Polscy Żydzi w łagrach sowieckich

wtorek, 6 maj, 2014 – 22:28
Agata Sagan

Przeglądam listy osób więzionych w republice Komi sporządzone przez Fundację „Покаяние”:

БЛЯЙХМАН ГЕРМАН ХИЛЕВИЧ, 1920 г.р., еврей, м.р. г. Варшава…
ГРЮНМАН ЮЛИЙ ИОСИФОВИЧ, 1907 г.р., еврей, м.р. г. Варшава…
ДАНЦИГЕР АДЕЛЯ ВОЛЬФОВНА, 1897 г.р., еврейка, м.р. г. Варшава…
ЗИЛЬБЕРШТЕЙН ШМУЛЯ СРУЛЕВИЧ, 1904 г.р., еврей, м.р. г. Варшава…

Są i polscy Żydzi z innych miast: z Bielska, Brod, Kocka, Lublina, Łodzi, Pułtuska, Radomia, Tomaszowa Mazowieckiego, Wilna i najprzeróżniejszych wsi – niektórych przyznam, że nie rozpoznaję z nazwy lub nie mogę znaleźć na mapie. Być może już ich nie ma, jak na przykład ma to miejsce na terenie dzisiejszej zachodniej Białorusi. Czasem też nie są po prostu wymienione z nazwy. Z danych zebranych przez Ośrodek „Karta” dla Workuty i okolic (najbardziej znanych łagrów Komi i jednych z najbardziej znanych w całym Związku Radzieckim) wynika, że prawie 18% Polaków, którzy trafili do tamtejszych łagrów w latach 1939–1944 było pochodzenia żydowskiego. To dwa razy więcej niż było ich w przedwojennej populacji Polski. Po 1944 roku z oczywistych względów był to znacznie mniejszy procent, ale ponieważ Polaków trafiało kilkakrotnie więcej, liczbowo było to wciąż dość dużo osób. Workuckie łagry nie były jakimś wyjątkiem. W innych miejscach, a przynajmniej w wielu z nich, było podobnie.

Większość aresztowanych na początku wojny wyszło z łagrów na bazie amnestii, po podpisaniu układu Sikorski-Majski 30 lipca 1941 roku. Jednak ci aresztowani później – nie. Do aresztowań dochodziło często po prostu dlatego, że jako uciekinierzy znajdowali się na obcym terytorium bez dokumentów, czy mieli je podrobione – stąd już prosta droga do zostania uznanym za szpiega. Powód zresztą zawsze się znalazł: pewien młody Żyd z Warszawy, aresztowany w 1943 roku w Kirowie, został skazany na kilka lat łagrów, bo znaleźli się świadkowie, którzy potwierdzili, że wychwalał życie w Polsce, co oznacza, że popierał burżuazyjny ustrój i tym samym był wrogiem ludu. Reszta aresztowanych, których nie uwolniono, pozostała w łagrach i zazwyczaj odsiadywała swoje wyroki do końca. Dopiero po śmierci Stalina zaczęły się zwolnienia, o ile oczywiście dana osoba dotrwała do tego czasu.

Ciag dalszy .. Polscy Żydzi w łagrach sowieckich