Jak Polacy mordowali Żydów. Ta książka wstrząśnie naszą wiedzą historyczną

Aleksandra Pawlicka

Od dawna żadna książka naukowa nie wzbudziła takiego zainteresowania. „Dalej jest noc” to wstrząsająca opowieść o losach Żydów zdanych na łaskę i niełaskę Polaków. „Z naszych badań wynika, że zdecydowana większość próbujących się ratować Żydów zginęła z rąk polskich bądź też została zabita przy współudziale Polaków” – piszą autorzy. Z każdych trzech poszukujących ratunku dwóch zginęło – dodają.

Skala udziału Polaków w wyniszczeniu żydowskich współobywateli była większa, niż przypuszczaliśmy – twierdzą autorzy książki „Dalej jest noc”, dwutomowego dzieła pod redakcją Barbary Engelking i Jana Grabowskiego z Centrum Badań nad Zagładą Żydów. „Z przeprowadzonych przez nas badań jednoznacznie wynika, że zdecydowana większość próbujących się ratować Żydów – na podstawie przebadanych i zweryfikowanych przypadków – zginęła z rąk polskich bądź też została zabita przy współudziale Polaków” – piszą autorzy.

Książka, która była tajemnicą

Książka niemal do ostatniej chwili trzymana była pod kluczem przez wydawcę ze względu na zainteresowanie rządzących, którzy chcieli poznać jej zawartość, zanim trafi do drukarni. Nie rozsyłano jej więc drogą e-mailową, a pierwsze próbne egzemplarze pojawiły się dopiero w ostatni czwartek.

Czas publikacji ma znaczenie. Przez Polskę przetoczyła się bowiem ostatnio fala antysemickiego hejtu, wywołana ustawą o IPN. Za jej pomocą PiS chce na nowo pisać historię Zagłady, bez opowieści o Jedwabnem, bez „Pokłosia”, „Idy” i setek naukowych prac udowadniających współudział Polaków w mordowaniu Żydów.

Dwutomowe dzieło „Dalej jest noc. Losy Żydów w wybranych powiatach okupowanej Polski” pod redakcją Barbary Engelking i Jana Grabowskiego z Centrum Badań nad Zagładą Żydów to efekt kilkuletnich badań prowadzonych przez dziewięciu naukowców w różnych regionach Polski. Ich wnioski potwierdzają bolesną prawdę: Polacy byli w czasie wojny nie tylko ofiarami, lecz także świadkami, a czasami i oprawcami.

Badania dotyczą trzeciej fazy Holokaustu, począwszy od 1943 roku, gdy getta były już zlikwidowane, ich mieszkańcy wywiezieni do obozów zagłady, a nieliczni Żydzi, którym udało się zbiec z transportów i obozów lub przeżyć egzekucje i wydobyć się z masowych grobów, wracali do rodzinnych wsi i miasteczek, szukając u sąsiadów pomocy.

– Proporcja porażki do sukcesu w poszukiwaniu ratunku wynosiła 2:1 – twierdzi Barbara Engelking. W badanym przez nią powiecie (Bielsk Podlaski) było 15 gett zamieszkanych przez 40 tys. osób. Szacuje się, że masową eksterminację zdołało przetrwać od 1300 do 2000 Żydów. Badaczka dotarła do 974 indywidualnych historii uciekinierów znanych z imienia i nazwiska. Z tej grupy końca wojny doczekały 322 osoby. – To oznacza, że 62,4 proc. szukających pomocy Żydów zginęło – mówi badaczka.
Opisywane przez nią historie to konfrontacja wielkich liczb z dramatem pojedynczego człowieka.

Opisy zbrodni

Jak choćby historie z powiatu węgrowskiego na Mazowszu, które w „Dalej jest noc” przytacza jeden ze współautorów książki prof. Jan Grabowski, pracujący od lat w Kanadzie, prywatnie syn Żyda ocalałego z Holokaustu. Grabowski opowiada Newsweekowi, żę w relacjach Żydów zaskoczyło go przerażenie postawą Polaków, bo co do Niemców i Ukraińców nie mieli złudzeń. Tamci byli obcy – Polacy swoi. Gdy zaczęła się likwidacja getta w Węgrowie, „wszyscy wiedzieli, dokąd ich zawiozą i co się tam z nimi stanie. Przez cały dzień esesmani z ochoczą pomocą Polaków ładowali Żydów na otwarte ciężarówki”. 8 tys. ludzi wpakowano do pociągów jadących do Treblinki.

Na ulicach Węgrowa w dniu likwidacji getta zabito około tysiąca Żydów. Przyglądający się rzezi Polacy zrywali z martwych ubrania i wyrywali im złote zęby. „Złote koronki z zębów ściągano różnymi narzędziami. Z tego powodu nazywano ich w Węgrowie ‘dentystami’. Dentyści sprzedawali swój towar przy pomocy różnych pośredników. Gdy jednemu z tych pośredników, który był urzędnikiem sądowym, powiedziano, że na tym złocie jest ludzka krew, odpowiedział: ‘nic podobnego, sam je dokładnie oczyściłem’”.

Inne przytoczone przez profesora Grabowskiego świadectwo pochodzi od strażaka Janiszewskiego: „Zdjąłem trupowi kolczyki i pierścionek i oddałem je komendantowi policji granatowej. A za to otrzymałem pozwolenie zatrzymania butów zdjętych z trupa zabitej Żydówki. W tych butach chodziła później moja żona”. Tenże sam Janiszewski zobaczył innym razem, że „obok trupa leżała szczęka kauczukowa ze złotą koronką, od której szpadlem odrąbałem koronkę i schowałem do kieszeni”.

Członkowie Ochotniczej Straży Pożarnej najmowali się do pomocy Niemcom bez przymusu, wręcz na ochotnika. Po likwidacji getta w Węgrowie wraz z granatową policją i miejscową ludnością przeczesywali dom po domu, wyciągając Żydów z kryjówek. „Dodatkową zachętę stanowiło ćwierć kilo cukru, które Niemcy obiecali wydać polskim ochotnikom za każdego doprowadzonego Żyda” – pisze prof. Grabowski, przytaczając relację Efraima Przepiórki.

Innym razem ochotnikom rozdawano wódkę: „Jeden z żandarmów wezwał osoby biorące udział w łapaniu Żydów, by podniosły rękę do góry. Dużo osób podniosło ręce. Niemcy zaczęli rozdawać wódkę. Najbardziej zasłużeni dostawali po półtora litra wódki, a reszta po pół litra”.Wyłuskiwanych z kryjówek Żydów prowadzono najczęściej na miejscowy kirkut, gdzie dokonywano egzekucji. To właśnie podczas tej ostatniej drogi żonie Fiszmana „gdyby nie była w stanie dość szybko ściągnąć kolczyków – próbowali obciąć uszy”. A do towarzyszącej jej Żydówki „Polacy wołali: ‘oddaj nam swoje buty!’. A ona na to: ‘Nie chcecie poczekać, aż mnie zabiją?’. Na to Niemiec kazał zdjąć jej buty (…) i powiedział do Polaków – teraz weźcie sobie jej buty”.To jest opowieść o tym, jak wola walki o przetrwanie zderzyła się z bezlitosną obojętnością i przyzwoleniem na zło. I jak trudno było w tym morzu nieszczęścia znaleźć perłę dobroci. Bo książka pokazuje też Polaków, którzy żydom pomagali. Tyle, że było ich znacznie mniej.

To jedynie fragment zawierającego wstrząsającego tekstu, który znajdziecie w najnowszym Newsweeku i na Newsweek Plus.

Aleksandra Pawlicka – Dziennikarka działu Polska
Dziennikarka Newsweeka, wcześniej pracowała we Wprost, Przekroju, polskiej sekcji BBC. Prywatnie podróżniczka. Napisała książki “Światoholicy” – o swoich podróżach do 60 krajów ze zdjęciami męża Jacka Pawlickiego>, szefa działu zagranicznego “Newsweeka”, wywiad- rzekę z prof. Magdaleną Środą “Ta straszna Środa”, książkę o I Kongresie Kobiet “Czas na kobiety” oraz sagę rodzinną Jerzego Stuhra “Historie rodzinne”.

Nazi Palestine: The Plans for the Extermination of the Jews of Palestine

KLAUS-MICHAEL MALLMANN and MARTIN CÜPPERS

In 1941-42 Nazi Germany appeared to be invincible in North Africa against the British and in Eastern Europe against the Soviet Union. Some very specific plans were being drawn in Berlin to ensure the genocide of the Jews in Palestine. With the invasion of Egypt at hand, many Arab nationalists seeking to eliminate British and French presence in North Africa and the Near East looked to a leader, the Grand Mufti of Jerusalem, Haj Amin el-Husseini, for guidance.

The Mufti visited Axis capitals and met Adolf Hitler and Heinrich Himmler. Not only did Nazi Germany promise to end the European “colonial presence” that had replaced the Ottoman Empire after 1918, it also pledged to wipe out the Jews who had been living in Palestine since time immemorial as well as the new arrivals from the beginning of the modern Zionist movement in the nineteenth century and following the Balfour Declaration in 1917.

The process of extermination was about to be activated and the SS and SD officers had been selected and assigned to the effort. They were to operate behind the lines with the help of those in the region who were eager to join the task force. When the Afrika Korps was defeated at El Alamein, the Einsatzkommando shifted its operations to Tunisia, where it implemented cruel anti-Jewish policies for many months. The authors have identified the relevant documents and analyzed the racist, ideological, political, and religious implications of the planning of a specific regional extermination program within the context of the Holocaust.

“It is to the credit of the authors…that they have been assiduous in locating information either inaccessible or overlooked before….The book is especially strong in its portrayal of substantial affinities between many Arab leaders and National Socialism. It is not just that they believed that they had the same enemies; there was a far greater convergence of beliefs than much of the literature—and subsequent apologias—would lead one to believe.”

—Gerhard L. Weinberg, Central European History

“A very important study regarding German-Arab collaboration during World War II against the Jews in the Arab world in general and in Palestine in particular.”

—Jewish Book World

“Compelling….The Einsatzkommando…that accompanied Rommel’s Africa Corps counted on Arab assistance in the destruction of Palestinian Jewry in the same way that collaborators in Lithuania, Poland, and Ukraine aided the Nazi death squads in eastern Europe. The authors….both academics at German universities….reject the argument that Arab support for Hitler was due only to the Zionist movement. Rather, they argue, Haj Amin Husseini, the leader of the Arab revolt against Great Britain in Palestine, and Rashid Ali Gailani, the leader of the pro-Nazi revolt in Iraq, shared the same anti-Semitic view of all Jews, not just Zionists, as did the National Socialists. The authors conclude that the Nazi regime tried much more concretely than previously supposed to physically destroy the Jews of Palestine, and that this objective would have received widespread and active support from the Arabs. Recommended.”

—Choice

“[The publisher] should be complimented for bringing [this book] to the English-reading world….[It] …contains…clear-headed analysis…of the relationship between the Muslim world…and the National Socialists….It describes how the common value of Jew-hating and anti-Zionism made Palestine a ripe prize and rallying point both strategically and politically for Islamists, Arab nationalists, and Nazis….The book…paint[s] the disastrous probable outcome of a ‘Nazi Palestine,’ but it is much more than that. It is a book about what did happen, not a fantasy. It makes clear that the outcome of a success of the Arab/Nazi coalition in WWII would have been genocide of the Jews, led by Germans and enforced by Arabs.
“[The authors] show us the irrational roots of history…[and] discuss how useful the irrationality of Jew-hating was as a tool for uniting Muslims and Nazis….[The book] displays the toxic mix of Nazi and Muslim antisemitism, showing how the Germans exploited its pragmatic and historical tendency in the Middle East….[and] it gives us a lot of facts useful in drawing conclusions and in providing an understanding of how, in much of the Palestinian population, this antisemitism was transformed into genocidal hate and political ammunition….

“Probably the most shocking and freshest research in Nazi Palestine is the information on the Einsatzkommando and Rommel’s Afrika Korps…. The readiness of this unit, along with assurances of Arab leaders of assistance in the mass murder of the Jewish populations, gave little doubt of the anti-Semitic genocide about to take place….The Einsatzkommando [was]…about [to be] use[d] in the implementation of the Holocaust in the Middle East….There were Arab troops in Greece waiting for deployment.

“Mallmann and Cüppers did not write a survey of all of Arab hearts and minds. They wrote instead a shocking and dangerously revealing story of a significant threat to the world reflected in the relevance of Nazi ideology and Nazi values to many Arabs. We hear in modern voices rising from Palestine and the Middle East repetitions of those genocidal threats that seem to have been coined in the 1930s and ‘40s. There should be room to defend against a blanket condemnation of a whole people as ‘Nazis.’ At the same time, there should be an awareness of a legacy of Nazi sympathizers that exists in the Middle East…. “The public has a tendency to keep their eyes shut tight and not see the uncomfortable even if it is obvious. It is the role of the researcher to pry those eyes open through well-researched material, allowing scholars and the public to see the facts. The authors of Nazi Palestine have done just that with good scholarship and potent writing.”

—David Sokol, Journal for the Study of Antisemitism

TABLE OF CONTENTS

Klaus-Michael Mallmann and Martin Cüppers are German historians at the University of Stuttgart’s Forschungsstelle Ludwigsburg. Among their many well-received publications are Mallmann’s (with Bogdan Musial), ed., Genesis des Genozids: Polen 1939-1941 and Cüppers’ Wegbereiter der Shoah: Die Waffen-SS, Der Kommandostab Reichsführer-SS und die Judenvernichtung 1939-1945.

Wystawa 1968 rok na UW [ 2018-03-19 UW ]

   Roman Gessek