11 sierpnia 1945 roku, w czasie szabatu, miał miejsce pogrom ludności żydowskiej w Krakowie.

Synagoga Kupa, stan powojenny. Yad Vashem Photo Archive

11 sierpnia 1945 roku, w czasie szabatu, miał miejsce pogrom ludności żydowskiej w Krakowie.

Żydów modlących się w sobotni poranek w synagodze Kupa (pomiędzy ulicą Miodową i Warszauera) zaatakował tłum zgromadzony na pobliskim placu (Plac Nowy) zwanym Tandetą. Ataki rozprzestrzeniły się w ciągu dnia na pozostałe ulice Kazimierza. Pretekstem do ataków miały być pogłoski o tym, że w synagodze znaleziono ciała i krew dzieci chrześcijańskich. Dowodów nie znaleziono, a sprawa okazała się prowokacją (której sprawców również jednoznacznie nie wskazano). W wyniku zajść zginęła co najmniej jedna osoba (Róża Berger), a wiele zostało rannych, w tym kilka – bardzo ciężko.

Kim była śmiertelna ofiara pogromu Żydów w Krakowie 11 sierpnia 1945 roku? Róża Berger miała wtedy 56 lat i była ocaloną z Zagłady, wraz ze swoją córką przeżyła pobyt w obozie Auschwitz-Birkenau. Gdy wróciły po wojnie do Krakowa zostały odszukane przez jej męża, który przeżył wojnę uciekając z transportu do obozu śmierci. W czasie zajść antysemickich Róża została zabita, natomiast jej mąż Józef/Josef Berger, miał ocalić życie tylko dzięki temu, że ranny upadł na ziemię i udawał martwego. Róża zginęła od strzałów 11 sierpnia 1945 r. o godz. 12.30, w mieszkaniu przy Pl. Wolnica 4. Została pochowana na cmentarzu żydowskim przy ul. Miodowej. Wkrótce po tych zdarzeniach mąż Róży Berger wyjechał z Krakowa i wyemigrował do USA, podążając za swoją córką i zięciem.

Kraków pogrom

Kazimierz 2007-01-07 057.jpg

The Kraków pogrom refers to the violent events that occurred on August 11, 1945, in the city of Kraków, Poland, which resulted in the death of Róża Berger shot by security forces while standing behind closed doors, and five wounded victims. According to the report prepared for Joseph Stalin by the Russian special services in Soviet-occupied Kraków,[1] it was Polish militiamen who sanctioned the violence

Background

Around 68,000–80,000 Jews lived in Kraków before the September 1939 German invasion of Poland. Because of the Holocaust and further migration following the arrival of the Soviet Red Army only 2,000 prewar inhabitants of the city were still present after January 1945. Many Jewish refugees returned to Kraków from the Soviet Union, including those who came from the neighbouring villages and towns.[3][4]

By May 1945, the number of Jews in the city reached 6,637. The return of the Jewish population was not always welcomed, especially by the anti-Semitic elements in the populace. The safety of the Jewish community in Kraków was becoming a very serious problem according to the Soviet-installed starosta in the city, even though “no serious antisemitic events were recorded in the rural and small-town regions.”[5] In his report for 1–10 August, the Kraków city administrator (starosta grodzki) noted the “insufficient supply of food.”[6] In June 1945, the new communist voivode of Kraków described growing tensions in his report in the following way:

In regard to the attitudes of the Polish population towards the Jews, the remnants of Nazi influences acquired during the occupation still linger… Robberies combined with murdering Jews occur: the motives and the perpetrators are usually not found. Nevertheless, their anti-Semitic background is apparent…In the previous month there were no serious anti-Jewish events in the voivodeship, yet there is no evidence that society’s attitude towards the Jews has changed … An utterly insignificant event, or the most improbable rumour can trigger serious riots. The populace’s attitude towards the Jews is a serious problem requiring a constant vigilance on the side of the authorities, and proper interaction with lower level offices.

Unrest

On June 27, 1945, a Jewish woman was brought to a local Milicja Obywatelska police station falsely accused of attempting to abduct a child. Despite the fact that the investigation revealed that the mother had left her child in the care of the suspect, rumours started to spread that a Jewish woman abducted a child in order to kill it.[7] A mob shouting anti-Jewish slogans gathered at Kleparski square, but a Milicja detachment brought the situation under control. Blood libel rumours continued to spread. False claims that thirteen corpses of Christian children had been discovered were disseminated. By 11 August, the number of rumoured “victims” had grown to eighty.[7] Groups of hooligans who gathered at Kleparski Square had been throwing stones at the Kupa Synagogue on a weekly basis.[7] On 11 August an attempt to seize a thirteen-year-old boy who was throwing stones at the synagogue was made, but he managed to escape and rushed to the nearby marketplace screaming “Help me, the Jews have tried to kill me”.[8] Instantly the crowd broke in into the Kupa synagogue and started beating Jews, who had been praying at the Saturday morning Sabbath service;[9] and the Torah scrolls were burned.[10] The Jewish hostel was also attacked.[10] Jewish men, women and children, were beaten up on the streets; their homes were broken into and robbed.[8] Some Jews wounded during the pogrom were hospitalized and later were beaten in the hospitals again. One of the pogrom victims witnessed:

I was carried to the second precinct of the militia where they called for an ambulance. There were five more people over there, including badly wounded Polish woman. In the ambulance I heard the comments of the escorting soldier and the nurse who spoke about us as Jewish crust whom they have to save, and that they shouldn’t be doing this because we murdered children, that all of us should be shot. We were taken to the hospital of St. Lazarus at Kopernika Street. I was first taken to the operating room. After the operation a soldier appeared who said that he will take everybody to jail after the operation. He beat up one of the wounded Jews waiting for an operation. He held us under cocked gun and did not allow us to take a drink of water. A moment later two railroadmen appeared and one said, “It’s a scandal that a Pole does not have the civil courage to hit a defenceless person”, and he hit a wounded Jew. One of the hospital inmates hit me with a crutch. Women, including nurses, stood behind the doors threatening us that they were only waiting for the operation to be over in order to rip us apart

During the pogrom some Poles, mistaken for Jews, were also attacked.[12] The centre of these events was Miodowa, Starowislna, Przemyska, and Jozefa Streets in the Kazimierz quarter.[13] The riots were most intense between 11am and 1pm, calming down around 2pm, only to regain strength in the late afternoon when the Kupa synagogue was set on fire.[13] Polish policemen and soldiers actively participated in these events.[14] Among twenty-five of those accused of inciting racial hatred, robberies, and violence against Jews, twelve were officers.[14]

Casualties

There is one record of a death relating to Kraków events in the archives of the Forensic Medicine Department in Kraków. The victim was 56-year old Auschwitz survivor Róża Berger, shot while standing behind closed doors.[15][16]

Polish historian Anna Cichopek stated in her university Master Thesis later published as a book[17] that all historical sources confirmed this one death.[18] However, she also noted that in an archival photo of a funeral there were five coffins visible, thus suggesting that there might have been five fatalities; she also claimed in her book that the New York Times in 1946 had noted a death of a man (Anszel Zucker), and Polska Agencja Prasowa noted a death of another unknown woman (in addition to Róża Berger) and five wounded.[18]

Polish historian, Julian Kwiek, who has published existing Polish documents regarding the Kraków event stated that he is not familiar with the documents quoted by Cichopek from outside the scientific literature. He stated that one death is confirmed in all historical sources, therefore it is questionable whether this event truly falls under the definition of a pogrom,[19] even though most other sources refer to the event as such.

Another historian, Dariusz Libionka from the Center for Holocaust Research[35] of the Polish Academy of Sciences, suggested that the photos showing the coffins were taken in the Spring (April 24, 1946) of the following year and came from the Kraków funeral of five Jews shot on April 21, 1946 by partisans of Józef Kuraś “Ogień” near Nowy Targ. In many cases – Libionka suggested – it would have been more appropriate if Anna Cichopek relied on existing studies rather than on archival material. He stated, that Polska Agencja Prasowa noted one dead person and five wounded. Libionka questioned the source of information regarding Anszel Zucker’s death. According to him it should have been concluded that the Kraków pogrom resulted in one dead and five wounded victims.

Read more: Kraków pogrom

Gęsiówka – więzienie i obóz przy ul. Gęsiej

Autorzy: Krzysztof Bielawski, Gedeon, izrael.badacz.org

Tablica pamiątkowa (ul. Anielewicza 34)

Podczas drugiej wojny światowej w dawnym więzieniu wojskowym przy ul. Gęsiej 24 naziści utworzyli centralny areszt getta (Zentralarrest fuer juedischen Wohnbezirk), formalnie podporządkowany warszawskiemu Judenratowi.

Kompleks więzienny składał się z kilku budynków, położonych pomiędzy ulicami: Zamenhofa, Gęsią (obecnie ul. M. Anielewicza) i Lubeckiego. Oprócz Żydów osadzano tu także osoby narodowości romskiej. W celach mogących pomieścić łącznie około trzystu osób, zamykano nawet powyżej dwóch tysięcy więźniów. W wyniku przepełnienia cel, katastrofalnych warunków sanitarnych, głodu i chorób wielu aresztantów umierało. Ludwik Hirszfeld w książce “Historia jednego życia” tak wspomina więzienie: “Jako przewodniczący Rady Zdrowia chodziłem do więzienia na Gęsiej. Przeznaczone przed wojną na 200-30 osób mieściło 1.200. Z lewej strony mniejsze cele dla inteligencji po 8-10 osób, mają zakratowane okno. Cele dla proletariatu mają tylko małe okienka pod sufitem. Tłok – nie ma miejsca by usiąść ani tym bardziej położyć się. Więźniowie duszą się, umierają wskutek zatrucia dwutlenkiem węgla”.

Na terenie aresztu dokonywano egzekucji. Na jednym z trzech dziedzińców więziennych ofiary były przywiązywane do słupków, a następnie rozstrzeliwane przez funkcjonariuszy policji granatowej. Przytoczmy tu fragment wydanej w 1942 r. książki “Likwidacja ghetta warszawskiego” autorstwa Antoniego Szymanowskiego: “Środa, 5 VIII. Więzienie żydowskie przy ul. Gęsiej zostało opróżnione pierwszego bodajże dnia “akcji”. Obecnie jest terenem codziennych masowych egzekucyj, masakry starców, chorych, ułomnych kalek, jednym słowem “szmelcu”, którego nawet wozić do Treblinki nie warto. Codziennie ginie tam 50-80 osób”. W lipcu 1942 r. Niemcy wywieźli z aresztu grupę 110 osób i następnie zgładzili ich w Babicach.

Więzienie zostało oficjalnie zlikwidowane w dniu 19 kwietnia 1943 r.. Na terenach wzdłuż ul. Gęsiej, od ul. Zamenhofa do ul. Okopowej Niemcy utworzyli filię obozu na Majdanku. Osadzono w nim grupę Żydów, w tym także przesiedleńców z krajów Europy Zachodniej, między innymi z Belgii, Holandii, Niemiec, Austrii. Więźniowie byli wykorzystywani do prac na terenie zniszczonego getta – wyszukiwania w ruinach kosztowności i rozbiórki domów. W obozie od wiosny 1944 roku masowo rozstrzeliwano skazańców przywiezionych z pobliskiego więzienia przy Pawiej, tak zwanego Pawiaka. Zwłoki palono na miejscu.

Po wybuchu Powstania Warszawskiego, w dniu 5 sierpnia 1944 r. żołnierze kompanii AK “Giewont” z harcerskiego batalionu “Zośka” po trwającym półtorej godziny natarciu, opanowali obóz i uwolnili 348 przetrzymywanych tam więźniów. Część z nich – między innymi Henryk Lederman i Dawid Goldman ps. Gutek – przyłączyła się do powstańców i kontynuowała walkę z okupantem.

Julian Grzesik w książce zatytułowanej “Zagłada Żydów 1939-1945” tak opisał wyzwolenie obozu: “Żydowscy więźniowie usłyszeli detonacje, aż baraki zatrzęsły się w posadach. Zrobiło się całkiem ciemno i nastąpiła przerażająca cisza przerwana nie niemiecką, lecz polską mową. Było pytanie: “Chłopcy kim jesteście?”. Odpowiedź brzmiała: “Jesteśmy Żydami!”. Uwięzieni usłyszeli: “Jesteście wolni!”. Taboretami zaczęto wybijać szyby okien i wydostawać się na zewnątrz. Potem w euforii uwolnieni Żydzi zaczęli biegać po placu i krzyczeć aż do ochrypnięcia: “Niech żyje Polska!”. (….) Jakub Wiśnia, osadzony na Pawiaku, w tak zwanej “ósemce – żydowskiej celi śmierci”, potem w “Gęsiówce” zapisał rozmowę z jednym oficerem “Zośki”. Ten zapytał go: skąd pochodzi, czy ma rodzinę i co zamierza robić dalej. Odpowiedź o rodzinie była z góry do przewidzenia. Utracił wszystkich, stracił nadzieję, ale pragnie z całego serca wziąć udział w powstaniu. I w taki oto sposób on, Żyd Jakub Wiśnia i jego towarzysze znaleźli się w batalionie”.

Grupa około 50 byłych więźniów Gęsiówki – Żydów greckich, rumuńskich i węgierskich – zginęła z rąk Niemców około 6 sierpnia 1944 r. w składzie narzędzi rolniczych fabryki Kirchmayera i Marczewskiego przy ul. Wolskiej 79/81[1.1].

Po wojnie na ścianie bloku przy ul. Anielewicza 34 odsłonięto tablicę pamiątkową z napisem o treści: “5 sierpnia 1944 roku harcerski batalion ‘Zośka’ zgrupowania ‘Radosław’ Armii Krajowej zdobył niemiecki obóz koncentracyjny ‘Gęsiówka’ i uwolnił 348 więźniów Żydów obywateli różnych krajów Europy. Wielu z nich walczyło i poległo w Powstaniu Warszawskim”.

Remember the Jewish Communities of Lublin, Poland

Nagie oblicze żydowskiego odrodzenia – Betty Q

Michał Bojanowski

Betty Q na paradzie równości w Warszawie /fot. Filip Błażejowski

Po zorganizowaniu kolejnego seminarium dla liderów społeczności żydowskiej i wysłaniu jeszcze jednej grupy młodzieży na wycieczkę edukacyjną do Izraela oddawała się całkowicie swojej drugiej pasji – burlesce. W końcu pochłonęło ją to bez reszty. Nie wycofała się jednak z życia społeczności żydowskiej.

Michał Bojanowski: Wydaje mi się, że twój udział w programie „Mam talent”, od czasu którego zajęłaś się w pełni burleską, miał też drugi skutek. W środowisku żydowskim nie dało się już nie wiedzieć, że z edukatorki stałaś się performerką burleski.

Betty Q: Akurat wybierałam się na Limud, a tydzień później miał nastąpić finał konkursu. Na Limud przyjeżdża bardzo zróżnicowane środowisko – mniej lub bardziej konserwatywne. Wyobrażałam sobie, że wiele młodych osób będzie ze mną rozmawiało o moich występach w telewizji, będą gratulować, trzymać kciuki. Ale mając świadomość, jak różne osoby tam spotkam, jechałam z dość dużą ciekawością tego, co się wydarzy. Nie przejmuję się jakoś przesadnie opiniami o sobie, a jednak zaintrygowanie było spore. I nagle okazało się, że dostałam ogromne wsparcie nawet od tych, po których nigdy bym się nie spodziewała, że mogą oglądać takie programy. Byli dumni i gratulowali. Mówili: „Pokazujesz siłę”.

No właśnie, a jak oni o tym myśleli? Że pokazujesz siłę jako Żydówka czy jako ktoś znajomy?

Do tej pory słyszę różne głosy, że ludzie są dumni, bo jestem z tego środowiska.

Żydowska burleska? Jakiś wspólny mianownik?

Żydzi zza granicy często pytają, dlaczego nie wyjechałam z Polski, żeby szukać żydowskiego męża. A ja jestem tutaj, dlatego że jest nas bardzo mało i trzeba coś z tym zrobić. Podobnie jak z burleską. Kiedy opowiadam gdzieś zagranicą o tym, co tutaj robię, ludzie dziwią się, mówią, że skoro mamy tak małe środowisko, to powinnam wyjechać do Londynu czy Berlina. Odpowiadam, że żyję tu właśnie dlatego, że jest nas mało. Ta sama zasada.

Opowiedz trochę o wcześniejszym zaangażowaniu w świat żydowski.

Kilka lat temu pracowałam dla Agencji Żydowskiej i to było dla mnie ogromnie ważne. Zajmowałam się w dużej mierze organizacją wyjazdów młodych Żydów do Izraela na Taglit, dwutygodniową wycieczkę, podczas której poznają kraj i kulturę żydowską. Ale w pedagogice jestem bardzo krytyczna i jeśli robię coś dla ludzi, musi to mieć dobrą jakość. A tu napotkałam opór. Ostatecznie udało mi się zreformować kilka rzeczy, ale przypłaciłam to wypaleniem zawodowym. Miałam tam pół etatu, a pracą bym obdzieliła cały zespół.

Co było najtrudniejsze?

Gdy młode osoby zgłaszają się na Taglit, często – poza pochodzeniem – nic nie łączy ich ze środowiskiem żydowskim. Właśnie odkryli swoje korzenie bądź ktoś z rodziny wysyła ich na darmowe wakacje do Izraela. To jest dla wielu jedyny moment, kiedy mogą zetknąć się ze społecznością. Do każdej wyjeżdżającej grupy trzeba znaleźć madricha, opiekuna. W związku z tym, że uczestnicy wyjazdów nie znają środowiska, szukałam ludzi, którzy będą dla nas doskonałą reklamą. Osób, które pokażą również świeckie żydostwo, z którymi młodzi ludzie chętnie poszliby na imprezę. Kogoś, kto prowadzi atrakcyjne życie, a przy tym jest Żydem. To było trudne zadanie. Sama wtedy ćwiczyłam taniec brzucha, więc już sam ten fakt powodował, że nie kojarzyłam się z kimś, kogo mogliby zdefiniować jako Żydówkę. Podstawowym zadaniem było pokazanie, że nie jesteśmy inni, że fajnie by z nami było pójść na piwo.

Czy zaangażowanie w sprawy żydowskie ma wpływ na twój performens?

Gram w „Pożarze w burdelu”, takim, powiedzmy, kabarecie, i co roku w okolicach Purimu występujemy na scenie Muzeum Historii Żydów Polskich. Tam dostałam ostatnio bardzo ciekawą rolę: byłam alienem. I to było bardzo znaczące. Potem był jeszcze jeden taki moment, kiedy się przeistaczałam i to było nawiązanie do „Ksiąg Jakubowych” Tokarczuk – grałam tę nagą kobietę otoczoną czcią sekty jakubowej, odwijaną z Tory. Zrobiłam sobie, w ramach żartu, majtki z napisem hebrajskim wykonanym z czarnych kryształków: Betty Q.

Wychodzi skąpo ubrana Żydówka na scenę przy Anielewicza i…

Dla „Pożaru w Burdelu”, z którym robi spektakl w Muzeum, jest bezpiecznikiem. Mówi się o niej, że jest tam swoja, więc w razie czego można nią wytłumaczyć dużo rzeczy, które dzieją się na scenie. Albo bierze do ręki scenariusz i mówi, że piekła u Żydów nie ma, i wylicza inne bzdury w tekście.

A dlaczego Żydówka w ogóle wychodzi na burleskową scenę?

Bo burleska daje możliwość zamanifestowania, czego tylko chce.

Betty Q /fot. WĄPIERZ

Twoja ulubiona definicja burleski?

Subwersywny striptiz w performensie. Ktoś wychodzi na scenę, żeby zaprezentować jakiś numer, najczęściej na temat stereotypów płci i seksualności. Odsłania ciało i to odsłonięcie ma jakieś głębsze znaczenie, np. dla funkcjonowania stereotypu. Operujemy stereotypami, aby coś powiedzieć.

Ostatnio za pomocą burleski zaczynasz wreszcie mówić o mężczyznach.

Zrobiłam pierwszy spektakl burleskowy w Polsce, w którym są tylko chłopcy. Ja go prowadzę i robię jeden numer jako kobieta z brodą. W tym spektaklu występuje drag queen, Kim Lee, którego musiałam przekonać do tego, żeby zrobił numer boylescowy a nie dragqueenowy; występuje totalny naturszczyk, Mister Tutti Hide, który z recepcjonisty stał się seksbombą; jest dyrektor teatru i teoretyk sztuki performatywnej, który nigdy w życiu nie był na scenie.

I co chłopcy zamierzają robić na burleskowej scenie?

To samo, co kobiety. To nie jest tak, że mężczyźni przebierają się za kobiety i rozbierają z damskich fatałaszków. W boylesce wchodzisz na scenę i bawisz się stereotypem męskości, który jest jeszcze większym tabu, bo kobieca nagość atakuje cię na ulicy. Na męskie ciało patrzysz dłużej, bo nie jesteś do niego przyzwyczajony. I to jest wielki potencjał do wykorzystania.

I co z nim robisz?

Przypadkowo podczas warsztatów okazało się, że jeden z naszych aktorów, Kim Lee, powinien wcielić się w Niemca z Hitlerjugend. Tyle że Kim Lee to jest drag queen, w dodatku z Wietnamu. Zapala się światło, na scenie stoi młody hitlerowiec w mundurze ze swastyką i udaje, że śpiewa „Tomorrow belongs to me”. Zaczyna się rozbierać, cały czas trzymając rękę w nazistowskim pozdrowieniu, z odpowiednią do tego powagą. Nagle piosenka zmienia się w „Willkommen” Cabaretu, ktoś wrzuca mu na scenę kapelusz, a on zaczyna tańczyć.

Mocne.

Kiedyś występowaliśmy dzień po rocznicy wyzwolenia Auschwitz. I zadedykowałam to ofiarom.

Mówiąc?

Gdybym była Romką, zrobiłabym ten numer, gdybym była gejem, zrobiłabym ten numer, gdybym była Kim Lee, zrobiłabym ten numer, gdyby było widać, że jestem Żydówką, też zrobiłabym ten numer.

Tu słyszę śmiech na sali, ludzie jeszcze nie wiedzą, o co chodzi, wtedy zapowiadam Kim Lee. Podczas tego numeru parę osób wychodzi z teatru.

A może trochę przesadzasz z nagromadzeniem inności?

Burleska jest właśnie o tym, że nie masz granic w manifestowaniu swojej, autentycznej inności. Ale zawsze staram się trzeźwo zastanowić, czy dany numer jest odpowiedni. Przed występem 11 listopada czytałam nawet ustawę o fladze, bo do spektaklu „Niepodległość jest kobietą” miałyśmy rozetki biało–czerwone jako nasutniki i flagę zrobioną z wachlarzy.

W kontekście skandalicznych celebracji w Warszawie chyba nawet wasz plakat z biało–czerwonym sutkiem nie robił na nikim wrażenia.

Ludzie, jadąc na spektakl, mijali te wszystkie straszne rzeczy, które działy się w Warszawie. I po przedstawieniu znowu wychodzili w ten świat zniszczonych chodników, połamanych drzew. Niektórzy płakali podczas spektaklu i mówili, że tak się powinno świętować. To był piękny spektakl o niepodległości i nikt nie był oburzony.

Zresztą przy numerze z hitlerowcem też sprawdzałam zapisy o znakach i symbolach zabronionych. I choć swastyki można używać na scenie, to jednak drukowałam ją w domu.

Tak się zastanawiam, czy gdybyś nie miała żydowskiego backgroundu, to czy też byś wymyślała takie historie?

W tym spektaklu jest piękny numer do patriotycznej piosenki, która opowiada o orle, do tego jest fragment z wiersza Miłosza. Nastrój podniosły, wszystko bardzo ładne. I tylko na końcu na tym orle z rozłożonymi skrzydłami pojawia się wyświetlona tęczowa flaga. I tyle.

Tyle?

Burleskę robią osoby, które przynależą do różnych mniejszości. Sporo jest mniejszości seksualnych, bo burleska daje im możliwość wypowiedzenia się. Ja jestem w mniejszości żydowskiej, też jest to dla mnie możliwość wypowiedzenia się.

W jaki sposób?

Chyba najbardziej chodzi o walczenie o siebie i o przestrzeń dla własnej żydowskości, którą na nowo trzeba stwarzać. Jestem totalną aktywistką i dla mnie środowisko żydowskie jest bardzo ważne. W zeszłym roku zostałam zaproszona na warszawską paradę, żeby jechać na platformie Fundacji Batorego. Za nami szli ludzie z JCC Warszawa i bardzo się cieszyli, że tam na platformie jestem ja z gwiazdami Dawida na piersiach. Byłam śmiesznie ubrana, miałam mocny makijaż i po prostu kręciłam się tam. Byłam też na wrocławskim Festiwalu Równości i tam też szłam w paradzie. Wiele osób, które robią burleskę, jest aktywistami.

Ale to chyba nie zawsze tak było?

Kiedyś burleskę robiły biedne dziewczyny z prowincji, które potrzebowały zarobić pieniądze, a dzisiaj robią ją laski z doktoratami.

Pewnie nigdy też performerki burleski nie były twarzami odrodzenia społeczności żydowskiej.

Wiesz, pytanie, czy akceptowanymi… Ale ja nigdy nie dostałam żadnego linczu. Kiedyś zaproponowano wystąpienie na pożegnaniu ambasadora Stanów Zjednoczonych w warszawskiej synagodze. Był Żydem, bardzo zaangażowanym w społeczność na Twardej. Nagle, w którymś momencie weszłam przebrana za Marylin Monroe. Miałam długą suknię i białe futro, które odebrał ode mnie szef związku gmin w Polsce. Podeszłam do mikrofonu i zaśpiewałam: „Happy journey Mister Ambassador, happy journey to you”.

Bez zbytniej nagości.

Były gołe ramiona! Co prawda na babińcu, ale jednak.

Mnie się ta forma zaangażowania w życie żydowskie bardzo podoba.

Odkąd odeszłam z Sochnutu, pojawił się dystans: robię swoje rzeczy i staram się angażować, ale często sprowadza się to do tego, że idę na święta do synagogi. Zdecydowanie za dużo pracuję, za mało się angażuję. Czasami robię jakiś pokaz, jak na Chanukę kilka lat temu w Krakowie. Co ciekawe, wtedy nawet starsze osoby nie mają żadnych obiekcji.

Pewnie byłoby świetnie, gdybyś przyszła na kilka śniadań do JCC, ale patrząc w szerszej perspektywie, to społeczność może od ciebie znacznie więcej otrzymać. Nie tylko na platformie podczas parady.

Robię, co mogę. W Wikipedii jest napisane, że jestem zaangażowana w społeczność żydowską w Polsce, ja tego nie pisałam, więc nie miałam na to wpływu. Ale ucieszyło mnie, że znalazło się tam takie sformułowanie. ∎

polecane – 27 lipca 2015 – ludzie / rozmowy / społeczeństwo / chidusz 18 – 19 – 05-06/2015

Miesięcznik „Chidusz”

Prenumerata

Betty-Q

Betty Q, właściwie Anna Ciszewska[1] (ur. w 1986 w Warszawie) – polska performerka i nauczycielka burleski, instruktorka tańca, animatorka teatralna.

Życiorys
Ukończyła pedagogikę (specjalizacja: animacja kultury) na Uniwersytecie Warszawskim. Przez 10 lat związana była z amatorskim teatrem Nic Pewnego w Piasecznie, w 2010 roku założyła zespół Betty Q & Crew cyklicznie wystawiający autorski repertuar burleskowy. Od grudnia 2012 roku występuje w składzie warszawskiego kabaretu Pożar w Burdelu. Półfinalistka V edycji programu Mam Talent (2012) i Laureatka nagrody Porca Papessa Międzynarodowego Festiwalu Caput Mundi w Rzymie (2013).

W 2011 roku wzięła udział w Ogólnopolskiej Kampanii Nie czytasz? Nie idę z Tobą do łóżka. Była polską ambasadorką filmu Burlesque Assassins (2013) oraz Bettie Page Reveals All (2014). W 2014 brała udział we Wrocławskim Festiwalu Równości oraz Warsaw Pride.

Współpracuje ze Stowarzyszeniem Miłość Nie Wyklucza oraz Gminą Wyznaniową Żydowską.

Kolejne dwa cmentarze zostaną ogrodzone

Autor: Krzysztof Bielawski
Źródło: materiały informacyjne FODŻ

Macewy na cmentarzu w Józefowie (foto: Krzysztof Bielawski)

Trwają prace przy budowie ogrodzeń cmentarzy żydowskich w Józefowie (woj. lubelskie) i Białobrzegach (woj. mazowieckie).

Obie inwestycje prowadzi Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego. W przypadku Józefowa partnerem projektu jest ESJFGemeinnützige GmbH zur Erhaltung ur Jüdischer Friedhöfe in Europa.

Z kolei prace w Białobrzegach Fundacja wykonuje we współpracy z rodziną Goldfarb z Nowego Jorku oraz US Commission for the Preservation of the America’s Heritage Abroad.

Ogrodzenie obu cmentarzy pozwoli powstrzymać ich dewastację. Szczególnie znaczenie ma to w przypadku Białobrzegów, gdzie cmentarz w wyniku zniszczeń jest zupełnie ogołocony z macew. Dziś to pusty plac, w niczym nie przypominający miejsca pochówku ludzi.

Fundacja Ochrony Dziedzictwa Żydowskiego została założona na mocy porozumienia zawartego pomiędzy Światową Organizacją Żydowską ds. Restytucji i Związkiem Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP. Jej celem jest ochrona materialnych reliktów kulturowego dziedzictwa Żydów w Polsce.