The Modern Festival of Lights

The Modern Festival of Lights


Hanukkah’s increasing popularity in the 20th century coincided with a new look for the holiday’s menorahs

Hanukkah Lamp, 1950s. Copper alloy: cast and patinatedTHE JEWISH MUSEUM, NEW YORK. GIFT OF MANFRED AND JUDITH ANSON

O fall the glorious objects on display at the Jewish Museum in New York or resting in its storerooms, awaiting their turn in the limelight, my favorite happens to be a constellation of eight tiny, bowlegged chairs somewhat the worse for wear. Fashioned inexpensively out of lead and tin and bearing the dents of time and the scars of use, the chairs, when combined, turn into a Hanukkah lamp. Back in the late 1880s, in Belarus, whence they came, all anyone had to do was to arrange the chairs in a row; lift up their lids, or erstwhile cushions; pour in a glug of oil; affix a wick to the little hole in the center of each chair; light a match and, voilà, furniture that glowed in the dark, illuminating the Festival of Lights.

My affinity for these miniatures runs deep. It’s not just that I’m beguiled by their diminutive, dollhouse characteristics, which I am, or that I have a thing for chairs of any size, which I do. It’s that these ritual artifacts speak to me of portability and movement, of adaptability and resilience—qualities in which the festival of Hanukkah, especially in its modern iteration, abounds.

Once a backwater of a holiday, whose appearance on the Jewish calendar was greeted with a modicum of fanfare, Hanukkah in the New World loomed ever larger and larger, an occasion for gift-giving, family gatherings, public spectacle, and Jewishly themed expressions of mirth. (Yes, mirth.) Where so many Jewish ritual practices either contracted or languished in 20th-century America, a consequence of modernity, this ancient holiday expanded its hold, giving rise to a panoply of newfangled ritual devices, practices, and even foods, among them bite-size tuna fish sandwiches molded in the shape of mini-Maccabees, and a dish known as menorah salad, whose ingredients—cottage cheese, bananas, and maraschino cherries—came together to form a menorah. Yum!

Those of us who study these things draw on a number of explanations to account for Hanukkah’s mighty surge in popularity. The Jewish holiday’s calendrical proximity to Christmas, whose celebration over time also became increasingly more pronounced, moving from the sanctuary and the domestic hearth into the marketplace and the civic square, is one explanation. When seen from this external perspective, Hanukkah benefited from its timing as well as its embrace of consumerism. Another interpretation, shifting its point of reference, holds accountable the rise of the State of Israel and its latter-day Maccabees, those who fought in the War of Independence and in subsequent battles. Heightening the connection between ancient times and our own, Zionism supplied those who hungered for an organic rather than a manufactured rationale with one that rang true and ever so timely.

A third perspective relates Hanukkah’s appeal to the growing child-centeredness of postwar America, that era of the baby boom, and with it, parental as well as communal attempts to render Judaism more kid-friendly, less austere and restrained, and much more lighthearted and perhaps even fun. Whatever explanation you prefer, it all “goes to show that if you work away at it, you can revive a holiday,” concluded one American rabbi in 1949, bemused by the enthusiasm his otherwise inattentive congregants brought to their celebration of the winter holiday.

Hanukkah Lamp, Stolin (Belarus), c. 1885, Lead: cast; tinTHE JEWISH MUSEUM, NEW YORK. GIFT OF THE CHERNICK FAMILY

Hanukkah menorahs were at the ready. Gone were the days when American Jewish families made do either by melting a wax candle onto a wooden ruler, or relying on their children’s Hebrew school arts and crafts projects, which invariably generated a hanukiah distinguished more by lumpishness than elegance. By the 1950s, the marketplace—suburban synagogue gift shops, especially—were awash in product, much of it state-of-the-art and proudly modern. Two distinctive kinds of menorahs stood out above the rest.

Many popular postwar Hanukkah menorahs were imported from the Holy Land. Bearing a stamp that proudly read “Made in Israel” and brandishing a distinctive, blueish-greenish finish akin to verdigris, those fashioned out of patinated metalware, or greenware, flew off the shelves. A canny admixture of modernity—of chemistry and mass production—and antiquity, these tarnished copper-toned ritual objects were nothing if not versatile. Lightweight, affordable, and easy to clean—no bothersome polishing necessary—they took shape as shields and as soldiers, olive branches and jugs. At once a salute to the present and an homage to the past, these “artistic artifacts” also tidily summed up many of the impressions postwar American Jews had of Israel: ancient, yet modern; rooted in history, but forward-looking; a latter-day miracle.

For all their appeal, imported Israeli Hanukkah menorahs stopped short of cornering the American market. Fierce competition came in the form of a homegrown alternative: menorahs with a chromium finish. When, in the form of an alloy, chromium was added to iron and steel, the metal not only prevented, or, in the lingo of its day, “resisted” corrosion and rust, it also gave rise to a host of contemporary appliances, decorative elements, and household implements, from the wire that “toasts your bread at breakfast” to bathroom fixtures, elevator doors, “automobile jewelry,” and, increasingly throughout the 1940s and into the postwar years, to cocktail sets and serving trays as well. By then, chromium had become a “byword for a pleasing, bright, non-tarnishing finish of great durability.”

Some of the uses to which chromium is now being put, rhapsodized Colin G. Fink, a Columbia University professor of electrochemistry, in the pages of The Scientific Monthly in 1937, “were not even dreamed of a few years ago.” Even he, one of its most ardent fans, would never have envisioned chromium Hanukkah menorahs, but there they were, a decade or so later, manufactured by the Cromwell Silver Manufacturing Co., and all the rage among American Jewish consumers who patronized the suburban synagogue gift shop.

A dead ringer for silver but considerably less expensive and much easier to clean, requiring little muss or fuss, a chromium menorah appealed to the budget-conscious, practically minded Jewish housewife of the 1950s who found its lightweight body easy to carry from room to room or from window ledge to window ledge. Besides, this novel gift item never loses its sheen and always “gleams.”

That chromium menorahs, much like their newfangled Israeli cousins, married innovation with tradition, chemistry with history, deepened their allure. By uniting an ancient ritual object with a modern substance, they rendered Hanukkah as up-to-date, relevant, and shiny as the chromium-inflected bikes in the driveway, the cars in the garage, and the household appliances in the postwar kitchen.

Surely it’s no coincidence, then, that the patinated copper hanukiah and its chromium cousin, both the beneficiaries of modern technology, presided over the postwar Hanukkah marketplace. Together they stoked the American Jewish imagination, lighting a way forward.

Jenna Weissman Joselit, the Charles E. Smith Professor of Judaic Studies & Professor of History at the George Washington University, is currently at work on a biography of Mordecai M. Kaplan.

Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:

The Jewish Sound in Soviet Music

Open Secret: The Jewish Sound in Soviet Music (Sidney Krum Young Artists Concert Series)

YIVO Institute for Jewish Research YIVO Institute for Jewish Research

Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:

Syjonizm humanistyczny, czyli dlaczego warto dostrzegać łajdactwo antysyjonizmu

George Deek (Nwanne di Namba) w środku.

Syjonizm humanistyczny, czyli dlaczego warto dostrzegać łajdactwo antysyjonizmu

Andrzej Koraszewski

Hasło informujące, że antysyjonizm nie jest antysemityzmem, jest dość oczywistym kłamstwem, które w Warszawie powinno być łatwiejsze do przygwożdżenia niż w innych miejscach świata. Jedni widzieli to hasło na ulicach w młodości, inni w dzieciństwie, jeszcze inni wiedzą od rodziców, jak to wyglądało nieco ponad pół wieku temu. Wypracowana w Moskwie nowa odmiana wściekłego antysemityzmu staje się z każdym rokiem coraz bardziej zjadliwa, a ludobójczy antysyjonizm staje się coraz bardziej akceptowany w „dobrym towarzystwie”. Jest go pełno w Organizacji Narodów Zjednoczonych, w szacownych niegdyś organizacjach obrony praw człowieka, takich jak Human Rights Watch lub Amnesty International, w mediach głównego nurtu przyjmuje zatroskaną twarz rzekomych obrońców praw Palestyńczyków.

Brytyjski prawnik, badacz i dziennikarz, David Litman pisze, że przez blisko pięć lat informował i badał działalność ONZ i kiedy tylko zajmowano się Izraelem, zawsze wyłaniał się ten sam wzór – w charakterze głosu Izraela wyciągano jakieś marginalne postaci, które dzielnie śpiewały w tym samym chórze, co zakłamani oskarżyciele. Jako przykład Litman opisuje zorganizowane przez ONZ „Międzynarodowe Seminarium dziennikarskie na temat pokoju na Bliskim Wschodzie”. W panelu głos Izraela reprezentował niegdyś przewodniczący komunistycznej partii Meretz, a obecnie tylko czołowy działacz tej partii, Yossi Beilin. Brytyjski dziennikarz pisze, że obserwując od lat tego rodzaju imprezy, ani razu nie spotkał się z przypadkiem zaproszenia rzeczywistego przedstawiciela izraelskiego społeczeństwa. Nieodmiennie są to albo izraelscy antysyjoniości, albo diasporowi „krytycy Izraela” (o których można powiedzieć, że tak bardzo obawiają się oskarżenia o podwójną lojalność, że na wszelki wypadek unikają podejrzeń o uczciwość).

Dawniej mówiło się, że każdy antysemita ma swojego Żyda. Nic się nie zmieniło, dziś każdy wściekły antysyjonista, mniej lub bardziej otwarcie domagający się likwidacji Izraela wraz z jego ludnością, ma swojego żydowskiego „krytyka syjonizmu”, który swoją żydowskość wywleka jako dowód, że antysyjonizm nie może być antysemityzmem.   

Niewielką pociechą jest fakt, że istnieją również nieżydowscy syjoniści, świadomi, że ta nowa    odmiana antysemityzmu jest równie nieludzka i równie niebezpieczna jak wszystkie stare warianty tej zarazy. Jestem syjonistą, bo uznaję prawo Żydów do życia, prawo Żydów do posiadania własnego państwa, prawo Żydów do obrony swojego państwa przed armiami i przed terrorystami, jak również prawo do obrony przed kłamcami powielającymi w nieskończoność informacje całkowicie fałszywe, groteskowo zniekształcone lub „zaledwie” tak niejasne, że odbiorca ma wrażenie, że Żydzi znowu popełnili zbrodnię, a dziennikarz ma wrażenie, że był uczciwy.    

Jak się to robi? W niedzielę 21 listopada palestyński terrorysta w Jerozolimie jednego Izraelczyka zabił, czterech innych ranił. CNN informowała: „Jeden zabity, czterech rannych w wyniku strzelaniny w Jerozolimie, napastnik również zabity.”

BBC donosiła: „Strzelanina w Jerozolimie: napastnik zabił jedną osobę i ranił trzy dalsze”. 

Media palestyńskie ujmują to jeszcze inaczej. O tym samym zamachu terrorystycznym  czytamy: “Izraelskie siły okupacyjne otworzyły dziś ogień i zabiły Palestyńczyka na Starym Mieście w okupowanej Jerozolimie”.  

Jaką rolę w tym zalewie „antysyjonizmu” pełnią nieżydowscy syjoniści? Jeśli powiem, że skromną, to właściwie nic nie powiem. Są, a nawet są ich tysiące, co przy milionach aktywnych antysyjonistów jest niemal symboliczną reakcją na zarazę.

W Stanach Zjednoczonych ci nieżydowscy syjoniści to najczęściej chrześcijanie (wśród laickiej lewicy jest ich tyle co kot napłakał, a i to znacznie częściej są to byli muzułmanie niż byli chrześcijanie). Zwyczajna uczciwość w stosunku do Żydów i Izraela w mediach po prostu nie wchodzi w rachubę, coś trzeba wybrać, więc większość dziennikarzy wybiera moralność hybrydową.

A co z młodymi ludźmi na uniwersytecie? W Europie Zachodnie i Stanach Zjednoczonych na uniwersytetach wszelkie próby przeciwstawiania się kampaniom kłamstw o Izraelu karane są szybko i bezlitośnie. Młoda Amerykanka na pytanie, dlaczego naraża się na barbarzyńskie ataki kolegów studentów, odpowiada, że ma poczucie więzi z Izraelem jako chrześcijanka i jako człowiek. Mówi, że poparcie dla jedynej demokracji na Bliskim Wschodzie nie powinno być milczące i z poczuciem winy.

Obrona prawa Izraela do istnienia jest podstawą walki z antysemityzmem tak często przebranym za antysyjonizm. Rabin Sacks mówił, że ‘wirus antysemityzmu mutował’ od nienawiści opartej na religii, przez nienawiść rasową, do nienawiści świata do żydowskiego państwa.

Jej rodzice odkryli koszmar chrześcijańskiego antysemityzmu, kiedy miała dziewięć lat. Byli zdumieni, że nikt im tego nie pokazał wcześniej, że nie uczono w kościele o stuleciach antysemickiej teologii. Mówi jak rodzice odkrywali judaistyczne korzenie chrześcijaństwa i tak ważny w judaizmie indywidualizm.  

Ta dziewczyna, będąca na drugim roku studiów, patrzyła ze zdumieniem, jak w maju po napaści Hamasu na Izrael, media społecznościowe zalała fala fałszywych oskarżeń o kradzież ziemi, apartheid i ludobójstwo. Patrzyła z niedowierzaniem na swoich kolegów z roku twierdzących, że Żelazna Kopuła, obrona przeciwrakietowa, daje Izraelowi nieuczciwą przewagę. Jest głęboko przekonana, że większość jej kolegów po prostu nigdy nie słyszała, nie zetknęła się z izraelskim głosem, z informacją o tym, jak ten konflikt wygląda z drugiej strony. Nie zastanawia się, dlaczego ci jej rówieśnicy nigdy nie mieli takiej okazji, podobnie jak jej rodzice, którzy póki sami nie dotarli do książek o historii, nie mieli okazji dowiedzenia się o pełnej nienawiści teologii własnej religii. 

Czytając rozmowę z tą młodą kobietą zastanawiałem się, czy starczy jej sił, żeby bronić swojego człowieczeństwa, walcząc całymi latami nie tyle z wiatrakami, co z oblepiającą mazią poglądów ludzi ochoczo oddających się nienawiści w świecie fantazji.

Izraelski dziennikarz, Craig Dershowitz, pisze o fali nienawiści, jaka wylała się na brytyjskiego
aktora Eddiego Marsana, który zagrał rolę Żyda w brytyjskiej telewizji. To nieważne, że ten aktor nie jest Żydem, że grał rolę żydowskiego antyfaszysty, ważne, żeby wykrzyczeć swoją szlachetną nienawiść, żeby poinformować innych, że świat będzie sprawiedliwy, kiedy zabije się ostatniego Żyda. W dzisiejszym świecie, w którym  wirtualne obrazy mieszają się z rzeczywistością, fikcyjny Żyd jest nawet lepszy niż żywy. Pojawia się w umysłach w swojej karykaturalnej postaci i żadna konfrontacja z rzeczywistością mu nie zagraża. 

Żydzi, których jest na świecie około 15 milionów nie mogą być mniejszością. Pojawiają się w tej fikcji jako jakaś straszliwa panująca nad wszystkim masa. Nie tylko w Polsce słyszymy pełen przerażenia wrzask „Żydzi nas nie zastąpią”, „Żydzi nie odbiorą nam naszego kraju”.

Czy nieżydowscy syjoniści mogą się temu przeciwstawić? Zapewne nie zdołają odwrócić fali, nie przekonają dziennikarzy głównego nurtu, że warto przerwać to nieustanne powielanie fikcji. Mogą zaledwie pokazywać, że można inaczej, mogą próbować przekonywać tych, którzy gotowi są podjąć próbę wyrwania się z wirtualnego świata tak podniecającej nienawiści.

Gdzie są nieżydowscy syjoniści, którzy są naprawdę skuteczni?  Wszystko zależy od definicji pojęcia „skuteczność”, jeśli wiesz, że nie zmienisz świata, możesz mieć poczucie sukcesu, kiedy skłonisz do refleksji sąsiada. Warto również spojrzeć na działania tych, którym udaje się stosunkowo najwięcej.

George Deek jest ambasadorem Izraela w Azerbejdżanie. Często szokuje, ale jego samego raczej trudno zbić z tropu. W niedawno opublikowanym  wywiadzie opowiada z rozbawieniem jak po przyjeździe do Baku tamtejszy polityk zaczął rozmowę od dumnego zapewnienia, że Azerowie i Żydzi od stuleci żyją pokojowo obok siebie. Izraelski dyplomata odpowiedział, że to piękne, dodając, że on akurat jest Arabem. Azerbejdżański polityk zmienił front i kolejne zdanie rozpoczął od „między nami muzułmanami…”.  „Och, nie – przerwał Izraelczyk – jestem chrześcijaninem”.

Z Georgiem Deekiem kłopot, bo wszystko w jego życiu rozbija ukochaną przez antysyjonistów wirtualną wizję żydowskiego państwa. Na pytanie, kim jest, Deek musi wrócić do historii swojego dziadka, który przed powstaniem Izraela mieszkał w Jaffie, pracował w elektrowni i miał żydowskich przyjaciół. Dziadek (po którym trzydziestosiedmioletni dyplomata otrzymał imię), uciekł do Libanu na początku wojny o niepodległość, ale po kilku miesiącach doszedł do wniosku, że dał się oszukać arabskiej propagandzie i dzięki swoim znajomościom zdołał nie tylko wrócić do Izraela, ale odzyskał również pracę w elektrowni. 

Nie wiem, czy Deek miał na myśli izraelskich Arabów chrześcijan, czy arabskich syjonistów, ale mówi o sobie, że jak najmniejsza matrioszka, należy do mniejszości w mniejszości, w kraju, który jest mniejszością. Jego własna historia jest spleciona z historią rodzinną, z której bodaj najbardziej charakterystycznym epizodem była rozmowa z ojcem, który był znanym działaczem arabskiej partii nacjonalistycznej. Kiedy George Deek już po studiach prawniczych i dodatkowych studiach w USA,  powiedział ojcu, że zastanawia się nad karierą dyplomaty, ale boi się, że może to ojcu zaszkodzić, więc pyta o radę, usłyszał odpowiedź: „Ja bym na twoim miejscu tego nie zrobił, a ty zrób co uważasz za słuszne. Moim zadaniem było nauczyć cię jak myśleć, a nie co masz myśleć”.                          

Mimo młodego wieku Deek ma już spore doświadczenie w kontaktach z antysyjonistami. W 2014 roku był zastępcą ambasadora w Norwegii. Wywołana przez Hamas wojna spowodowała tsunami nienawiści do Izraela w Oslo. „Może was to zaszokuje – mówił do dyszącej nienawiścią norweskiej publiczności George Deek – ale istnienie Izraela jest dla mnie, arabskiego chrześcijanina, przynajmniej równie ważne jak dla izraelskich Żydów. A to dlatego, że jeśli na Bliskim Wschodzie nie ma miejsca na żydowskie państwo, to na Bliskim Wschodzie nie ma miejsca dla nikogo, kto jest inny.”        

Być może temu akurat syjoniście nieco łatwiej wyjaśnić ludziom jak tak zwana nakba, będąca rzeczywiście dla kilkuset tysięcy Arabów humanitarną katastrofą, została zamieniona w broń polityczną. Sama data Dnia Nakby – 15 maja – pokazuje, że jako katastrofę traktuje się powstanie Izraela. „Innymi słowy – mówi George Deek –  ta data pokazuje, że nie opłakuje się tego, iż moi kuzyni są Jordańczykami, a to, że ja jestem Izraelczykiem.”  

Ten arabski syjonista jest niesamowity i to nie tylko dlatego, że potrafi zapanować nad wyjącą publicznością niezależnie czy jest w Norwegii, czy w sali pełnej amerykańskich studentów, że nigdy nie traci panowania nad sobą, ale również dlatego, że nieodmiennie odsłania prawdziwą twarz zarówno tych rozwrzeszczanych, jak i tych niezwykle kulturalnych antysyjonistów.

Deek jest również dyplomatą w każdym calu. Na samym początku swojej kariery dyplomatycznej wylądował w Nigerii. Kiedyś w rozmowie z wodzem jednego z plemion Igbo słuchał jego skarg na tragedię, jaką stało się dla ludzi straszliwe zanieczyszczenie rzeki Niger. Początkujący dyplomata skontaktował się z izraelskim firmami i namówił je na projekt humanitarny. W ciągu kilku tygodni udało się wykopać szereg głębinowych studni i systemy irygacyjne dostarczające wodę do picia i wodę dla rolnictwa. Deek zarobił tytuł Nwanne di Namba (brata za granicą), a tego, że ta współpraca izraelskich firm irygacyjnych z krajami afrykańskimi trwa do dziś, nie zamierza wpisywać na swoje prywatne konto.     

A jednak droga arabskiego syjonisty to samotność długodystansowca. Jak mówi, „nie wszyscy lubią, że robię to, co robię”. To bardzo delikatnie powiedziane, bowiem po żydowskiej stronie wielu patrzy na niego podejrzliwie, a po arabskiej wielu uważa go za zdrajcę. On sam stwierdza spokojnie, że zupełnie dobrze się czuje na ścieżce, którą sobie wybrał.

Nieżydowski syjonizm ma bardzo wiele twarzy. Tu, nad Wisłą jest silnie spleciony z pamięcią 1967 i 1968 roku. Isabella Tabarovsky jest rosyjską Żydówką, zajmuje się w Wilson Center historią ZSRR i Rosji. Przyjechała do Ameryki trzydzieści lat temu i mając niespełna dwadzieścia lat zetknęła się po raz pierwszy z zachodnim antysyjonizmem. Po latach badań pisze, że nigdy nie spotkała na Zachodzie żadnego antysyjonistycznego argumentu, którego nie widziałaby wcześniej w literaturze radzieckiej lub rosyjskiej. To prawda, nieżydowski syjonista nad Wisłą, czy to czytając artykuły w gazetach, czy patrząc na wrzaski w mediach społecznościowych, nie ma kłopotów z zauważeniem, że już to widział. (Młodsi mogą nie pamiętać, a niektórzy starsi wolą nie pamiętać z innych ważnych względów państwowych.) Pamiętający nie ma również kłopotów ze zrozumieniem, że antysyjonizm to antysemityzm, ani z tym, że podobnie jak wszystkie wcześniejsze formy antysemityzmu antysyjonizm jest chorobą niszcząca człowieczeństwo swoich nosicieli. 

Tak, syjonizm jest niezbywalną częścią humanizmu i jeśli dla tak wielu jest to trudne do pojęcia, to tym bardziej warto się przy nim upierać, pamiętając, że świata się nie zmieni, ale sąsiad może coś zrozumieć.     

Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:

Revealed: How Radical Fringe Groups Manipulate Westerners Against Israel

Revealed: How Radical Fringe Groups Manipulate Westerners Against Israel

Emanuel Miller

Ultra-Orthodox Jewish men are seen through a panel as they pray at the Western Wall in Jerusalem’s Old City while Israel observes a day of mourning after dozens were crushed to death in a stampede at a religious festival on the slopes of Israel’s Mount Meron, May 2, 2021. Photo: REUTERS/Ammar Awad.

Jamaal Bowman

Had the honor of meeting with children today in the occupied West Bank city Hebron. There are streets they cannot walk and places they cannot go, simply because they are Palestinian. When I asked about their dreams, their answer was simple: freedom. The occupation must end.


Bowman is the latest in a long line of people to have visited Hebron over the years — as guests of radical fringe groups — and to have come away repeating false talking points to the media.

The same messaging has been repeatedly transmitted by foreign dignitaries, novelists, film stars, and other celebrities, who have been shown select parts of the city by members of groups such as Breaking the Silence and B’Tselem.

Breaking the Silence in particular is a highly controversial group, with a history of spreading false and misleading allegations against the Israel Defense Forces, many of them given anonymously. Its tours are a notable source of misinformation regarding Hebron specifically, and the relationship between Israel and the Palestinians in general.

Unsurprisingly, this strategy has resulted in a trove of quotes slamming Israel being reproduced in prominent English-language media outlets.

Israel Vilified While Palestinian Terrorism Overlooked

In 1967, Israel defeated numerous Arab states openly threatening it with extermination in a stunning six-day victory. As a result of that war, Israel tripled in size, with eastern Jerusalem, the Gaza Strip, the Sinai Peninsula, the West Bank, and the Golan Heights coming under its control. Although Israel forged peace deals with Jordan and Egypt, surrendering parcels of land in the process, it has still not reached final agreements with Syria and the Palestinians.

In 2017, to mark 50 years since the war, Breaking the Silence organized a VIP tour of Israel together with Pulitzer Prize-winner Michael Chabon and his wife Ayelet Waldman, herself a well-known writer, resulting in an anthology of essays about the life of Palestinians.

The ensuing Associated Press report detailed how the resultant book included essays that “describe the segregated city of Hebron,” and identified Breaking the Silence as the driving force behind the project. Omitted is the fact that Hebron was divided in accordance with an agreement between Israel and the Palestinian Authority (PA) whereby Israeli citizens, including Arab Israelis, can access only 20% of the city and not the other 80%.

By comparison, Palestinians in Hebron are able to wander approximately 97% of the city. They were banned from entering the remaining 3% following rampant terrorism, including countless shootings and sniper attacks in which even a three-month-old baby was targeted; suicide bombings; rock-throwings; Molotov cocktail attacks; and stabbings of Israeli soldiers protecting Hebron’s minuscule Jewish community and Judaism’s second-holiest site, the Cave of the Patriarchs.

The book was also reviewed by The New York Times, which wrote of a work detailing “a status quo of chronic entwinement, choking the Palestinians.” The Irish Times headlined its piece, “Indignation and horror: 26 writers visit Palestine”; and a Financial Times article about the book described the conflict as one “which doles out small injustices and humili­ations to Palestinians more often than it does rank brutality,” and names the writers “as guests of Breaking the Silence, a pro-peace non-governmental organisation.”

Even though the New York Times’ Gal Beckerman saw through the charade, describing Chabon and Waldman as having “gathered their friends, most of whom, they admit, had never given the occupation more than a glancing consideration,” and panned the book as “fairly superficial, full of unearned authority and exhibitionist empathy,” it still accepted the basic premise.

Beckerman slammed “Israel’s occupation of large swaths of Arab land to which it had no legitimate right besides brute force,” and spoke of “deeply etched marks of subjugation.”

The book received yet more exposure in the Los Angeles Review of Books, in which co-editor Ayelet Waldman is quoted as describing Hebron thus: “It is absolutely reminiscent of apartheid South Africa. It’s reminiscent of the areas of German cities from which Jews were barred.”

That same year, “Pretty Woman” actor Richard Gere visited the city, and was shown around by Breaking the Silence. The Hollywood star’s visit caught the attention of Israeli television and the international media alike, with reports citing Gere as having described Hebron as a place reminiscent of the Jim Crow-era US South, where black Americans were subjected to apartheid-like structural discrimination. An Associated Press article reported how “During the visit, Gere said ‘it’s exactly what the Old South was in America.’

This exploitation of “human rights” rhetoric led to Breaking the Silence being selected by the European Parliament as a finalist for the 2010 Sakharov Prize for Freedom of Thought — an award intended for defenders of human rights and other freedoms.

Core Messages Spread by Willing Foreigners

As The Jerusalem Post noted, “Bowman’s inclusion [on the recent congressional mission to Israel] is particularly noteworthy, given the New York Democrat’s alliance with a prominent group of legislators that includes some who openly back the boycott-Israel movement. The Squad comprised the most outspoken critics of Israel during the May conflict.”

It remains unclear whether Congressman Bowman came to really listen, learn, and work together with his Israeli counterparts, or whether he used the opportunity to raise his profile by leveraging the highly contentious Israeli-Palestinian conflict.

A review of his Twitter feed reveals that his posts typically garner in the range of 50-200 likes. But when he tweeted about the inability of Palestinians to walk around certain areas in Hebron, the message received over 3,500 likes.

Whatever Bowman’s true intentions, it is clear that he left having spread a misleading message about Israel’s relationship with the Palestinians. And he’s not the only one.

The message is one of a number of core narratives propagated by the likes of B’Tselem and Breaking the Silence.

A search of the Internet shows that the term “Ghost Town” has been in use by B’Tselem in relation to Hebron as far back as 2007. But the reality is that Hebron is far from a ghost town. While it is true that the old center is now mostly depopulated, the PA-administered part of the city is home to close to 200,000 Palestinians, an eight-story shopping complex, one of the largest in the Middle East, and boasts numerous factories and distributorships, accounting for a significant portion of the PA’s economy.

In short, when people, including reporters, refer to Hebron as a ghost town, it’s almost certain that they have only visited a small part of the city at most, under the auspices of NGOs bent on defaming Israel.

For example, Roger Cohen of The New York Times described visiting Hebron in a 2018 column in which he saw “biological metaphors of classic racism that accompanied [the Jews’] persecution over centuries.” Cohen depicted a soldier as “clearly uncomfortable with his mission, enforcing segregation.”

The claim is not backed up with any evidence, and ignores the reality that soldiers are not allowed to speak to the media unless given express permission from their commanders.

In the very first paragraph, he identifies the old center of Hebron as having “been a ghost town for many years.” A few paragraphs later, Cohen writes that he visited the city “with Yehuda Shaul, who served in the infantry in Hebron and later became a founder of Breaking the Silence.”

Shaul is no stranger to the media. In 2019, after Jason Greenblatt, then-US president Donald Trump’s Middle East peace envoy shared a tweet describing an iftar celebration in Hebron attended by Israelis and Palestinians as “laying the groundwork for peace,” Shaul penned an opinion piece published in the Guardian that slammed the city as “not a model of coexistence, but rather of segregation.”

As HonestReporting noted at the time in a column published by the Jerusalem Post, Shaul’s piece contained 780 words. Only two, “Second Intifada,” referred to Palestinian violence against Israelis. While Shaul obsessed over Palestinian suffering, literally not one word was devoted to describing the carnage wreaked by Palestinian terrorists.

The media campaign has also involved dozens of op-eds, interviews, and exposure in some of the world’s most-read and most well-known news outlets, including the BBCCNN, The Daily Beast,  The Washington PostForeign PolicyThe New Yorker, and many more.

It has also led to the production of a documentary film based on Breaking the Silence testimonies, which was then shared by The New York Times in November 2021. However, the Times failed to note the connection to Breaking the Silence, instead allowing filmmaker Rona Segal to cast herself simply as an “independent director” looking to “offer a view that has rarely been seen by the public.”

Partnering With Fringe Groups

Tourists visiting with Breaking the Silence are taken on a highly selective tour of a small fraction of the city of Hebron, and meet with members of an organization called Youth Against Settlements, headed by Issa Amro, a man who professes “non-violence” and whose business cards call him a “Human Rights Defender.”

In reality, his group has been documented as repeatedly glorifying Palestinian rock-throwing attacks on Israelis and sharing blatantly antisemitic smears.

In 2014, Youth Against Settlements awarded a prize to the governor of Hebron for supporting the “popular resistance” against Israel, a codename for widescale violence including the frequent throwing of Molotov cocktails and stones, and sporadic stabbing and vehicular attacks.

In 2016, Breaking the Silence partnered with a T’ruah: The Rabbinic Call for Human Rights, to sponsor “Go and See” trips for Jewish groups visiting Israel. And in 2018, the organization partnered with another radical group, IfNotNow, to organize a “walk-out protest” by five participants on Birthright trips who claimed that the tour did not adequately address Israel’s relationship with the Palestinians. The live-streamed stunt culminated with the five embarking on a visit of Hebron with Breaking the Silence.

And just this month, a New York Times article, “Inside the Unraveling of American Zionism,” named Breaking the Silence as partly responsible for “A reliable subcurrent in American students’ conversions away from the ardent Zionism of their youth is firsthand confrontation with reality in the West Bank.” The article was widely panned on Twitter by many Jews for showing a highly unrepresentative subsection of American Jewry.

Influencing Foreign Dignitaries

In 2012, Martin Indyk, former US ambassador to Israel, said that Breaking the Silence was trying to “sensitize” Israelis to the effect of the occupation. This stands in stark contrast to the group’s activities, which include delivering lectures at leading American universities, taking high-profile foreign visitors on its one-sided tours, and releasing several highly tendentious books translated into numerous European languages. These books have repeatedly been criticized as premised on predetermined “analyses” that falsely portray Israeli actions as “terrorizing the civilian population.”

Meanwhile, Breaking the Silence has repeatedly posted to social media about meeting diplomats from the European Union and other countries. In 2017, then-German foreign minister Sigmar Gabriel met with Breaking the Silence and B’Tselem, despite then-Israeli prime minister Benjamin Netanyahu saying that their scheduled meeting would be canceled if the top German diplomat insisted on meeting the groups first.

In 2019, British consulate staffers reportedly chauffeured Breaking the Silence’s co-founder, Yehuda Shaul, as he gave them a tour of a settlement near Jerusalem. Such meetings have become standard for many diplomats, and consequently serve to undermine the positions of the Israeli government.

Notably, in October 2021, Breaking the Silence CEO Avner Gvaryahu met with Ilhan Omar, a Democratic Congresswoman with a history of antisemitic and offensive anti-Israel statements.

While room for fair, measured criticism is a hallmark of democracy, Breaking the Silence’s modus operandi of targeting foreign politicians, diplomats, and news outlets — many of whom are already hostile to the Jewish state — constitutes a relentless campaign to delegitimize and smear Israel.

And the media are all-too-often willing partners in Breaking the Silence’s obsessing over Israel, while ludicrously claiming to be showing something rarely seen or talked about.

The author is a writer-researcher for HonestReporting, a Jerusalem-based media watchdog with a focus on antisemitism and anti-Israel bias, where a version of this article first appeared.

Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres:

Polski Żyd ocalony z Dachau: Przez cztery lata wykonałem pięć tysięcy nielegalnych aborcji

Polski Żyd ocalony z Dachau: Przez cztery lata wykonałem pięć tysięcy nielegalnych aborcji

Katarzyna Wężyk

Dr Henry Morgentaler trzyma swojego 2,5-tygodniowego syna Benjamina podczas przyjęcia po wyroku kanadyjskiego sądu najwyższego, liberalizującym prawo aborcyjne (Fot. Tony Bock/Toronto Star via Getty Images)

W zimny styczniowy dzień w 1988 r. tłum przed kanadyjskim sądem najwyższym skanduje: “Henry, Henry, Henry”. Niski, brodaty okularnik unosi dwa palce w geście zwycięstwa. Sąd właśnie uznał, że nie tylko życie i zdrowie Kanadyjek, ale także ich priorytety i aspiracje są ważniejsze od płodu. – To najszczęśliwszy dzień w moim życiu  – mówi dziennikarzom ginekolog Henry Morgentaler.

Polski Żyd, który przetrwał Auschwitz i Dachau, przez 20 lat łamał kanadyjskie prawo, bo uważał, że jest niesprawiedliwe.

Koledzy obrzucali kamieniami

Henryk Morgentaler urodził się 14 marca 1923 r. w Łodzi w rodzinie z klasy robotniczej. Józef był tkaczem, Golda szwaczką, a oboje bundowcami, żydowskimi socjalistami, i trójkę dzieci wychowali na ateistów. – Filozofią mojej rodziny była sprawiedliwość społeczna, idea braterstwa i siostrzeństwa ludzi – powie później.

W międzywojennej Łodzi – gdzie Żydzi stanowili około jednej trzeciej populacji, a ich katoliccy sąsiedzi dawali im odczuć, że nie są mile widziani – wiara w owe ideały wymagała niejakiego samozaparcia. Henryk nie lubił chodzić do szkoły, bo polscy koledzy, zdarzało się, obrzucali go kamieniami. – To było normalne – wzruszy ramionami jego pierwsza miłość Chava Rosenfarb, która wychowała się w tej samej dzielnicy. Sama, choć później zostanie jedną z nielicznych pisarek tworzących w jidysz, pierwsze wiersze pisała po polsku. – Polski nadawał się na wiersze miłosne, jidysz na proletariackie. Jidysz był moją skórą, polski sekretnym językiem, arystokratycznym i romantycznym.

Gdy Łódź znalazła się pod okupacją niemiecką, Morgentalerowie i Rosenfarbowie poszli do getta. Ojciec Henryka, lider związkowy, zginął pierwszy. Starszą siostrę Gitlę zamordowano w Treblince. Henryk z młodszym Mumkiem i matką przetrwali, pracując w fabryce broni, do ostatecznej ewakuacji getta w sierpniu 1944 r. Próbowali się schować w skrytce za fałszywą ścianą i nawet przetrwali w niej dwa dni, ale zostali znalezieni, wpakowani w bydlęce wagony i wywiezieni do Auschwitz. Podczas selekcji matkę przeznaczono do natychmiastowej likwidacji, młodych i w miarę silnych chłopaków wysłano do Dachau.

Gdy pod koniec kwietnia 1945 r. przyszli Amerykanie, 22-letni Henryk ważył 32 kg, stracił zęby.

Ocalałem, więc się zrewanżuję

Studia medyczne zaczął jeszcze w Niemczech, po kilku miesiącach rekonwalescencji. – Zawsze chciałem być lekarzem. Kolejnym Ludwikiem Pasteurem, pomagać ludzkości – powie później. Dołączyła do niego Chava, ocalona z Auschwitz. Oboje nie widzieli dla siebie przyszłości w Polsce Ludowej i w 1950 r. wyemigrowali do Kanady, z trzema kartonami książek o psychologii i 20 dolarami w kieszeni.

Henryk zdobył dyplom, nauczył się angielskiego i francuskiego, zgubił „k” w imieniu i przez 15 lat pracował jako internista – choć porody też mu się zdarzało odbierać – w robotniczej dzielnicy Montrealu. – Czasem stykałem się z problemem aborcji, ale wiedziałem, że nic nie mogę zrobić, przerywanie ciąży było nielegalne, mogłem iść do więzienia na resztę życia. A w szpitalach były wtedy całe oddziały dla kobiet, które same bądź nielegalnie przerwały ciążę – stwierdzi.

W połowie lat 60. Morgentaler miał dom, pracę, żonę, dwójkę dzieci i kochankę (romansowa natura, wyjaśniał, to wina młodszego brata: matka poświęcała niemowlakowi więcej czasu, więc uznał, że kocha go mniej, i od tego czasu zawsze “potrzebował miłości kobiety”; czasem więcej niż jednej). Wiódł niezłe życie klasy średniej – ale nie był szczęśliwy. Męczyły go koszmary i poczucie winy: większość rodziny zginęła, dlaczego on nie? Chciał jakoś swoje ocalenie uzasadnić.

Dołączył do montrealskiego Bractwa Humanistycznego, organizacji idealistów i wolnomyślicieli, z mottem z Bertranda Russella: “Dobre życie opiera się na miłości i rozumie”. Po roku Morgentaler, dziecko bundowców, które wreszcie poczuło się u siebie, został jego szefem. – I pomyślałem: co by tu zrobić, żeby nasze ideały realizować w praktyce?

Frankofoński Quebec, do lat 60. ultrakatolicki – religia, jak w Polsce pod zaborami, była niezbywalnym składnikiem tożsamości w prowincji otoczonej anglojęzycznymi protestantami – właśnie wchodził w czas przyspieszonej sekularyzacji. Dyskutowano o roli Kościoła, świeckości szkół, rozwodach, kontroli urodzeń. Morgentaler w tych debatach bronił postępu. I szybko skupił się na kwestii aborcji.

Aborcja na żądanie w pierwszym trymestrze

W 1967 r. jego kolega z Bractwa Pierre Trudeau został ministrem sprawiedliwości – rok później premierem – i z marszu zaproponował legalizację rozwodów, dekryminalizację antykoncepcji i umiarkowaną liberalizację prawa aborcyjnego. Zamiast absolutnego zakazu przerywanie ciąży miało być legalne w przypadku zagrożenia życia i zdrowia kobiety – ale tylko wtedy, gdy zabieg będzie przeprowadzony w szpitalu, a zatwierdzi go specjalny komitet. Podczas wysłuchania w parlamencie Morgentaler przekonywał, że to za mało: kobiety w pierwszym trymestrze ciąży powinny mieć prawo do aborcji na żądanie. – Ale tak bez podawania powodów? – członek komisji myślał, że się przesłyszał.

Morgentaler zdecydowanie wyprzedzał czasy: idea, że kobieta miałaby mieć prawo do decydowania o sobie tak po prostu, w kanadyjskiej polityce A.D. 1967 była mniej więcej tak popularna jak w polskiej A.D. 2021. Ustawa przeszła w rządowej wersji. Ale Henry został zauważony. Głównie przez Kanadyjki, które nie chciały czekać do ośmiu tygodni, aż komitet rozpatrzy ich sprawę, i zaczęły prosić o pomoc tego empatycznego i rozsądnego lekarza z brodą hipisa i wschodnioeuropejskim akcentem.

Początkowo odmawiał. – Mówiłem: współczuję pani, ale nie mogę pomóc. Stracę prawo do wykonywania zawodu, trafię do więzienia, a mam rodzinę na utrzymaniu – wspominał. Ale prośby dalej spływały, podobnie jak relacje kobiet, którym odmówił zabiegu, a one zrobiły go i tak. Wahał się dwa miesiące, czując się coraz bardziej jak tchórz i hipokryta. – Zdecydowałem się łamać prawo, bo kobiety umierały z rąk rzeźników i niekompetentnych konowałów. To prawo było barbarzyńskie, niesprawiedliwe i okrutne. Byłem w obozie koncentracyjnym, wiedziałem, czym było cierpienie. Jeśli mogłem to cierpienie zmniejszyć, czułem się całkowicie usprawiedliwiony.

Tak rozpoczęła się “największa przygoda mojego życia – tak, stało się stresujące, ale żyłem zgodnie z głoszonymi przez siebie zasadami”.

Publiczna telewizja filmuje aborcję

Pierwszą ciążę przerwał w 1968 r. osiemnastoletniej córce przyjaciółki. W następnym otworzył w Montrealu w pełni wyposażoną klinikę, która oferowała aborcje w pierwszym trymestrze. Jako pierwszy w Ameryce Północnej stosował metodę próżniową, bezpieczniejszą od łyżeczkowania. Nie reklamował swoich usług, ale też specjalnie nie ukrywał. Nielegalne zabiegi uznał za akt obywatelskiego nieposłuszeństwa. – Własnej matki nie zdołałem ocalić. Ale mogłem ratować inne matki. To było jak nakaz: jeśli pomogę kobietom mieć dzieci tylko wtedy, gdy mogą dać im miłość i opiekę, te dzieci nie wyrosną na gwałcicieli i morderców. Nie zbudują obozów koncentracyjnych.

Po raz pierwszy trafił do aresztu już w 1970 r. Jak tylko wyszedł, wrócił do zabiegów; raz zaprosił nawet publiczną telewizję, by sfilmowała całą procedurę; stacja pokazała program w Dzień Matki. Publicznie, na konwencji Canadian Women’s Coalition to Repeal the Abortion Law, zadeklarował, że przez cztery lata zrobił 5 tys. bezpiecznych, choć nielegalnych aborcji. Wysłał do premiera Trudeau list, w którym napisał, co robi, jak i dlaczego nie zamierza przestać. Prowokował państwo do reakcji.

Doczekał się jej w 1973 r., gdy po raz pierwszy stanął przed sądem. Był już tak znany, że demonstracje w jego obronie i marsze przeciwników “mordercy dzieci” odbyły się w całym kraju. – Stanąłem przed ławą przysięgłych, a ona mnie uniewinniła. Wydawało się, że nie mam wiele wspólnego z ławnikami – oni byli katolikami z robotniczych dzielnic, ja żydowskim imigrantem, ateistą i humanistą, który nie przysięgał na Biblię, ale mi uwierzyli.

Oskarżenie w trzech procesach nie zdołało przekonać ławników, że ginekolog robił coś złego, łamiąc złe prawo. Za trzecim razem sąd apelacyjny ten werdykt anulował i wsadził lekarza na 18 miesięcy. Wyszedł po dziesięciu, po ataku serca, wychudzony, wymęczony i w długach – skarbówka dołożyła mu podatek za te 5 tys. aborcji.

Quebec w międzyczasie praktycznie aborcję zalegalizował – ogłosił, że nie będzie ścigać lekarzy – ale w pozostałych prowincjach zabiegi były wciąż nielegalne. Na początku lat 80. Morgentaler otworzył więc nielegalne kliniki w Toronto i Winnipeg, niedługo później znów dostał zarzuty (prokurator mówił potem, że nawet od katolików, ba, od własnych rodziców słyszał pytania, po co go ściga). Tym razem proces zakończył się w sądzie najwyższym. Właśnie weszła w życie nowa konstytucja, z Kartą Praw i Wolności, a sędziowie musieli zdecydować, czy mieści się w niej prawo do aborcji.

W 1988 r. sędziowie stosunkiem głosów pięć do trzech uznali, że mieści. I to do aborcji na żądanie. Przewodniczący Brian Dickinson uzasadniał: „Zmuszanie kobiety, pod groźbą sankcji karnej, do donoszenia płodu, jeśli nie spełnia pewnych kryteriów, które nie mają nic wspólnego z jej własnymi priorytetami i aspiracjami, jest głęboką ingerencją w jej ciało, a tym samym naruszeniem jej osobistego bezpieczeństwa”. – Wyrok potwierdzał wszystko, w co wierzyłem: dał kobietom status pełnoprawnych istot ludzkich zdolnych do podejmowania decyzji dotyczących własnego życia – podsumował Morgentaler.

Stałem się celem i muszę z tym żyć

Ale 65-letni lekarz nie przeszedł na emeryturę. Co prawda aborcja została zdekryminalizowana na szczeblu federalnym, lecz nie wszystkie Kanadyjki miały do niej dostęp: wciąż było za mało lekarzy, za mało szpitali przeprowadzających zabiegi, no i w wielu prowincjach kobiety musiały płacić za nie z własnej kieszeni.

Przez kolejne niemal 20 lat Morgentaler jeździł po kraju, otwierał kliniki w konserwatywnych wschodnich prowincjach i pozywał ich rządy, domagając się refundacji aborcji. No i robił zabiegi – przestał dopiero w 2006 r., w wieku 83 lat, po poważnej operacji serca.

Przemieszczał się w kamizelce kuloodpornej – kanadyjskie ruchy anti-choice zaczęły kopiować taktyki swoich południowych sąsiadów i dostawał stosy listów z pogróżkami. Raz został zaatakowany przez mężczyznę z ogrodniczymi nożycami. Innym razem klinika w Toronto została obrzucona bombami zapalającymi. Morgentaler: – Stałem się celem i muszę z tym żyć. Ale jestem ogromnie zadowolony, że moje życie nie poszło na marne i że mogłem pomóc wielu osobom. To jest moje dziedzictwo: w klinikach kobiety traktowane są z szacunkiem, godnością, ze zrozumieniem, współczuciem i kompetentnie.

Morgentaler do końca budził potężne kontrowersje. Gdy University of Western Ontario przyznał mu honorowy doktorat, darczyńca uczelni wykreślił z testamentu zapis o dwumilionowej dotacji, a 12 tys. osób podpisało petycję, by mu ten doktorat odebrać. Uniwersytet się nie ugiął. W 2008 r. otrzymał jedno z najwyższych państwowych odznaczeń: Order Kanady. W proteście swoje ordery oddało kilku wcześniejszych nagrodzonych, w tym kardynał Jean-Claude Turcotte.

Morgentaler zmarł w 2013 r., w wieku 90 lat. Żegnała go trzecia żona – sporo nekrologów wspominało, że zmarły był “babiarzem” – i czwórka dzieci. Przedstawiciele ruchów antyaborcyjnych wyrazili ubolewanie, że przed śmiercią się nie nawrócił.

Zawartość publikowanych artykułów i materiałów nie reprezentuje poglądów ani opinii Reunion’68,
ani też webmastera Blogu Reunion’68, chyba ze jest to wyraźnie zaznaczone.
Twoje uwagi, linki, własne artykuły lub wiadomości prześlij na adres: