaczyła ją na nagraniu przedstawiającym jej ciało na pace pick-upa, poddane upokorzeniu, które wybrali dla niej jej zabójcy. Na stronie poświęconej jej pamięci rodzina prezentuje jej rysunki i udostępnia projekty tatuaży, z których mogą korzystać inni. Są tam prace, które stworzyła, zanim ktokolwiek znał jej imię, a które ludzie nadal mogą zdecydować się nosić na własnej skórze. Jej rodzina dała obcym ludziom możliwość poznania jej jako kogoś więcej niż tylko ofiary określonego rodzaju śmierci.

Zabijanie dzieci. Wózek dziecięcy i rzeczy osobiste widoczne na drodze obok samochodu w pobliżu kibucu Kfar Aza ukazują potworną grozę orgii rzezi młodych rodzin podróżujących wiejską drogą. (Fot. Ronen Zvulun/Reuters)

Rodziny obserwatorek wojskowych z Nahal Oz zrobiły coś podobnego. Roni Eshel miała 19 lat i uwielbiała Taylor Swift. Jej rodzice posadzili drzewa owocowe w parku poświęconym jej pamięci, ponieważ bardzo je lubiła. Jej ojciec, Eyal, mówił również o ostrzeżeniach, które przekazywała przed atakiem, i o tym, że wojsko ich nie posłuchało. Właściwe upamiętnienie Roni wymaga uwzględnienia tego wszystkiego. Jej młodość i pasje muszą znaleźć miejsce obok odpowiedzialności, jaką ponosiła na granicy, oraz gniewu jej ojca wobec ludzi, którzy mieli ją chronić.

Te działania zwykłych Izraelczyków i ich przyjaciół na całym świecie rozpoczęły się wcześnie. Plakaty „Kidnapped” („Porwani”), stworzone przez Nitzan Mintz, Dede Bandaida i Tal Huber, w ciągu kilku tygodni od masakry sprawiły, że imiona i fotografie zakładników pojawiły się na ulicach miast całego świata. Izraelscy urzędnicy również mówili o zakładnikach, w tym o Kfirze Bibasie. Izraelskiemu rządowi nie udało się jednak przekształcić tych rozproszonych inicjatyw w spójną kampanię, dysponującą zasobami i ciągłością działania, jakich wymagała długotrwała wojna informacyjna.

„Nikt nie odważyłby się zerwać plakatu z psem, ale z Żydami? Żaden problem”. Artyści uliczni Dede Bandaid i Nitzan Mintz (powyżej), którzy wspólnie z Tal Huber zapoczątkowali wiralową kampanię plakatową poświęconą zakładnikom, wyrazili wstrząs nagraniami przedstawiającymi ludzi zrywających plakaty, uznając to za jawny przejaw antysemityzmu. (Fot. BFA)

W październiku 2025 roku były rzecznik IDF Nachman Shai napisał, że Izrael nadal nie posiada jednolitej struktury dyplomacji publicznej, łączącej działania rządu i społeczeństwa obywatelskiego. Miał rację. Dwa lata po rozpoczęciu wojny był to nadzwyczaj poważny akt oskarżenia wobec priorytetów rządu. Poszedłbym dalej niż Shai w swojej krytyce samego aparatu organizacyjnego. Wyjaśnianie, dlaczego IDF zaatakowały dany tunel, było konieczne, ale wyjaśnienie to musiało również dotrzeć do ludzi, którzy nie mieli pojęcia, co oznacza życie w zasięgu Hamasu ani w jaki sposób wykorzystuje on cierpienie własnego narodu jako broń. Rodziny ofiar mogły uczynić to zagrożenie zrozumiałym w sposób, którego nie zapewniłby żaden briefing wojskowy.

Wystawa poświęcona festiwalowi Nova pokazuje, co było możliwe. Otwarto ją w Tel Awiwie w grudniu 2023 roku, a w maju 2026 roku dotarła do Londynu, prezentując przedmioty odnalezione na terenie festiwalu wraz ze świadectwami ocalałych i pogrążonych w żałobie krewnych. Mój znajomy odwiedził ją kilkakrotnie, za każdym razem z różnymi osobami wywodzącymi się z odmiennych środowisk, i wszyscy wychodzili z niej z innym spojrzeniem na 7 października i późniejszą wojnę w Strefie Gazy. Organizatorzy prowadzili tę działalność od lat. Ich osiągnięcie sprawia, że porażkę izraelskiego rządu jeszcze trudniej usprawiedliwić: ludzie działający poza strukturami państwa zdążyli już pokazać, jak umożliwić zagranicznym odbiorcom trwałe zetknięcie się z historiami istnień zniszczonych 7 października. Izrael powinien był pomóc tym inicjatywom dotrzeć znacznie dalej niż tylko do osób, które i tak były skłonne słuchać.

Dziś odbiorcy są bardziej wrogo nastawieni. Wyniki badań Pew z czerwca 2026 roku pokazały, że 69% dorosłych Brytyjczyków postrzegało Izrael nieprzychylnie, wobec 61% rok wcześniej. Spójrzmy prawdzie w oczy: gniewu wywołanego izraelską polityką i zniszczeniami w Strefie Gazy nie można po prostu przypisywać manipulacji, a żaden sondaż nie powie nam, co osiągnęłaby lepsza izraelska kampania. Pokazuje on jednak, jak trudno jest dziś sprawić, by głos Izraela w ogóle został wysłuchany.

Izrael oddał inicjatywę w czasie, gdy znaczna część świata dopiero kształtowała swoje rozumienie tej wojny. Świadectwa nadal mogą zmieniać poglądy, ale rodzina zabierająca dziś głos może najpierw stanąć przed koniecznością przekonania odbiorców, że jej strata w ogóle zasługuje na wysłuchanie. Szansa na ukształtowanie tych pierwszych wrażeń już przepadła. Odzyskanie utraconego pola będzie wymagało czegoś więcej niż spóźnionego odkrycia, że zabici mieli imiona. Rząd powinien finansować tłumaczenia i pomagać rodzinom, które chcą opowiadać swoje historie za granicą, nie uzależniając wsparcia od tego, co powiedzą. Jeśli ministrowie chcą, by świat usłyszał historię Roni Eshel, muszą zaakceptować również to, że jej ojciec opowie światu, kto zignorował jej ostrzeżenia. Nie mogą powoływać się na moralną siłę jego żałoby, a następnie usuwać z jego relacji oskarżeń, które formułuje.

Rzeź niemowląt. To, z czym Izraelczycy nie potrafią się uporać, a czego większość świata niemal nie widziała, czym nadal się nie interesuje lub nie chce nawet później oglądać, to obrazy takie jak ten: zabawki i przedmioty osobiste leżące na zakrwawionej podłodze dziecięcej sypialni w kibucu Be’eri po masakrze dokonanej przez uzbrojonych bojowników Hamasu. (Fot. Ronen Zvulun/Reuters)

Żadna pogrążona w żałobie rodzina nie powinna być zobowiązana do prowadzenia kampanii PR-owej na rzecz państwa. Ci, którzy chcą zabierać głos, zasługują na jego wsparcie, a zarazem na swobodę mówienia rzeczy, których ministrowie woleliby nie ujawniać światu. Izraelski rząd powinien był to zrozumieć już wtedy, gdy rodziny rozwieszały plakaty i błagały o pomoc. Zanim ludzie ustawili się wzdłuż dróg z pomarańczowymi balonami, rodziny te przez wiele miesięcy apelowały do świata, by nie pozostawał obojętny. Nigdy nie powinny były dźwigać tak wielkiej części tego ciężaru same.

Link do oryginału: https://layoftheland.online/2026/10/20/the-children-had-names/?utm_source=substack&utm_medium=email

Lay of the Land, 20 października 2026

O autorze

Major Andrew Fox, weteran trzech wyczerpujących misji wojskowych w Afganistanie, posiada tytuł licencjata z prawa i nauk politycznych, tytuł magistra historii wojskowości i studiów nad wojną oraz tytuł magistra nauk ścisłych w dziedzinie psychologii. Obecnie przygotowuje doktorat z historii.

Berlin Archbishop Warns Jewish Life Under Threat as Antisemitism Escalates Across Germany

Ailin Vilches Arguello

Pro-Israel demonstrators gathered at Bebelplatz in central Berlin on Nov. 30, 2025, before marching toward the Brandenburg Gate. Participants held Israeli flags and signs condemning rising antisemitism in Germany. Photo: Michael Kuenne/PRESSCOV/Sipa USA via Reuters Connect

Berlin’s top Catholic archbishop is calling for urgent action to protect Jewish communities as antisemitism, including violence against Jews, continues to intensify across Germany, warning that mounting threats and a deepening climate of fear are putting the future of Jewish life in the country at risk.

In an interview with the German newspaper Rheinische Post, Archbishop Heiner Koch warned that rising antisemitism has made everyday life increasingly frightening for the country’s Jewish communities, saying that “Jews no longer dare to speak Hebrew on the subway or wear a kippah in public,” while expressing alarm that many are returning to Israel “because it is safer for them there.”

“Whoever leads Berlin in the future will have to confront this challenge head-on,” Koch said. “The fight against antisemitism must be recognized as a fundamental pillar of our society and enshrined in the constitution. Doing so would obligate all political parties, from the right to the left, to actively combat antisemitism.”

German President Frank-Walter Steinmeier has also raised the alarm over the growing threat of antisemitism, cautioning that the climate of hostility facing the Jewish people poses a serious challenge to the country’s democratic values and social fabric.

“We must confront antisemitism wherever it emerges — whether from the far right, the far left, mainstream society, or Islamist circles,” the German leader said Monday during a ceremony commemorating Kristallnacht, the infamous Nazi pogrom in November 1938, at the Buchenwald Memorial in the central German state of Thuringia.

“It is deeply shameful that Jewish people are once again facing insults, threats, and even physical attacks on streets and in public squares across Germany,” Steinmeier said. “There are reasons for hope, because our rule of law remains strong and unwavering. But there is also every reason to remain vigilant, open our eyes, and heighten our awareness.”

Like much of the Western world, Germany has seen an alarming rise in antisemitic incidents over the past three years, in the wake of the Hamas-led invasion of and massacre across southern Israel on Oct. 7, 2023.

For many Jews and Israelis in Germany, rising hostility has turned everyday expressions of identity into a source of concern, prompting some to hide Jewish symbols, avoid speaking Hebrew in public, or think twice before openly identifying themselves as Jewish.

In one of the latest incidents, a pro-Palestinian activist climbed a flagpole outside Berlin’s Reichstag, home to the German parliament, and removed the national flag, replacing it with a Palestinian flag.

Using climbing equipment, the activist scaled the nearly 30-meter flagpole outside Germany’s parliament at Platz der Republik, tore down the 60-square-meter national flag, and threw it to the ground before raising a Palestinian flag in its place.

Shortly after the incident, local police detained the activist and two other men who had remained on the ground filming the stunt. All three were later released after processing and issued bans prohibiting them from returning to the area.

The German flag, known as the “Flag of Unity,” is one of the country’s most recognizable national symbols, commemorating the historic reunification of East and West Germany on Oct. 3, 1990, after more than four decades of division.

Israel’s ambassador to Germany, Ron Prosor, strongly denounced the incident, saying the removal of the German flag in favor of a Palestinian one represented a direct rejection of the country’s founding principles of freedom, democracy, and the rule of law.

Bundestag President Julia Klöckner also condemned the incident, calling it an attack on a national symbol and stressing the need for tighter security to ensure that parliamentary grounds are not used as a platform for political demonstrations.

“It’s incomprehensible that Palestinian extremists would go so far as to target the German flag, a symbol of our national unity, in their criminal actions,” Klöckner told the German newspaper BILD.

“The German Bundestag [federal parliament] must be better protected. I will no longer accept incidents like this taking place within the grounds of our parliament. Measures must be taken to ensure that the Bundestag does not become a platform for activism of any kind,” she continued.

In Hamburg, Germany’s second-largest city in the north of the country, antisemitism commissioner Anna von Villiez has warned of a growing climate of hostility facing Jews, with schools, universities, and, increasingly, online platforms emerging as key arenas for antisemitic abuse.

Amid growing concerns over the spread of antisemitism online, von Villiez is pushing for a nationwide initiative that would bring Germany’s federal states together to confront the rising tide of hatred across digital platforms.

Von Villiez cited a recent study revealing that one in four Jewish participants had experienced threats, insults, or verbal abuse online, with the internet identified as the most common setting for what they considered their most severe experience of harassment.

The study also found that nearly 78 percent of participants avoid wearing or displaying religious symbols in public, revealing how fear of hostility is driving many to conceal visible expressions of their religious identity in everyday life.

“We increasingly hear from parents who tell their children to keep their Jewish identity private at school and avoid mentioning trips to Israel,” Villiez said in a statement. “What is particularly troubling is that a fundamental right is effectively being denied. This is deeply concerning, and it is something our city cannot accept.”

Eisenkot-led bloc proposes incoming MK Matan Kahana as next Knesset speaker, Liberman as FADC chair

KESHET NEEV, JAMES GENN

Yashar party member Matan Kahana attends the presentation of the party’s candidate list ahead of the upcoming general elections in Rosh HaAyin, September 7, 2026. /  (photo credit: CHAIM GOLDBERG/FLASH90)

Świat widzi konflikt Żydów z Arabami, ale historia Izraela opowiada inną historię

Joshua Hoffman

Siedemdziesiąt osiem lat po powstaniu współczesnego Izraela partie kierowane przez Arabów zdobyły rekordową liczbę 19 mandatów w Knesecie (izraelskim parlamencie).

Kilka izraelskich agencji bezpieczeństwa prowadzi dochodzenia w sprawie podejrzeń o zagraniczną ingerencję w ubiegłotygodniowe wybory w Izraelu. Mogły być w nią zamieszane Katar, Turcja i inne państwa, które miały płacić izraelskim wyborcom arabskim za zwiększenie frekwencji przy urnach. Nie umniejsza to jednak niezwykłej historii izraelskich Arabów – tej strony żydowskiego państwa, o której znaczna część świata ma zaledwie mgliste pojęcie.

Aby zrozumieć, jak niezwykła jest obecna chwila, musimy cofnąć się o niemal osiemdziesiąt lat, do samych narodzin współczesnego Państwa Izrael. A historia ta zaczyna się od Arabów, którzy pozostali.

W listopadzie 1947 roku Organizacja Narodów Zjednoczonych przegłosowała podział brytyjskiego Mandatu Palestyny na dwa państwa – żydowskie i arabskie. Przywódcy żydowscy zaakceptowali tę propozycję, mimo poważnych zastrzeżeń dotyczących przyznanego im terytorium. Proponowane państwo żydowskie miało składać się z trzech geograficznie oddzielonych obszarów, połączonych wąskimi korytarzami, nie obejmowało Jerozolimy – historycznego i duchowego serca narodu żydowskiego – a jednocześnie miało znaczną ludność arabską.

Mimo to przywódcy żydowscy zgodzili się na te kompromisy, ponieważ dostrzegali historyczną szansę utworzenia niepodległego państwa żydowskiego. Przywódcy arabscy (z których wielu nie określało ani siebie, ani miejscowej ludności arabskiej mianem „Palestyńczyków”) zdecydowanie odrzucili plan podziału. Przemoc szybko eskalowała, przeradzając się w wojnę, która miała odmienić cały region.

Dla miejscowych Arabów wojna oznaczała ogromny wstrząs. Po odrzuceniu przez Arabów planu podziału i rozpoczęciu przez nich wojny przeciwko powstającemu państwu żydowskiemu setki tysięcy ludzi opuściły swoje domy. Część uciekała przed walkami, innych arabscy przywódcy i dowódcy zachęcali do ewakuacji lub nakazywali im wyjazd, często w przekonaniu, że powrócą po arabskim zwycięstwie. Jeszcze inni zostali wypędzeni przez siły żydowskie lub izraelskie.

Izrael wyszedł zwycięsko ze swojej wojny o niepodległość w 1949 roku i odmówił zgody na masowy powrót Arabów, którzy opuścili swoje domy podczas walk. Choć decyzja ta do dziś budzi kontrowersje, izraelskie uzasadnienie względami bezpieczeństwa było proste: nowo powstałe państwo żydowskie, które właśnie przetrwało wojnę mającą uniemożliwić samo jego istnienie, było zdecydowane nie stwarzać warunków do kolejnej próby jego zniszczenia.

Jednak około 150 tysięcy Arabów pozostało w granicach nowego Państwa Izrael. Niektórzy pozostali w swoich wioskach. Inni zostali wysiedleni z rodzinnych miejscowości, ale znaleźli schronienie w innych częściach nowego państwa. Część mieszkała w miastach i miasteczkach zamieszkanych głównie przez Arabów, inni w takich miastach jak Hajfa, Jafa, Akka czy Lod, gdzie Żydzi i Arabowie żyli obok siebie od pokoleń.

To właśnie ci ludzie mieli stać się arabskimi obywatelami Izraela. Nie przybyli jako imigranci do państwa żydowskiego. To państwo żydowskie powstało wokół nich.

Nagle znaleźli się w sytuacji mniejszości narodowej w państwie utworzonym wyraźnie jako ojczyzna innego narodu. Byli Arabami w państwie żydowskim, Palestyńczykami mieszkającymi w Izraelu, obywatelami kraju, którego niepodległość zbiegła się z narodową katastrofą znacznej części ich własnej społeczności. Było to położenie niezwykle skomplikowane, do którego nikt ich nie przygotował.

Izraelska Deklaracja Niepodległości wyraźnie obiecywała wszystkim obywatelom równe prawa społeczne i polityczne, bez względu na religię, rasę czy płeć. Zwracała się również bezpośrednio do arabskich mieszkańców nowego państwa, wzywając ich do udziału w jego budowie na zasadach równego obywatelstwa i reprezentacji politycznej. Izrael nie ogłosił się jedynie państwem żydowskim. Ogłosił się państwem żydowskim, w którym również nie-Żydzi będą korzystać z praw obywatelskich i politycznych.

A jednak rzeczywistość pierwszych dziesięcioleci była znacznie bardziej skomplikowana.

Od 1948 do 1966 roku większość arabskiej ludności Izraela żyła pod administracją wojskową, która ograniczała swobodę przemieszczania się, kontrolowała dostęp do niektórych obszarów i wymagała zezwoleń na rozmaite rodzaje działalności. Jeśli pamiętamy, że młode państwo zostało właśnie zaatakowane przez pięć krajów arabskich w wojnie o ludobójczych zamiarach, nietrudno zrozumieć, dlaczego wydarzenia potoczyły się właśnie w ten sposób.

I, co nie powinno dziwić, sytuacja daleka była od doskonałości i prowadziła do konfliktów.

Na przykład w 1956 roku funkcjonariusze izraelskiej Straży Granicznej zabili 49 arabskich cywilów w Kafr Kasim i jego okolicach po tym, jak godzinę rozpoczęcia godziny policyjnej przesunięto na wcześniejszą porę, nie informując o tym należycie mieszkańców wracających z pracy. Masakra ta stała się jednym z najmroczniejszych epizodów w historii stosunków żydowsko-arabskich w Izraelu. Późniejsze procesy doprowadziły również do sformułowania ważnej zasady izraelskiego prawa, dotyczącej obowiązku odmowy wykonania rozkazów, których bezprawność jest oczywista.

Doświadczenia te pozostawiły trwałe blizny. Istniała jednak również druga strona tej historii, o której często się zapomina: nawet w okresie, gdy wielu arabskich obywateli żyło pod administracją wojskową, uczestniczyli oni w izraelskich wyborach.

Już od pierwszych wyborów parlamentarnych w Izraelu w 1949 roku obywatele arabscy uczestniczyli w systemie parlamentarnym kraju. Niektórzy wybierali arabskich przedstawicieli z list powiązanych z rządzącą partią Mapai, poprzedniczką dzisiejszego nurtu Partii Pracy. Inni głosowali na Izraelską Partię Komunistyczną, w której działali zarówno politycy żydowscy, jak i arabscy.

Co więcej, frekwencja wyborcza wśród Arabów w pierwszych dziesięcioleciach istnienia Izraela była niezwykle wysoka i w latach 1949–1973 wynosiła średnio około 84 procent. Oznaczało to, że obywatele arabscy mieli swoich przedstawicieli w Knesecie od samego początku.

Zniesienie administracji wojskowej w 1966 roku stanowiło ważny punkt zwrotny. Ograniczenia zostały uchylone, możliwości edukacyjne się poszerzyły, a obywatele arabscy coraz liczniej podejmowali studia na izraelskich uniwersytetach, wchodzili do różnych grup zawodowych i instytucji publicznych.

Potem nadeszła wojna sześciodniowa w 1967 roku, którą w istocie zapoczątkował Egipt, a do której następnie przyłączyły się Syria i Jordania.

Dla Izraela wojna oznaczała niezwykłe zwycięstwo militarne nad armiami sąsiednich państw arabskich. Dla wielu jego arabskich obywateli przyniosła również głęboko osobistą zmianę. Zdobycie przez Izrael Judei i Samarii (znanych również jako Zachodni Brzeg, znajdujący się wówczas pod administracją Jordanii) oraz Strefy Gazy (administrowanej wtedy przez Egipt) umożliwiło ponowne nawiązanie kontaktów niektórym rodzinom i społecznościom rozdzielonym od 1948 roku.

Doświadczenie to w praktyce zrodziło palestyńską świadomość narodową wśród wielu zwykłych miejscowych Arabów. Byli obywatelami państwa żydowskiego, ale należeli również do szerszego świata arabskiego, którego los pozostawał głęboko spleciony z losem Izraela. Ta podwójna tożsamość miała stać się jedną z najważniejszych cech arabskiego życia politycznego w Izraelu.

Drugi punkt zwrotny nastąpił w 1973 roku, podczas wydarzeń, które przeszły do historii jako Jom al-Ard, czyli Dzień Ziemi. Arabscy obywatele zorganizowali strajki i demonstracje przeciwko wywłaszczaniu gruntów przez rząd, zwłaszcza w Galilei. W starciach z siłami bezpieczeństwa zginęło sześciu arabskich obywateli.

Dzień Ziemi stał się ważnym kamieniem milowym w politycznym rozwoju arabskiej mniejszości Izraela. Odzwierciedlał rosnącą gotowość arabskich obywateli do samodzielnego organizowania się, domagania się większej równości i wyrażania swoich zbiorowych interesów.

Umm al-Fahm, trzecie co do wielkości arabskie miasto w Izraelu (fot. Wikipedia).

W następnych dziesięcioleciach arabskie ruchy polityczne stawały się coraz bardziej zróżnicowane i niezależne. Niektóre koncentrowały się na palestyńskim nacjonalizmie. Inne podkreślały znaczenie socjalizmu, współpracy między Żydami i Arabami, tożsamości islamskiej lub pragmatycznego uczestnictwa w izraelskich instytucjach.

I tu dochodzimy do czegoś, co zagranicznym obserwatorom często umyka: nigdy nie istniała jedna, wspólna tożsamość polityczna izraelskich Arabów.

Arabska ludność Izraela obejmuje muzułmanów, chrześcijan, Druzów i społeczności beduińskie, różniące się historią, tradycjami i stosunkiem do państwa. Niektórzy uważają się za Palestyńczyków. Inni wolą określenia „izraelscy Arabowie”, „Arabowie izraelscy” albo po prostu „Izraelczycy”. Jeszcze inni łączą kilka tych tożsamości, podczas gdy część całkowicie odrzuca niektóre z tych określeń.

Różnice te nie są jedynie kwestią słów. Wpływają na sposób rozumienia przynależności narodowej, obowiązków religijnych, służby wojskowej, uczestnictwa w polityce i stosunków z żydowską większością.

Na przykład druzyjscy mężczyźni od dziesięcioleci zasadniczo podlegają obowiązkowej służbie w Siłach Obronnych Izraela. Większość arabskich obywateli wyznania muzułmańskiego i chrześcijańskiego nie jest powoływana do wojska, choć niektórzy zgłaszają się na ochotnika.

Arabskich obywateli można również spotkać w izraelskiej policji, na uniwersytetach, w sądach, szpitalach i innych instytucjach publicznych. W istocie stali się oni coraz ważniejszą częścią życia zawodowego Izraela. Obecnie izraelscy Arabowie stanowią około 25 procent pracujących lekarzy, 27 procent personelu pielęgniarskiego i niemal połowę farmaceutów w Izraelu.

Innymi słowy, w tym samym kraju, w którym żydowscy i arabscy politycy z trudem potrafią uzgodnić nawet godzinę, żydowscy i arabscy lekarze na co dzień pracują ramię w ramię, lecząc żydowskich i arabskich pacjentów. Każdy, kto spędził trochę czasu w izraelskim szpitalu, wie, że prawdziwy kraj jest znacznie ciekawszy niż jego obraz przedstawiany w międzynarodowych sporach politycznych.

Izraelscy Arabowie pełnili również funkcje sędziów Sądu Najwyższego, profesorów uniwersyteckich, liderów biznesu, sportowców, dziennikarzy i wybitnych postaci życia kulturalnego. Ich obecność stała się nieodłącznym elementem codziennego funkcjonowania państwa.

Nie oznacza to oczywiście, że Izrael wyeliminował dyskryminację czy nierówności. Społeczności arabskie nadal borykają się z poważnymi problemami dotyczącymi ubóstwa, infrastruktury, mieszkalnictwa, zasobów edukacyjnych, zatrudnienia i przestępczości z użyciem przemocy.

Problemy te są rzeczywiste, ale nie za wszystkie ponosi winę izraelskie państwo czy społeczeństwo. Niektóre mają związek z arabską kulturą i mentalnością, podobnie jak czarni Amerykanie borykają się z wieloma problemami będącymi po części skutkiem uwarunkowań systemowych, a po części ich własnych działań. Niezależnie od tego arabscy obywatele stali się głęboko zakorzenioną częścią izraelskiego społeczeństwa.

Żołnierze druzyjskiego batalionu Herew w Siłach Obronnych Izraela (fot. IDF).

W latach dziewięćdziesiątych i pierwszej dekadzie XXI wieku niezależne arabskie partie polityczne zaczęły odgrywać coraz większą rolę. Ruch islamski uzyskał własną reprezentację parlamentarną poprzez partię Ra’am, podczas gdy ugrupowania nacjonalistyczne oraz ruchy polityczne skupiające Arabów i Żydów przedstawiały odmienne wizje przyszłości tej społeczności.

W 2015 roku kilka głównych arabskich ugrupowań politycznych połączyło siły, tworząc Zjednoczoną Listę, która zdobyła 13 mandatów w Knesecie. Pięć lat później, w 2020 roku, sojusz ten uzyskał 15 mandatów, ustanawiając nowy rekord.

Następnie, w 2021 roku, wydarzyło się coś, co dla wielu Izraelczyków jeszcze jedno pokolenie wcześniej byłoby niemal niewyobrażalne: niezależna arabska partia islamistyczna weszła do izraelskiej koalicji rządowej.

Ra’am, kierowana przez Mansura Abbasa, stała się częścią zróżnicowanego rządu kierowanego przez Naftalego Bennetta i Jaira Lapida. Jej udział miał historyczne znaczenie, między innymi dlatego, że koalicja obejmowała partie o skrajnie odmiennych stanowiskach w sprawie stosunków izraelsko-palestyńskich i charakteru państwa żydowskiego.

Abbas uzasadniał udział w rządzie pragmatycznymi argumentami: arabscy obywatele mieli codzienne problemy, których nie dało się rozwiązać samymi przemówieniami o konflikcie izraelsko-palestyńskim. Potrzebowali bezpieczniejszych ulic, lepszej infrastruktury, lepszych szkół, mieszkań i większych inwestycji publicznych. Uczestnictwo w rządzie dawało jedną z możliwości realizacji tych celów.

Był to zdumiewający rozwój wydarzeń. Arabska partia islamistyczna stała się partnerem we współrządzeniu jedynym państwem żydowskim na świecie. Koalicja ostatecznie się rozpadła, ale precedens pozostał.

A teraz partie kierowane przez Arabów pobiły nawet swoje wcześniejsze rekordy wyborcze, zdobywając łącznie 19 mandatów. Szacuje się, że w wyborach uczestniczyło 80 procent arabskich wyborców, co oznacza dramatyczny wzrost frekwencji w porównaniu z poprzednimi wyborami.

Niektórzy głosowali z powodu sprzeciwu wobec obecnego rządu. Innych mobilizowały obawy związane z przestępczością zorganizowaną, inwestycjami rządowymi, równością lub kwestią palestyńską. Część popierała pragmatyczną współpracę z partiami żydowskimi, podczas gdy inni woleli bardziej konfrontacyjny sposób działania w parlamentarnej opozycji.

Co ważne, nie wszyscy arabscy obywatele głosują na partie kierowane przez Arabów. Niektórzy oddają głosy na partie kierowane przez Żydów, reprezentujące różne części izraelskiego spektrum politycznego, podobnie jak część żydowskich Izraelczyków głosuje na partie arabskie lub wspólne listy żydowsko-arabskie.

W końcu to Izrael. Nawet mniejszości w tym kraju nie wykazują szczególnej skłonności do zgadzania się między sobą.

Jednak wybory w 2026 roku postawiły w szczególnie wyrazistym świetle dobrze znane pytanie: jaką rolę arabskie partie polityczne powinny odgrywać w rządzeniu państwem żydowskim?

Arytmetyka parlamentarna wskazuje, że mogą odegrać ważną rolę. Polityka jest jednak znacznie bardziej skomplikowana. Niektóre partie opozycyjne kierowane przez Żydów wykluczyły możliwość wspólnego rządzenia z partiami arabskimi, podczas gdy inne są bardziej otwarte na współpracę. Same partie arabskie również różnią się w ocenie tego, czy powinny wejść do koalicji, popierać ją z zewnątrz, czy pozostać w opozycji.

Nie ma żadnej gwarancji, że zdobyte przez nie 19 mandatów przełoży się na udział w następnym rządzie. Niemniej sam fakt, że partie kierowane przez Arabów dysponują obecnie tak znaczną liczbą miejsc w parlamencie, ma historyczne znaczenie.

Prowadzi to również do szerszego pytania o to, jak świat rozumie Izrael.

Określenie „państwo żydowskie” jest często interpretowane przez ludzi z zewnątrz tak, jakby oznaczało kraj zamieszkany wyłącznie przez Żydów albo taki, w którym nie-Żydzi nie odgrywają żadnej istotnej roli obywatelskiej czy politycznej. W rzeczywistości Izrael od zawsze był ojczyzną również znaczących społeczności nieżydowskich.

Jego żydowska tożsamość odzwierciedla prawo narodu żydowskiego do samostanowienia w naszej historycznej ojczyźnie. Jego instytucje demokratyczne tworzą ramy, w których obywatele różnych religii i tożsamości narodowych uczestniczą w życiu publicznym.

Godzenie tych dwóch zasad nigdy nie było całkowicie proste. Żydowski charakter państwa nie jest jedynie kwestią ceremoniału. Kształtuje politykę imigracyjną, symbole narodowe, tydzień pracy (od niedzieli do czwartku), święta i ważne kwestie konstytucyjne — a wszystko to wywołuje napięcia wśród arabskiej ludności Izraela.

Powinniśmy jednak uważać, by nie mylić istnienia takich sporów z brakiem demokracji.

Arabski obywatel nie musi popierać syjonizmu, izraelskiego rządu ani śpiewać Hatikwy („Nadziei” – hymnu narodowego Izraela), aby korzystać ze swoich praw obywatelskich.

W rzeczywistości, kiedy w Knesecie rozbrzmiewa Hatikwa, wielu arabskich polityków izraelskich opuszcza salę obrad. Jednego z nich zapytano kiedyś dlaczego. Odpowiedział po prostu:

„Ponieważ nie mam żydowskiej duszy”.

Nawiązywał w ten sposób do słów nefesz jehudi („żydowska dusza”), pojawiających się w hymnie.

I właśnie to sprawia, że izraelska demokracja jest tak fascynująca.

Arabski polityk izraelski może odmówić śpiewania żydowskiego hymnu narodowego, otwarcie kwestionować żydowski charakter państwa, a mimo to zasiadać w jego parlamencie, głosować nad jego ustawami i potencjalnie współdecydować o tym, kto zostanie następnym premierem.

Nie jest to zaprzeczenie demokratycznego charakteru Izraela.

Jest to jeden z najbardziej fascynujących jego przejawów.

Miejsce ujęcia sprawcy zamachu (Fot. Jakub Włodek / Agencja Wyborcza.pl)

Nie żyje sprawca strzelaniny w Krakowie. Zmarł nad ranem w szpitalu

Wiktoria Beczek

Małopolska policja poinformowała, że sprawca tragicznych wydarzeń zmarł w poniedziałek nad ranem w szpitalu. Mężczyzna był w stanie krytycznym. Prokuratura prowadzi śledztwo dotyczące zamachu w Krakowie oraz zabójstwa trzech osób w Ostrowcu Świętokrzyskim.

Jak przekazał wojewoda małopolski w rozmowie z TVN24, zgon 24-letniego Michała Oksińskiego stwierdzono o godzinie 4:30. – Od samego początku stan był bardzo ciężki, krytyczny. Trwała walka o ratowanie życia tego człowieka, mimo zła, które wyrządził. Był co najmniej trzykrotnie operowany – przekazał Krzysztof Klęczar. 

Według zapowiedzi prokuratury w poniedziałek rano mają rozpocząć się sekcje zwłok sześciu ofiar ataku w Krakowie oraz trzech osób zamordowanych w Ostrowcu Świętokrzyskim. Jak informował prok. Eryk Stasielak z Prokuratury Krajowej, badania mogą potrwać prawdopodobnie dwa dni ze względu na skomplikowany charakter ran postrzałowych.