Po co Izraelowi konstytucja?

Andrzej Koraszewski

Arabski poseł do Knesetu, Ayman Odeh, wznosi na placu Rabina w Tel Awiwie transparent z napisem „Równość” podczas protestu przeciw konstytucyjnej ustawie o państwie żydowskim. 14 lipca 2018 EPA-EFE/ABIR Sultan

Dawid Warszawski (Konstanty Gebert) włączył się do międzynarodowego chóru zatroskanych o kształt konstytucyjnych zapisów państwa Izrael. Izrael nie ma konstytucji, ma kilka ustaw uznawanych za zasadnicze. Ustawa, o której mowa, dyskutowana była od siedmiu lat i precyzuje kilka spraw, które zazwyczaj w konstytucjach są definiowane. Dawid Warszawski nie podaje odnośnika do samego tekstu ustawy, ani też nie kłopocze się jej rzetelnym referowaniem. (Dla zainteresowanych podaję link do angielskiego tekstu ustawy.) Zaczyna od stwierdzenia, że prawo narodów do samostanowienia jest fundamentalne, ale jego zdaniem nikt nie wie, co to takiego ten naród żydowski.

„Nie istnieje jego definicja, poza prawem religijnym, a spory o to,
kto jest Żydem, nadal wstrząsają Izraelem i zagrażają jego stosunkom z diasporą.”

Nie wtajemnicza nas Dawid Warszawski w te izraelskie spory związane z tym, kto ma prawo osiedlenia się w Izraelu. A są one istotne ze względu na artykuł 5 tej ustawy głoszący, że „państwo będzie otwarte na żydowską imigrację i łączenie wygnanych”. Nic nowego, bo Izrael powstał jako miejsce, w którym prześladowani (lub tylko chętni) Żydzi całego świata mogą zawsze znaleźć schronienie. Religijna tradycja powiada, że Żydem jest ten, kto urodził się z matki Żydówki. Czasem tłumaczono to tym, że prześladowany na całym świecie lud żydowski doświadczał często brutalnych prześladowań, kobiety były gwałcone, nie chciano odrzucać dzieci poczętych z gwałtu. Niezależnie od źródeł tej definicji Żyda, nowe państwo żydowskie nie zamierzało akceptować odrzucania tych, którzy związani są z żydostwem tylko przez ojca. Dodatkowym problemem jest często trudność przedstawienia dokumentów. Jest więc o czym dyskutować, ale Dawid Warszawski pozostawia nas z domysłem, że oni sami nie wiedzą, kto jest Żydem. Martwi się również Dawid Warszawski o inną sprawę:

…nie wiadomo też, jakie są granice Państwa Izraela. Linie zawieszenia broni z 1949 r., które przetrwały do wojny 1967 r.? Obecne, czyli granice brytyjskiej Palestyny mandatowej, obejmujące wszak także okupowany Zachodni Brzeg? (podkreślenie moje) Ewentualne zakończenie okupacji zależy nie tylko od Jerozolimy, ale treść uchwalanego przez Kneset prawa – już tak.

Jeśli pominąć przekłamanie, które kazałoby interpretować, że Warszawski uważa, iż Izrael anektował Zachodni Brzeg (może to była tylko niezręczność stylistyczna), to prawda, że granice Izraela zostały zatwierdzone w traktatach z Egiptem i Jordanią, ale nie z Syrią i Autonomią Palestyńską. Izrael nigdy nie anektował okupowanej przez Jordanię między rokiem 1948 a 1967 Judei i Samarii, uznając, że te oczyszczone przez Jordańczyków z Żydów tereny mogą być kartą przetargową, pozwalającą na wynegocjowanie traktatu pokojowego. Jak pamiętamy, Liga Narodów początkowo przeznaczyła na „dom Żydów” cały Mandat Palestyński, następnie Brytyjczycy przeznaczyli 78 procent tego obszaru na państwo Arabów palestyńskich (Transjordanię), a obszar po zachodniej stronie rzeki Jordan (wraz z Judeą i Samarią) miał zostać „domem Żydów”. Potem znów zmienili zdanie, zaś Watykan konsekwentnie domagał się międzynarodowego statusu Jerozolimy. Ostatecznie granice Izraela zostały ustalone w wyniku działań wojennych, czyli odpierania kolejnych agresji połączonych armii arabskich. Dawid Warszawski to wszystko wie, ale nie chce przemęczać czytelników zbędną wiedzą.

Wróćmy jednak do tekstu ustawy, która stwierdza, w artykule pierwszym, że

A. Ziemia Izraela to historyczna ojczyzna żydowskiego ludu, w której ustanowiono państwo Izrael.

B. Państwo Izrael jest narodowym domem żydowskiego ludu, w którym [żydowski lud] może egzekwować swoje naturalne, kulturowe, religijne i historyczne prawo do samostanowienia.

C. Prawo do egzekwowania narodowego samostanowienia w państwie Izrael jest unikatowe dla żydowskiego ludu.

(Ten punkt C narobił sporo hałasu, ale kiedy mówimy, że Polacy w Niemczech, czy na Litwie nie mogą żądać samostanowienia, sprawa staje się nieco bardziej zrozumiała i mniej kontrowersyjna.)

Dalej ustawa definiuje symbole narodowe, informuje, gdzie jest stolica państwa Izrael, stwierdza, że oficjalnym językiem jest  hebrajski (dodając w punkcie B artykułu 4, że  „Język arabski ma specjalny status w państwie, a regulacja korzystania z arabskiego w instytucjach państwowych i przez te instytucje będzie określona w przepisach prawnych.” (pewnie chcielibyśmy mieć taką konstytucyjną klauzulę dla języka polskiego na Litwie, no ale nie o Litwie mowa).

Zapewne można oczekiwać niekończących się dyskusji na temat artykułu 7, o żydowskich osiedlach, który stwierdza: Państwo uważa rozwój żydowskich osiedli za wartość narodową i będzie działać w celu zachęcania i promowania ich zakładania i konsolidacji.

Ponieważ „osiedla” w antyizraelskich kampaniach kojarzone są wyłącznie z terytoriami spornymi, więc zapewne będzie to interpretowane jako zapowiedź budowania dalszych osiedli za zieloną linią. Po pierwsze takie ograniczenie nie jest uprawnione, po drugie osiedla za zieloną linia są wyłącznie właśnie na terenach spornych, które przestaną być sporne po zawarciu pokojowego traktatu i jak wiemy na podstawie deklaracji oraz doświadczenia w Gazie, tam gdzie kończy się suwerenność Izraela, tam osiedla żydowskie są likwidowane.

Bardzo ciekawy komentarz do tej ustawy prezentuje w „Wall Street Journal” profesor prawa międzynarodowego Eugene Kontorovich. Kontorovich pokazuje, że sformułowania analogiczne jak w tej ustawie znajdują się w wielu konstytucjach państw europejskich, nie budząc żadnych zastrzeżeń, po drugie, że ustawa nie narusza żadnych praw jakiejkolwiek grupy obywateli izraelskich, w tym Arabów izraelskich, nie tworzy również żadnych przywilejów dla żadnej grupy obywateli.

Komentując artykuł ustawy o osiedlach, Kontorowicz zwraca uwagę,  że jest to powtórzenie polityki przyjętej przez społeczność międzynarodową w zaleceniu Ligi Narodów dla Palestyny, by zachęcać do tworzenia osiedli żydowskich. Przy okazji przypomina, że izraelski Sąd Najwyższy orzekł, iż Arabowie mają prawo tworzenia osiedli mieszkalnych w Izraelu, gdzie Żydzi nie mogą mieszkać, a w innym przypadku orzekł, że Żydzi nie  mają takiego prawa wykluczania obywateli będących Arabami. Autonomia Palestyńska karze wyrokiem śmierci sprzedaż ziemi Żydowi, a niedawno mufti Jerozolimy wydał fatwę zakazującą sprzedaży arabskiej własności Żydowi pod karą infamii lub śmierci. Jak już mowa o Autonomii Palestyńskiej, to być może warto zwrócić uwagę, że ani Dawid Warszawski, ani żaden dziennikarz brytyjskiego „Guardiana” czy amerykańskiego „New York Timesa” od 2003 roku, kiedy ten projekt zatwierdzono, nie krytykował zapisów w projekcie konstytucji Autonomii Palestyńskiej, który stwierdza, że Palestyna jest częścią arabskiego świata (artykuł 1), Jerozolima jest stolicą Palestyny (artykuł 3), Islam jest oficjalną religią w Palestynie, a zasady szariatu będą główną podstawą ustawodawstwa (artykuł 4).

Kontorovich przypomina również, że arabski poseł do Knesetu podarł projekt ustawy w izraelskim parlamencie, a inny nazwał tę ustawę „oficjalnym początkiem faszyzmu i apartheidu”. Dawid Warszawski wydaje się zgadzać z tą opinią, chociaż może wyraża ją nieco ostrożniej.  (Nie chcę tu sugerować, co by spotkało kurdyjskiego posła, który podarłby projekt rządowej ustawy w parlamencie w Ankarze, czy marzącego o pokoju z Izraelem posła palestyńskiego, który zrobiłby coś takiego w Ramallah).

Dawid Warszawski pisze:

Ale izraelskim Arabom nie jest do śmiechu: jasne jest bowiem, że komukolwiek i do czegokolwiek ustawa ta daje prawo, to ich go pozbawia. Dotąd wszystkim wystarczała obietnica z deklaracji niepodległości z 1948 r.: „Państwo Izraela (…) zapewni całkowitą równość praw społecznych i politycznych wszystkim jego mieszkańcom”. Izraelscy Arabowie rzeczywiście mieli równe prawa (z wyjątkiem prawa do służby wojskowej), choć istnieje rozległa dyskryminacja w praktyce. Od środy jednak równych praw już nie mają.

Rzeczywiście? To interesujące, gdzie w tej ustawie Warszawski znalazł anulowanie któregokolwiek z praw izraelskich Arabów? A już jak na pierwszego specjalistę Rzeczpospolitej od spraw izraelskich chyba jednak przesadził z tym krzywdzącym pozbawieniem arabskich obywateli prawa do służby wojskowej. (Arabowie izraelscy nie mają obowiązku służby w wojsku, ale mają możliwość dobrowolnej służby w armii, z czego wielu Arabow korzysta, osiągając w tej armii wysokie pozycje i odznaczając się w warunkach bojowych.) Czy to znaczy, że nie ma dyskryminacji? Takie stwierdzenie byłoby nadużyciem, trwający konflikt wywołuje napięcia i tworzy antagonizmy, a ponieważ Żydzi to ludzie, a ludzie są różni, więc i różne zachowania można w ich społeczeństwie zaobserwować. Warszawski wydaje się wiedzieć, że nie ma w Izraelu dyskryminacji prawnej mniejszości arabskiej i insynuuje, że ta ustawa ją ustanawia, zapewne wie, że przypadki dyskryminacji nieformalnej spotykają się ze społecznym potępieniem, i wygląda na to, że odpycha od siebie wszelkie informacje o wysiłkach rządu zmierzających do zrównania szans ludności arabskiej z tymi, które stworzono dla ludności żydowskiej. Warto tu również przypomnieć dziesiątki wypowiedzi izraelskich Arabów powtarzających swoim rodakom, że Arabowie izraelscy mają więcej praw obywatelskich niż Arabowie w jakimkolwiek arabskim kraju.)

Kończąc swój komentarz do tej ustawy w Eugene Kontorovich stwierdza:

Być  może najlepszym dowodem, że Izrael potrzebuje konstytucyjnego potwierdzenia  swojego statusu suwerennego państwa żydowskiego, jest zapał, z jakim tak wielu kwestionuje i uznaje za niedemokratyczne kroki, które są uważane za banalne i oczywiste w każdym innym miejscu na świecie.

Dawid Warszawski  dorzucił swoje trzy grosze dla wzmacniania tego dowodu.

Artykul Konstantego Geberta redakcja urozmaiciła zachętami do dalszych lektur:

Po co premierowi Izraela szampan, skoro nie pije. Beniamin Netanjahu pójdzie do więzienia za korupcję?
Netanjahu: To „punkt zwrotny” w historii syjonizmu.
Polsce coraz bliżej do Izraela, a PiS i Likud to partie bliźniacze

Komentarz zbędny. Chociaż byłoby ciekawe dowiedzieć się, co Konstanty Gebert sądzi o tych zalecanych tłustym drukiem lekturach uzupełniających jego tekst.

Izrael wymienia ambasadora w Warszawie

Bartosz T. Wieliński

Ambasador Izraela w Polsce Anna Azari poirytowana wychodzi po spotkaniu z marszałkiem Senatu Stanisławem Karczewskim (ws. pisowskiej nowelizacji ustawy o IPN). Warszawa, 31 stycznia 2018 r. (Fot. Sławomir Kamiński / Agencja Gazeta)

Według izraelskich mediów ambasador Annę Azari, która publicznie krytykowała Polskę za nowelizację ustawy o IPN, ma zastąpić Alex Ben-Zvi. Czy to znak ocieplenia relacji na linii Warszawa-Tel Awiw?

W międzyczasie okazało się, że Biały Dom uzależnił zaproszenie prezydenta Dudy do Waszyngtonu od wycofania się Polski z krytykowanych przez Izrael zapisów nowelizacji ustawy o IPN.Niespodziewanie stało się to 27 czerwca, gdy zmiany – błyskawicznie, bez dyskusji – przegłosowano w Sejmie i Senacie, a potem podpisał je prezydent. Pozwoliło to odmrozić relacje z Izraelem, we wrześniu Andrzej Duda spotkał się w Białym Domu z Donaldem Trumpem.

Tu PiS, tam Likud

Wymiana ambasadora to znak, że Izrael dąży do uspokojenia stosunków i powrotu do współpracy. Przed awanturą o nowelizację ustawy o IPN popierająca Izrael Polska uchodziła za jego najbliższego i najmniej krytycznego sojusznika w Unii Europejskiej. Pojawiały się nawet opinie, że rządy w Polsce i w Izraelu są do siebie bardzo podobne.

– Ben-Zvi to zawodnik pierwszej ligi, w izraelskiej dyplomacji piastuje wysokie stanowisko. Nie stawiałbym jednak już teraz diagnoz, jeśli chodzi o powodzenie jego misji – mówi jeden z polskich dyplomatów.

W Nowym Jorku są setki antyżydowskich przestępstw nienawiści
– i ANI JEDEN schwytany sprawca nie był ze skrajnej prawicy

Elder of Ziyon
Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

To jest alarmująca statystyka. Statystyka przestępstw nienawiści FBI pokazuje, że antyżydowskie przestępstwa nienawiści z łatwością przewyższają wszystkie inne antyreligijne przestępstwa nienawiści w całym kraju  i że tak było, od kiedy prowadzi się takie statystyki, ale że przestępstwa wobec czarnych są dużo częstsze w całym kraju. Nowy Jork jest jedynym miastem, gdzie Żydzi są najczęściej ofiarami wszystkich przestępstw nienawiści.
Same liczby są jeszcze bardziej osłupiające. W 2017 r. było 151 zażaleń na antysemickie przestępstwa nienawiści, w odróżnieniu od 34 przeciwko czarnym i 40 przeciwko gejom.

Następnie artykuł ujawnia coś, co jest niemal nie do pojęcia dla każdego, kto polega na nagłówkach medialnych, by ustalić, co jest największym zagrożeniem Żydów w Ameryce:

Przez minione 22 miesiące nie złapano lub zidentyfikowano ani jednej osoby jako napastnika w antysemickim przestępstwie nienawiści, która byłaby związana z skrajnie prawicową grupą, powiedział mi Mark Molinari, oficer dowodzący wydziałem policji Siły Specjalnej ds. Przestępstw Nienawiści.

22 miesiące to czas, od kiedy Donald Trump jest prezydentem.

Nie powinniśmy minimalizować prawicowego antysemityzmu. Zbyt wiele jednak relacji medialnych w następstwie Pittsburgha minimalizowało wszystkie inne postaci antysemityzmu. Muzułmanie atakujący Żydów i czarni atakujący chasydów są „akceptowani” jako część krajobrazu, niemal niewarci wzmianki. W artykule jest sucha wzmianka:

Kiedy chasyd zostaje zaatakowany przez kogoś w Nowym Jorku, postępowe grupy głównego nurtu na ogół nie wysyłają e-maili wzywających do protestu i braterstwa, ani nie ma czuwania ze świecami na Union Square, jak to często robią, kiedy ludzie zostają poszkodowani z powodu swojej rasy lub grupy etnicznej, lub tego, jak identyfikują się w kategoriach płci lub seksualnej orientacji.

Współczucie jest rozdzielone nierówno. Niewiele go jest w stosunku do fundamentalistów religijnych jakiegokolwiek rodzaju, które docierają do uświadomionej klasy widzów dyskusyjnego forum “Pod Save America”. Mówi się o nich tylko wtedy, kiedy wydarzenia wydają się potwierdzać istniejące przekonanie o zacofaniu – hordach dzieci sprowadzanych na świat przez rodziny, które odmawiają zaszczepienia ich i utrzymują je w półanalfabetyzmie.

Anti-Defamation League prowadzi własną statystykę i w zeszłym roku poinformowała, że dziewięć z 12 fizycznych napadów na Żydów uznanych za przestępstwo nienawiści w stanie Nowy Jork było popełnionych w Brooklynie i dotyczyło ofiar, które łatwo rozpoznać jako członków tradycyjnych, ortodoksyjnych społeczności. Poza tym światem byli niemal niezauważeni.

Żydowskie życie liczy się – ale, jak się wydaje, tylko wtedy, kiedy jest atakowane przez nikczemnych, wygolonych na pałę, neonazistowskich łotrów. Kiedy Żyda atakuje człowiek kolorowy, muzułmanin lub „propalestyński aktywista”, wówczas współczucie „postępowego” tłumu znika. Motywacja czarnego antysemity przeciwko „bogatym żydowskim właścicielom domów” lub muzułmanina przeciwko „syjonistycznym uzurpatorom” czyni, że te przestępstwa są jakoś mniej interesujące i ofiary mniej warte współczucia. Pogrom w 1991 r. na Crown Heights, gdzie tłuszcza ludzi kolorowych zaatakowała Żydów, media przedstawiały, jak gdyby obie strony walczyły ze sobą, a to nadal boli.

Mówiąc wprost: wypadki, w których ludzie atakują Żydów, nie są równie pikantne, kiedy atakujący nie są neonazistami.

Fakt, że realny, codzienny antysemityzm daleko przekracza wszystkie inne przestępstwa nienawiści, nie interesuje nowojorskich liberałów. Nie ma wśród nich oburzenia, kiedy co parę miesięcy pojawia się wideo z religijnymi Żydami bezlitośnie atakowanymi we własnej dzielnicy.

Gdyby ci tak zwani „postępowi” byli uczciwi wobec samych siebie, przyznaliby, że nie chcą sympatyzować z tymi żydowskimi ofiarami, ponieważ w głębi duszy uważają, że ci Żydzi na to zasłużyli – że ci Żydzi są ciemiężcami, nie zaś ciemiężonymi, na Olimpiadzie Ciemiężonych. Jeśli atakujący jest czarnym lub muzułmaninem, nagle pojawia się instynktowne współczucie i sympatia wobec atakującego, niezależnie od faktów.

Śmiertelne ataki i poważne groźby terroru wobec amerykańskiej społeczności żydowskiej pochodziły przez ostatnie trzydzieści lat mniej więcej równo od skrajnej prawicy i od muzułmanów. Postępowy tłumek zazwyczaj nie bierze bezpośredniego udziału w strzelaniu ani podkładaniu bomb. Nie znaczy to jednak, że lewica jest mniej antysemicka niż ktokolwiek inny. Ich selektywne oburzenie na ataki na Żydów zależnie od tego, kto jest atakującym, pokazuje, że ich rzekomo pryncypialne stanowisko przeciwko antysemityzmowi jest w rzeczywistości wymówką, by pokazać oburzenie wobec ich ideologicznych wrogów – żydowskie ofiary redukuje się do rekwizytów dla głównego programu nienawiści do Trumpa.

Uprzedzenie u podstaw jest takie samo, jak uprzedzenia tych, którzy atakują Żydów.

Jeśli chce się zasadnie obwiniać Donalda Trumpa za tworzenie środowiska, w którym ekstremistyczni prawicowcy czują się swobodnie atakując Żydów, to trzeba także obwiniać liberalne media i “postępowy” tłumek za systematyczne minimalizowanie znacznie liczniejszych ataków antysemickich, kiedy atakującymi są czarni, muzułmanie lub „antysyjoniści”. Są równie winni tworzenia środowiska, w którym bezkarnie można atakować Żydów.

Pittsburgh powinien był zjednoczyć ludzi w zrozumieniu rzeczywistości antysemityzmu w dzisiejszej Ameryce. Nurty antysemityzmu istnieją w każdej grupie – na prawicy, na lewicy, wśród czarnych i białych, muzułmanów i chrześcijan. Zamiast tego, rzeź Żydów Pittsburghu zamieniła się w kolejny występ w konkursie plucia między grupami, które wszystkie są do pewnego stopnia winne umacniania nienawiści do Żydów.

Elder of Ziyon – Amerykański bloger, którego blog jest jednym z najlepszych źródeł dokumentujących współczesny antysemityzm.