Uczniowie napisali książkę o znanych Żydach z Hrubieszowa

Wirtualny Sztetl

Flavia Cundari z książką Hrubieszów –
małe Polin. Znani w Polsce i na świecie.

Adwokat, przedsiębiorca, generał… Uczniowie wydali książkę o hrubieszowskich Żydach.

Na pomysł opracowania książki wpadła maturzystka Flavia Cundari z Liceum Ogólnokształcącego im. Staszica w Hrubieszowie.

– Do jej wydania skłoniły mnie fascynujące życiorysy wielu Żydów, którzy tu, obok Polaków, mieszkali i pracowali – mówi Flavia Cundari.

Do współpracy zaprosiła szkoły w Hrubieszowie, Honiatyczach, Horodle i Strzyżowie. Uczniowie podjęli się zbadania losów wyróżniających się Żydów, związanych Hrubieszowem i okolicznymi miejscowościami. Tak powstała licząca 65 stron książka Hrubieszów – małe Polin. Znani w Polsce i na świecie.

W książce znalazły się informacje m.in. o Henrym Orensteinie – pokerzyście i przedsiębiorcy, potentacie na rynku producentów zabawek; Abrahamie Silbertsteinie – generale i bohaterze Izraela, Józefie Goldszmicie – adwokacie i publicyście, ojcu Janusza Korczaka.

– Ważne by pamięć o nich nie została pogrzebana, by była przekazywana kolejnym pokoleniom – dodaje Flavia Cundari – Dla Żydów Polska była „Polin”, czyli miejscem odpoczynku i tak powinna być zapamiętana.

Książka została wydana przy wsparciu Fundacji Współpracy Międzynarodowej Poluks oraz Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich.

Summer Seminar in Yiddish Language and Culture in Warsaw

We would like to present you a information about 14th International Summer Seminar in Yiddish Language and Culture in Warsaw.

We offer 60 hrs of language instruction; 10 hrs of afternoon language tutorial for beginners / speaking classes for more advanced students; afternoon lectures and a handful of workshops (e.g. Yiddish song, theater, reading Yiddish manuscripts), evening movie screenings; guided tours in Warsaw (the Jewish cemetery with tombstones of Y.L. Peretz, Chone Shmeruk and others; the Jewish quarter of Praga on the right bank of the Vistula river, the Warsaw ghetto) as well as visits to the Jewish Historical Institute and other venues and museums.

The lectures and language instructions will be given by specialists from various centers, including Warsaw University, Jagiellonian University, Wrocław University, Warsaw Museum of the History of Polish Jews, Polish Academy of Science and Jewish Historical Institute and others.

All the details are here http://jidyszland.pl/en/letnie-seminarium/
And on our Facebook page https://www.facebook.com/yiddish.warsaw

Kind regards,
Katarzyna Markusz
Center for Yiddish Culture

Polskie miesiące czyli kryzys w PRL

Jerzy Eisler

pobierz dokument

Gdańsk. Kolejna dewastacja

GWŻ Gdańsk, Gazeta Wyborcza Trójmiasto

Czarnej serii dewastacji cmentarzy żydowskich ciąg dalszy – ktoś zniszczył ogrodzenie gdańskiego cmentarza żydowskiego na Chełmie. Po raz kolejny. Betonowe płyty ogrodzenia na górnym tarasie cmentarza zostały rozbite na długości ok. 10 metrów, a na dolnym tarasie zniszczono elementy ażurowe otaczające miejsce pochówku gdańskich Żydów. Za zniszczonym ogrodzeniem leżał betonowy krąg kanalizacyjny, którego musieli użyć wandale. Przy pomocy pił do metalu przepiłowali też stalowe pręty zbrojenia. O profanacji gdańską Gminę Żydowską zawiadomili więźniowie z Przeróbki. Pracują na terenie cmentarza jako wolontariusze, oczyszczając go z chwastów.

“Zniszczono dziewięć modułów ogrodzenia na dolnym tarasie (w sąsiedztwie cementarza katolickiego) i trzy moduły ogrodzenia na tarasie górnym” – pisze Mieczysław Abramowicz, , rzecznik gdańskiej Gminy.

“Ponieważ ten fragment ogrodzenia niszczony był przez “nieznanych sprawców” już kilkanaście razy, po ostatnich aktach wandalizmu z roku 2009 umocniono go specjalnymi płytami ze zbrojonego betonu. Zniszczenie tak solidnej konstrukcji wymagało udziału kilku osób, olbrzymiej siły i sporego czasu. Ślady pozostawione przez napastników świadczą o tym, że do zniszczenia ogrodzenia użyli oni wielkiego kręgu betonowego, który specjalnie w tym celu przytoczyli i zepchnęli na ogrodzenie oraz pił do metalu, którymi przepiłowali stalowe pręty zbrojenia. Bez wątpienia “praca” ta powodowała duży hałas. Jednak, podobnie jak we wszystkich poprzednich wypadkach – mieszkańcy bloków stojących 20-30 metrów od cmentarza nic nie widzieli i nic nie słyszeli. Tego haniebnego aktu wandalizmu, który nie tylko godzi w gdańskich Żydów, ale też w dobre imię Miasta Gdańska, dokonano najprawdopodobniej w sobotę lub niedzielę. Gdańska Policja szybko i sprawnie zajęła się sprawą.

Sprowadzono specjalną ekipę techników kryminalistycznych, którzy zabezpieczyli pozostawione przez bandytów ślady. Warto zwrócić uwagę na fakt, że ilekroć na cmentarzu prowadzone są jakieś prace (np. porządkowe) wkrótce dochodzi do kolejnych aktów wandalizmu. Tym razem było podobnie: od ubiegłego tygodnia na cmentarzu pracuje (przy wycinaniu chwastów) grupa więźniów z Zakładu Karnego w Gdańsku-Przeróbce (jest to element szerokiego, polsko-izraelskiego projektu “Tikkun -Naprawa”). Wszelkie prace na cmentarzu spotykają się z nieprzychylnymi reakcjami mieszkańców sąsiednich domów. Przy tej okazji trzeba też przypomnieć ubiegłoroczny atak na cmentarz żydowski na Chełmie.

Wówczas to na tablicy ze świętym dla Żydów znakiem Magen Dawid pojawił się rasistowski napis: “Żydy do gazu, bo tam wasze miejsce”, którego nie można nazwać jedynie głupim wybrykiem chuligańskim. Ten widomy akt antysemityzmu spotkał się wówczas ze zdecydowanymi i dosadnymi słowami potępienia, m.in. ze strony Prezydenta Miasta Gdańska, pana Pawła Adamowicza. ” – czytamy w Liscie Adamowicza.

Profanacje cmentarza może ukróciłoby zamontowanie kamer wokół ogrodzenia. Policja wyraziła już zgodę na wciągnięcie monitoringu, jeśli tylko powstanie, do swojego systemu. Jednak gdańskiej Gminy Żydowskiej nie stać na taka inwestycję.

– To absolutny skandal – komentuje dewastację prezydent Gdańska. – W kraju, w którym tak czci się zmarłych takie zachowanie jest oburzające. Teren niestety nie należy do miasta, więc jedyne co mogę zrobić, to spotkać się w najbliższym czasie z komendantem miejskim policji i komendantem straży miejskiej. Oczekuję, by zwrócili szczególną uwagę na to miejsce i posłali tam więcej patroli.

Cmentarz żydowski na Chełmie został założony został ok. drugiej połowy XVI wieku. Jest jednym z najstarszych miejsc pochówku Żydów w naszej części Europy. Pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1694 roku. Macewy zwrócone były na wschód, w kierunku Jerozolimy i – jak na każdym z cmentarzy Żydów aszkenazyjskich na terenach Polski i Europy Wschodniej – ustawione pionowo. Skierowanie macew na wschód wiąże się też z symboliką Światła, która w tym miejscu, na Chełmie, nabiera szczególnego znaczenia – ze wzgórza cmentarnego rozpościera się widok na całą Zatokę Gdańską i odbijające się w morzu wschodzące słońce. Cmentarz przetrwał niezniszczony do końca II wojny światowej. Zamknięto go dopiero w 1956 r. i od tego czasu zaczęła się systematyczna dewastacja, szczególnie nasilona w latach 70., kiedy całkowicie zniszczono i splantowano dolny taras z najstarszymi i najcenniejszymi nagrobkami. Dziś przy cmentarzu na Chełmie stoją bloki mieszkalne. Z płyt nagrobnych zbudowano prowadzące na strome wzgórze schody.

Historia – Żydowski Instytut Historyczny

Główna Biblioteka Judaistyczna i Instytut Nauk Judaistycznych

Żydowski Instytut Historyczny jest rzadkim w Warszawie przykładem instytucji, która może się pochwalić swoim genius loci, “duchem miejsca”, ponieważ ma szczęście mieścić się w gmachu o własnych tradycjach historycznych.

Przed wojną gmach był siedzibą Głównej Biblioteki Judaistycznej oraz Instytutu Nauk Judaistycznych. Ten ostatni, otwarty 19 lutego 1928 r., stał się pierwszym żydowskim ośrodkiem naukowym i edukacyjnym w Europie uwzględniającym obok nauk teologicznych także nauki świeckie. W nowoczesnej placówce kształcono rabinów, kaznodziejów, nauczycieli religii mojżeszowej w szkołach publicznych i prywatnych, ale także pracowników gmin i żydowskich organizacji publicznych.Gmach Głównej Biblioteki Judaistycznej zbudowano w sąsiedztwie Wielkiej Synagogi na Tłomackiem. Autorem projektu budynku Biblioteki, wzniesionego w latach 1928–1936, był Edward Zachariasz Eber. Budynek harmonijnie nawiązywał do bryły Wielkiej Synagogi, a powstały w ten sposób kompleks architektoniczny tworzył prawdziwą ozdobę stolicy. Projektantem powstałej w latach 1876–1878 synagogi był Leander Marconi.

W czasie wojny nasz budynek był jednym z centrów życia społecznego warszawskiego getta. Zbiory Biblioteki liczyły wówczas około 30 tys. tomów. W grudniu 1939 zostały wywiezione przez Niemców. Większość książek zaginęła bezpowrotnie. Po utworzeniu getta warszawskiego, budynek Biblioteki znalazł się w jego granicach. Miała tu swoją siedzibę Żydowska Samopomoc Społeczna, jedyna żydowska organizacja, na której działalność wyraziły zgodę niemieckie władze okupacyjne.

Gmach Głównej Biblioteki Judaistycznej i Wielka Synagoga na Tłomackiem

Od 16 listopada 1940 do marca 1942 r. budynek Biblioteki znajdował się w obrębie getta. To tutaj odbywały się akademie literackie, spektakle teatralne spotkania dla dzieci oraz koncerty symfoniczne. Miały tu miejsce również zakonspirowane spotkania grupy Oneg Szabat (hebr.: Radość Sobotnia), która pod kierownictwem Emanuela Ringelbluma gromadziła wszechstronną dokumentację życia i zagłady Żydów w Polsce w okresie II wojny światowej.

16 maja 1943 roku, na znak zduszenia oporu w getcie warszawskim, SS-Brigadeführer und Generalmajor der Polizei Jürgen Stroop polecił wysadzenie w powietrze Wielkiej Synagogi i podpalenie gmachu Biblioteki. Dokonał w ten sposób symbolicznego aktu,,ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej” w Warszawie. Ślady pożaru do tej pory są widoczne na posadzce głównego hallu Instytutu.

Ruiny Wielkiej Synagogi wysadzonej 16 maja 1943 roku na rozkaz Jürgena Stroopa

Wypalony budynek nowe władze Warszawy przydzieliły Centralnemu Komitetowi Żydów w Polsce, który po gruntownej odbudowie, sfinansowanej przez Joint (amerykańską żydowską organizację dobroczynną), ulokował tu swoją Centralną Żydowską Komisję Historyczną. Ta zajęła się ratowaniem pamięci o Żydach polskich, w tym zbieraniem w gmachu ocalałych resztek ich spuścizny kulturalnej: książek, archiwaliów, kultowych judaików, obrazów, rzeźb, etc.

W 1947 r. Komisja przekształciła się w Żydowski Instytut Historyczny, który mieści się w gmachu na Tłomackiem 5 do dnia dzisiejszego. Najcenniejszym spośród zbiorów Instytutu jest Archiwum Ringelbluma, odnalezione w gruzach warszawskiego getta w 1946 i 1950 roku.

Gmach dawnej Biblioteki jest znakiem wielowymiarowego życia duchowego i umysłowego Żydów przed wojną, duchowego oporu w czasie wojny, świadkiem śmierci społeczności i prób jej odrodzenia po 1945 roku. Teraz służy zachowaniu, odtwarzaniu i upowszechnianiu dziedzictwa Żydów polskich i pamięci o nich.

Wielka Synagoga na Tłomackiem / P. Boczkowski