Przewodzić mimo zwątpienia [Parsza Be-haalotecha]

RABIN JONATHAN SACKS

Winston Churchill. Fot. Wikipedia

BE-HAALOTECHA – 10 CZERWCA 2017/16 SIWAN 5777

Tanach z niezwykłym realizmem opisuje ludzki charakter. Pozytywni bohaterowie Biblii hebrajskiej to nie ponadprzeciętne osobowości, a negatywni niczym nie przypominają archetypicznych czarnych charakterów. Nawet najlepsi zawodzą, a najgorsi często ratują sytuację. Nie znam żadnej temu podobnej literatury religijnej.

To jeden z powodów, dlaczego tak trudno jest mówić jednoznacznie o etyce, opierając się na przykładach z Biblii. Dlatego też, jak twierdzi Rabi Cwi Chajes („Mewo ha-Agadot”), w rabinicznych midraszach często dochodzi do reinterpretacji opowieści w taki sposób, że to, co nosi znamiona dobrego, przedstawiane jest jako w pełni dobre, a co złego, w pełni złe. Z przyczyn czysto edukacyjnych midrasz maluje świat w czarno-białych barwach. Mimo to, dosłowny przekaz pozostaje niezmieniony („wers biblijny nigdy nie odchodzi od swojego literalnego znaczenia”, Szabat 63a) i ważne jest, abyśmy go nie ignorowali.

Wydawać by się mogło, że monoteizm dał początek głębokiemu humanizmowi. Bóg z Biblii hebrajskiej nie przypomina mitycznych bóstw: pół-ludzi, pół-bogów. W rezultacie, w literaturze pogańskich kultur również ludzie przedstawiani byli prawie jak bogowie. Zupełnie przeciwnie jest w monoteizmie, który wyraźnie oddziela Boga i ludzi. Jeśli Bóg jest kompletnie boski, ludzie mogą być kompletnie ludzcy, przedstawieni tak, aby prezentowali pozytywne przymioty, ale i słabości. Łatwiej identyfikować się z bohaterami z Biblii, ponieważ, mimo ich wielkości, nie przestają być ludźmi i nie aspirują do bycia niczym ponad to. Parsza Be-haalotecha stanowi niesamowity przykład słabości, dotykającej nawet największych z religijnych przywódców – poczucia niemocy i rozpaczy.

Kontekst jest nam dobrze znany. Izraelici narzekają na brak różnorodnego jedzenia:

„Pospólstwo zaś, które było między nimi, zaczęło pożądać pożądliwością, zaczęli też znowu płakać i synowie Israela, mówiąc: »Któż nakarmi nas mięsem«. Wspominamy sobie rybę, którąśmy jadali w Micraim darmo – arbuzy i dynie, i łuczek, i cebulę i czosnek; A teraz dusza nasza zawiędła: niema nic, tylko na tę mannę oczy nasze!” (Be-midbar 11:4-6).

To nie jest nowa opowieść. Znamy ją choćby z szesnastego rozdziału księgi Szemot. Jednak w tym przypadku Mojżesz doświadcza prawdziwego załamania. Pyta Boga: „Czemużeś tak źle uczynił słudze Twemu? Czemużem nie znalazł łaski w oczach Twoich, żeś włożył brzemię całego ludu tego na mnie? Azalim ja począł ten cały lud, azalim ja go zrodził […] Nie mogę ja sam unieść całego ludu tego, bo za ciężkim on dla mnie. A jeżeli już tak postępujesz ze mną, raczej mnie zabij, jeżelim znalazł łaskę w oczach Twoich, abym nie widział nieszczęścia mojego” (Be-midbar 11:11-15).

Mojżesz modli się o śmierć! Nie jest jedynym w Tanachu, który to robi. Poza nim odnajdujemy co najmniej trzech innych bohaterów, którzy pragną umrzeć. Pierwszym z nich jest Eliasz, któremu królowa Jezabel grozi śmiercią po jego owocnej konfrontacji z prorokami Baala na górze Karmel:

„I wyrozumiał to i powstał i poszedł gwoli życiu swojemu, i przybył do Beer Szeby, należącej do Judy, i zostawił pachołka swojego tam. Sam zaś udał się do pustyni na dzień drogi, i przyszedł i usiadł pod pewnym krzakiem jałowca, i życzył sobie śmierci, mówiąc: Dosyć żyłem! Teraz, Wiekuisty, zabierz duszę moją, wszak nie lepszy ja od ojców moich” (I Król. 19:3-4).

Kolejnym jest Jonasz, po tym, kiedy Bóg wybacza mieszkańcom Niniwy:

„I zmartwiło to Jonasza umartwieniem wielkim, i wspłonął gniew jego: I modlił się do Wiekuistego, i rzekł: O Wiekuisty! Czyżem tego właśnie nie mówił, bawiąc jeszcze na ziemi mojej. Temu o wszak chciałem zapobiedz chroniąc się do Tarszysza: Wiedziałem bowiem, żeś Ty Bóg litościwy i miłosierny, nieskory do gniewu i bogaty w łaskę, a żałujący złego! A teraz o Wiekuisty, zabierzże życie moje odemnie, bo lepszą mi śmierć, niż życie moje!” (Jonasz 4:1-3).

I w końcu Jeremiasz, publicznie upokorzony przez ludzi, którzy źle odczytali intencje jego proroctw:

„Tyś mnie namawiał Wiekuisty, a dałem się namowić; przezwyciężyłeś mnie i pomogłeś; przeto stałem się pośmiewiskiem ustawicznem, każdy urąga mi! […] i tak jest mi słowo Wiekuistego ku pohańbieniu i na szyderstwo ustawiczne. […] Przeklęty dzień, w którym się urodziłem; dzień, którego urodziła mnie matka moja, niechaj zostanie niebłogosławionym! Przeklęty mąż, który zwiastował ojcu mojemu: Urodziło ci się dziecię męzkie […] Czemu z żywota wyszedłem, abym doznawał tylko nędzy i utrapienia, a strawione były w hańbie dni moje!” (Jr 20:7-18).

Jak powiedzielibyśmy po hebrajsku: „lehawdil elef hawdalot” („różnić się tysiącem różnic”) – nie można porównywać bohaterów religijnych opowieści Tanachu i politycznych bohaterów współczesnego świata, jako że pochodzą z historycznie innych światów i innych sfer. Podobny fenomen zaobserwować możemy jednak, analizując jedną z najznakomitszych postaci dwudziestego wieku, Winstona Churchilla. Przez całe życie zmagał się on z momentami dotkliwej depresji, którą nazywał „the black dog”, czarnym psem. Powiedział kiedyś swojej córce: „Osiągnąłem tak wiele, by na końcu nie osiągnąć niczego”. Jednemu z przyjaciół natomiast, że każdego dnia modli się o śmierć. W 1944 roku wyznał lekarzowi, lordowi Moranowi, że trzyma się z dala od peronów kolejowych i unika wyglądania poza burtę statku, bo boi się, że nie odeprze pokusy popełnienia samobójstwa. „Chwilowa rozpacz mogłaby zakończyć wszystko” – wyznał (wszystkie słowa zaczerpnięte są z książki Anthonego Storra „Churchill’s Black Dog”).

PRENUMERATA

Dlaczego zmora porażki tak często nawiedza tych najznamienitszych? Storr w swojej książce prezentuje wiele wnikliwych psychologicznych spostrzeżeń na ten temat, ale nawet na najbardziej ogólnym poziomie dostrzec możemy wspólne cechy, przynajmniej wśród biblijnych proroków. Są to żarliwa chęć zmiany świata, połączoną z głębokim poczuciem własnej niedoskonałości. Mojżesz mówi: „Któż ja jestem, abym poszedł do Faraona, a wywiódł synów Israela z Micraim?” (Szemot 3:11). Jeremiasz zaś: „Otom niezdolny mówić, bom młodzieńcem jeszcze” (Jr 1:6). Jonasz z kolei, próbuje uciec przed swoją misją.

To samo poczucie odpowiedzialności, które pcha proroka do podążania za swym powołaniem, powoduje wielkie poczucie winy, gdy ludzie, do których przemawia, nie stosują się do przekazywanych przez Boga instrukcji. W tym samym poczuciu powołania leży jednak rozwiązanie problemu proroka. Jego wiara to nie wiara w siebie, ale wiara w Boga.

Nie wyznacza on siebie na przywódcę, ponieważ czuje potrzebę przywództwa, ale ponieważ widzi zadanie do wykonania i nikogo innego, kto mógłby je wykonać. Jego wielkość leży nie w nim samym, ale gdzieś poza jego osobą, w poczuciu bycia powołanym do zadania, które musi być wypełnione mimo jego świadomości własnej niedoskonałości.

Zwątpienie to element przywództwa. Kiedy prorok jest krytykowany i napiętnowany, kiedy jego słowa padają na jałowy grunt, a ludzie wydają się słyszeć tylko to, co chcą usłyszeć, obdarty jest on z ostatnich warstw swej osobowości i zaczyna żyć tylko przydzielonym zadaniem, misją i swoim powołaniem. Wraz z tym rodzi się jego wielkość. Przestaje być ważna krytyka i lekceważenie, istotna jest praca do wykonania i Ten, kto tę pracę zlecił. To wtedy prorok uświadamia sobie znaczenie słów rabiego Tarfona: „Nie od ciebie zależy wypełnienie zadania, ale nie waż się od niego odstąpić” (Awot 2:16).

Nie stawiając, po raz kolejny, znaku równości między świętym i świeckim, zakończę ponadczasowymi słowami Theodora Roosevelta, skierowanymi do studentów Sorbony 23 kwietnia 1910 roku, które wymownie podsumowują wątek wyzwań przywództwa, ale i pokrzepienia, które się za nim kryje:

„Nie krytykowi, należy się uznanie, ani temu, kto wylicza porażki i pokazuje, gdzie ktoś swoje zadanie mógł wykonać lepiej. Zasługa jest tego, kto pozostaje na polu bitwy, kogo twarz wyniszczona jest przez kurz, pot i krew, kto dzielnie walczy mimo błędów i ciągłych porażek. Bo nie ma wysiłku bez potknięć i niepowodzeń. A ten, kto dąży do wypełnienia zamierzonego celu, komu nieobcy jest wielki entuzjazm i wielkie poświęcenie, kto ofiarowuje się słusznej sprawie, kto, jeśli triumfuje, to dokonawszy wielkiego czynu, a jeśli upada, to wiedząc, że podjął wielką próbę, tego dusza nigdy nie będzie zrównana z tymi oziębłymi, lękliwymi duszami, którym nieznane jest ani poczucie zwycięstwa, ani porażki”.

Przywództwo w szlachetnej sprawie może prowadzić do poczucia braku nadziei i zniechęcenia, ale w nim też kryje się lekarstwo na tę rozpacz.

Tłumaczenie: Jolanta Różyło © CHIDUSZ 2017

The Jews of India!

Francusko-niemiecka telewizja publiczna odmawia pokazania filmu dokumentalnego o europejskim antysemityzmie – film jest zbyt uczciwy

Elder of Ziyon
Tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

Według wszystkich informacji niezwykły film o antysemityzmie w Europie pod tytułem “Wybrani i wykluczeni – nienawiść do Żydów w Europie”, który zamówiła francusko-niemiecka stacja publiczna, został odłożony na półkę – bo nie był “wyważony”.

Götz Aly z Berliner-Zeitung napisał w zeszłym miesiącu:
Cała ta sprawa cuchnie pod niebiosa. niemiecko-francuska stacja telewizyjna Arte w kwietniu 2015 r. niewielką większością głosów zaakceptowała projekt filmu dokumentalnego o “antysemityzmie w Europie”. Przedstawił go Joachim Schröder ze znanego zespołu produkcyjnego filmowo-telewizyjnego, Preview Production (Munich) razem z Sophie Hafner. Prace nadzorował zespół redakcyjny Arte z Westdeutschen Rundfunk (WDR).

W grudniu 2016 r. odpowiedzialna redaktor, Sabine Rollberg, przejęła film. Od tego czasu Alain Le Diberder, dyrektor programowy Arte, nie dopuszcza do nadania tego 90-minutowego filmu dokumentalnego. Powoływał się na „negatywny głos francuskich członków komisji programowej” i narzekał na brak “równowagi”. Dziwaczny argument. W odróżnieniu od Le Diberder uważam, że antysemityzm nie jest sprawą “równowagi”.(…).

Tymczasem obejrzałem film i napisałem recenzję. Siłą tego filmu jest intensywność badań i wielość punktów spojrzenia. Jest tam materiał filmowy z wydarzeń organizowanych przez radykalną prawicę i radykalną lewicę w Niemczech i Francji, wywiady z protestanckimi działaczami pokojowymi, sekwencje z Parlamentu Europejskiego, koncertów rokowych i filmów rap. Dokumentuje skorumpowaną, kontrolowaną przez Hamas „administrację” funduszy pomocowych ONZ w Gazie. Le Diberder twierdzi, że filmowi brakuje “szeroko opartej perspektywy”.

Prawdą jest coś odwrotnego. Autorzy pozwalają także wypowiedzieć się studentom z uniwersytetu w Gazie, którzy mówią, że nakazana przez rządzący Hamas nienawiść do Żydów jest odrażająca. Socjalistyczny burmistrz przedmieścia Paryża widzi, że jest na straconej pozycji, pozostawiony przez państwo samemu sobie do walki przeciwko wojującemu antysemityzmowi arabskiemu. Powoduje to, że jego żydowscy obywatele tłumnie opuszczają społeczność, a zasady Republiki wyparowują.

Historyk Michael Wolffsohn również ma pozytywne wrażenia po obejrzeniu tego filmu. Ale redaktor odpowiedzialna, Rollberg, nie mogła zrobić niczego wobec sprzeciwu Francuzów.

Dzięki dobrze podbudowanej badaniami wyrazistości film sprowokował ukrytych antysemitów, którzy poczuli się przyłapani. Nie dopuszczenie filmu w Arte ani programu w WRD jest po prostu cenzurą – czy to z powodu obojętności, tchórzostwa, czy uraz „antysyjonistycznych”.

Na blogu Tapfer im Nirgendwo czytamy:

Po obejrzeniu tego filmu dokumentalnego jestem zdziwiony rozumowaniem zespołu medialnego WDR, który odmówił włączenia tego filmu do swojego nadawanego programu:

„Film tylko częściowo spełnił wymagania, którymi było naświetlenie ‘antysemityzmu w Europie’. WDR popiera krytykę ARTE, że film nie dostarczył tego, do czego został zamówiony”.

Film w pełni dostarcza tego, do zbadania czego został zamówiony. Naświetla obecny antysemityzm w Europie jak nie robi tego żaden inny film dokumentalny! Przedstawia europejskich filozofów, kompozytorów i pisarzy, którzy przez stulecia wyrażali się negatywnie o Żydach. Cytuje pisma chrześcijańskie, których używano do propagowania w Europie nienawiści do Żydów. Sportretowany jest także Marcin Luter, na którego pisma powoływali się później naziści. Julius Streicher, który wyjaśniał nazistowską nienawiść wobec Żydów w swojej publikacji „Der Stürmer”, usprawiedliwiał nienawiść tymi słowami:

„Antysemickie publikacje istniały w Niemczech przez stulecia. Dr Marcin Luter z pewnością siedziałby obok mnie na ławie sądowej. W książce O Żydach i ich kłamstwach dr Marcin Luter pisze, że Żydzi są wężami, że ich synagogi należy spalić, a Żydzi powinni zostać wytępieni”.

Ile średniowiecznej, europejskiej nienawiści do Żydów istnieje dzisiaj można zobaczyć w przemówieniu Mahmuda Abbasa, jakie wygłosił 23 czerwca 2016 r. do parlamentu Unii Europejskiej.

Podczas zarazy chrześcijanie oskarżali Żydów o zatruwanie wody w studniach. Nie były to przypadkowe oskarżenia, bo od stuleci oskarżano Żydów o podstępy, czary i spiski przeciwko chrześcijanom. Z powodu zakorzenionych w zwyczajach żydowskich przepisów o higienie mniej często dotykały ich epidemie niż inne populacje miejskie. Zamiast poszukać przyczyn infekcji i korzyści z czystej wody, chrześcijanie zwrócili się przeciwko Żydom. To było w Średniowieczu. Dzisiaj niezbyt się od tego różni!

23 czerwca 2016 r. Mahmoud Abbas był gościem Parlamentu Europejskiego. W przemówieniu tym testował otwartość Parlamentu Europejskiego na propagandę antyżydowską, wskrzeszając średniowieczne kłamstwo o zatruwaniu studni: twierdził, że pewni rabini zatruwają studnie. Oskarżenie Abbasa było oczywiście kłamstwem, jak to sam przyznał dwa dni później. Niemniej uzyskał pewność, że nienawiść do Żydów jest żywa w dzisiejszej Europie. Na zakończenie przemówienia otrzymał stojącą owację od Parlamentu Europejskiego.

Ta nienawiść jest udokumentowana, ale Arte i WDR odmawiają pokazania tego. Film pokazuje także demonstracje nowej prawicy, gdzie szerzy się najbardziej nikczemne teorie spiskowe. Twórcom filmu powiedziano, że za Stanami Zjednoczonymi Ameryki stoi tajna siła: światowy spisek amerykańsko-syjonistyczny. Syjonizm definiuje się jako mafię finansową, która promuje i czerpie zyski z cierpienia na całym świecie. Jeden z demonstrantów powiedział: „Wszystko napisane w Protokołach mędrców Syjonu okazało się jak dotąd prawdą. Więc nawet jeśli protokoły są fałszywką, ktoś miał dobry pomyślunek i był dobrym prorokiem!”

Protokoły mędrców Syjonu to traktat antysemicki, który był popularny wśród nazistów i nadal wymieniany jest w Karcie Hamasu, której Artykuł 7 wzywa do eksterminacji całego narodu żydowskiego. Nic więc dziwnego, że filmowcy natknęli się na Fuada Afne’go, który krzyczał do mikrofonu, że jest “przysięgłym antysyjonistą”.

Film zajmuje się związkiem między ruchami nacjonalistycznymi niemieckim i palestyńskim i przedstawia ich zdumiewające paralele. W filmie przedstawiony jest Mohammed Amin al-Husseini, Mufti Jerozolimy, którego ideologicznie i finansowo wspierał Adolf Hitler. Mohammed Amin al-Husseini stworzył bośniacko-islamskie jednostki Wehrmachtu i Waffen-SS. Zorganizował ekstradycję kilku tysięcy Żydów do Rzeszy Niemieckiej. Był również zaangażowany w Radio Zesen, radiostację niemieckiego Reichu, która szerzyła ideologię nazistowską w świecie arabskim.

Kiedy filmowcy odwiedzili Strefę Gazy, żeby zobaczyć, czy nadal są tam ślady szerzonego przez Niemcy antysemityzmu, dokonali przerażającego odkrycia: nienawiść do Żydów w Strefie Gazy i w Autonomii Palestyńskiej jest finansowana przez Niemcy i Europę. To jest prawdopodobnie najbardziej przerażające odkrycie pokazane w tym filmie dokumentalnym! Pieniądze z “Bread for the World”, “Misereor” i Unii Europejskiej idą na finansowanie nienawiści do Żydów na Bliskim Wschodzie. Film opowiada również, jak fundusze z Europy i Narodów Zjednoczonych używane są do krzywdzenia dzieci arabskich przez zmuszanie ich do służenia jako żywe tarcze. Zdjęcia z Gazy – nigdy poprzednio nie pokazywane w telewizji publicznej – są w tym kontekście szczególnie ważne. Jest skandalem, że te zdjęcia nadal ukrywa się przed widzami, głównie dlatego, że film pokazuje, jak Jürgen Todenhöfer, reporter z Bliskiego Wschodu, popularny w publicznej telewizji, stronniczy w donoszeniu z Gazy, w rzeczywistości jest histerycznym propagandzistą.

Film pokazuje także Palestyńczyków i Arabów, którym Europejczycy grożą, jeśli odmawiają świadczenia przeciwko Izraelowi. Jest tojeden z najtrudniejszych momentów w filmie, kiedy słucha się Arabów palestyńskich, którzy żyją w pokoju z Żydami i opowiadają, jak Europejczycy zamienili ich życie w piekło z powodu ich odmowy nienawidzenia Izraela.

Personel telewizji publicznej przedstawił następujące wymówki, wszystkie bez podstaw:

„Film jest prowokacją!“
„Film dolewa oliwy do ognia!“
„Filmu nie należy pokazywać z powodu terroryzmu.“
„Film jest antyprotestancki, antymuzułmański i proizraelski.”
„Film jest stronniczy.“

Nie, ten film nie jest antyprotestancki ani antymuzułmański. Popiera muzułmanów i chrześcijan, którzy chcą żyć w pokoju z Żydami. Nie, ten film nie dolewa oliwy do ognia; ujawnia tylko pogląd, który jak dotąd jest konsekwentnie ukrywany przed publicznością. Prawdą jest jednak, że film jest bezkompromisowy. Tak, ten film potępia nienawiść do Żydów. Ale takiego potępienia nie można zamienić w zarzut. To jest absurdalne!

Film dokumentalny „Wybrani i wykluczeni – nienawiść do Żydów w Europie” przez dziewięćdziesiąt minut pokazuje, jak nienawiść do Żydów pojawiła się w Europie, została zbrutalizowana przez Lutra i uzasadniana przez filozofów, pisarzy i kompozytorów, a wreszcie jak naziści zamienili ją w przemysłowe morderstwo masowe. Film pokazuje, jak wyeksportowano tę nienawiść do świata arabskiego i jak wraca obecnie w Europie w postaci brutalnej krytyki Izraela, finansowana przez organizacje europejskie, nie wahająca się już przed prześladowaniem i morderstwem. Po obejrzeniu tego filmu rozumie się wniosek, że Arabowie w Europie nie przeciwstawialiby się Żydom, gdyby nie zostali przekonani, że jest to ich obowiązkiem, by okazać solidarność z ich braćmi w wierze w Palestynie. „Ale powiedziano im, że to konieczne”.

Propagandzistami nienawiści są ludzie z Europy: chrześcijanie z „Bread for the World“ i „Misereor“, działacze lewicowi i prawicowi i politycy z Unii Europejskiej. Swoją część dokładają także dziennikarze i redaktorzy z wielkich korporacji publicznych. Film pokazuje, jak publiczne stacje telewizyjne są stronnicze w taki sposób, że w efekcie podsycają antysemityzm. W “I accuse” udokumentowałem długą listę stronniczego informowania przeciwko Izraelowi przez telewizję publiczną.

Potem naprawdę rzecz staje się drażliwa: publiczny nadawca, który zamówił film dokumentalny o antysemityzmie w Europie. Film pokazuje jasno, że sposób informowania o Izraelu przez stacje publicznego nadawcy jest w także częściowo odpowiedzialny za eksplozję nienawiści do Żydów. Co więc robi? Decyduje, że film nie dostarczył tego, co miał dostarczyć.

Mogło to być tylko ciche zażenowanie. Ale jest to skandal publicznej telewizji!

Ten artykuł po niemiecku znacznie bardziej szczegółowo opisuje zarówno treść filmu, jak kontrowersję. Francuski nadawca był przeciwny filmowi od początku. Jest jednak jasne, że sieć telewizyjna, która zamówiła film, wierzy, że wolno informować wyłącznie o prawicowym antysemityzmie – jego lewicowa odmiana po prostu jest strefa zakazaną.

Elder of Ziyon
Amerykański bloger, którego codzienny przegląd światowego antysemityzmu i antysyjonizmu jest jednym z najlepszych i najrzetelnieszych źródeł informacji o brunatnej zarazie.