Żydzi w powstańczej Warszawie

Żydzi w powstańczej Warszawie
Barbara Englking, Dariusz Libionka
Stowarzyszenie Centrum Badań nad Zagładą Żydów, Sierpień 2009
ISBN: 978-83-926831-1-7
liczba stron: 360 + fotografie 32 s. + mapa; wym.: 115X235 mm; okł. miękka ze skrzydełkami

Jak dotąd tylko nieliczni historycy powstania upominali się o pamięć o wkładzie Żydów w czyn zbrojny walczącej Warszawy. Niewielu autorów poświęcało swoją uwagę tym z nich, którzy znaleźli się wśród ludności cywilnej. Niniejsza książka wypełnia tę lukę.

Składa się ona z dwóch zasadniczych części. Pierwsza dotyczy udziału Żydów w walce, druga zaś losu ludności cywilnej w ogarniętej powstaniem Warszawie oraz tych, którzy po kapitulacji zdecydowali się pozostać w gruzach miasta. Obie te perspektywy „wojskowa“ i „cywilna“ choć w wielu miejscach krzyżują się ze sobą, przynoszą odmienne problemy.

Aby możliwie najwierniej odtworzyć losy Żydów w powstańczej Warszawie autorzy wykorzystali wszelkie dostępne rodzaje źródeł, zarówno ze strony polskiej, jak i żydowskiej, w wielu miejscach oddając głos swoim bohaterom, wykorzystując ich wspomnienia, pamiętniki i relacje.

Książka ta w istocie jest opowieścią nie tylko o zaangażowaniu się Żydów w wielkie narodowe Powstanie, ale w dużej mierze, a może nawet przede wszystkim, o relacjach Polaków i Żydów w czasie dwóch miesięcy lata 1944 r. Autorzy (…) starannie rekonstruują fakty, zbierając rozproszone relacje i dokumenty. Do racji podnoszonych dotąd przez polską historiografię odnoszą się z szacunkiem, choć wykazują też wielkie zrozumienie dla cierpienia żydowskiego. Nie są jednak niewolnikami jednej wizji, nie dają się uwieść opowieściom niektórych ocalonych, weryfikują relacje i zeznania zgodnie z warsztatem historyka i możliwościami chwili.

Janusz Marszalec

Stosunki polsko-żydowskie należą do tych tematów, które nieodmiennie budzą żywe emocje. Przez lata pomijane milczeniem lub sprowadzane urzędowej wersji, dopiero po upadku komunizmu stały się przedmiotem intensywnych prac historyków. (…) Należy do nich niewątpliwie kwestia losów tych Żydów, którzy znajdowali się w Warszawie podczas Powstania 1944 r. Temat z jednej strony niezwykle gorący (wystarczy tu przypomnieć dyskusje wokół artykułu Michała Cichego), z drugiej natomiast jak dotąd nie opracowany przez historyk6w. Dlatego z uznaniem należy przyjąć inicjatywę dr hab. Barbary Engelking i dr Dariusza Libionki, aby temat ten – w końcu! – rzetelnie opracować. (…)

‘Żydzi w powstańczej Warszawie’ to rzetelne kompendium wiedzy, które koniecznie trzeba udostępnić szerszemu gronu czytelników.

Grzegorz Motyka

Czytaj wiecej o Żydzi w powstańczej Warszawie

„Byłem jednym z tych, którzy zakopali skarb…”

Olga Głowacka, 2 sierpnia 2014

Noc z 2 na 3 sierpnia 1942 roku. Warszawa, ulica Nowolipki 68, budynek szkoły im. Bera Borochowa. Dyrektor placówki, członek Oneg Szabat i bliski współpracownik Emanuela Ringelbluma Izrael Lichtensztajn oraz jego dwaj uczniowie – Dawid Graber i Nachum Grzywacz pakują do metalowych skrzynek i następnie zakopują, pierwszą część dokumentów zgromadzonych w Podziemnym Archiwum Getta Warszawskiego.

Od 22 lipca trwa likwidacja warszawskiego getta. Codziennie do obozu zagłady w Treblince wywożonych jest od 6 do 8 tysięcy Żydów, którzy po około godzinie od wjazdu pociągu na kolejową rampę, giną w komorach gazowych. Oneg Szabat nie przerwało pracy, mimo że wielu jej członków straciło życie w tym czasie. Nadal realizowano zadania: zbierano dokumenty, przygotowywano opracowania i raporty. Po rozpoczęciu masowych deportacji do Treblinki, Emanuel Ringelblum i Hersz Wasser polecili Izraelowi Lichtensztajnowi, by zakopał archiwum

Z chęcią i zapałem rzuciłem się w wir pracy przy zbieraniu materiałów archiwalnych. Zostałem mianowany strażnikiem zbiorów. To ja ukryłem materiał. Poza mną nikt nie wiedział. Powiedziałem o tym miejscu jedynie mojemu przyjacielowi Herszowi Wasserowi, któremu podlegam. Materiał jest dobrze schowany. Oby się tylko zachował – będzie to najpiękniejsze i najlepsze, czego dokonaliśmy w tych okrutnych czasach. (Izrael Lichtensztajn, 31 lipca 1942)

Czytaj wiecej tu Żydowski Instytut Historyczny