Dziwna linia miłości

Ula Rybicka

Fragment okładki powieści “Samotne miłości” Eshkola Nevo

„We wszystkim jest porządek. We wszystkim jest cel i ktoś, kto tym kieruje. (…)
Wszystko jest takie, jak powinno, i każda rzecz ma swoje właściwe miejsce we wszechświecie”.

Eshkol Nevo, „Samotne miłości”

Eshkol Nevo, „Samotne miłości”
Tłumaczenie: Magdalena Sommer
Wydawnictwo: MUZA SA
Rok wydania: 2016

Poprzednia książka Eshkola Nevo zatytułowana „Neuland” okazała się dużym sukcesem wydawniczym, przez co wielbiciele izraelskiego pisarza z niecierpliwością czekali na jego kolejną powieść. Śledząc głosy krytyków, którzy także nie szczędzili autorowi słów pochwały, można się domyślić, że poprzeczka została postawiona bardzo wysoko. Trzecia przetłumaczona na język polski książka Nevo pod tytułem „Samotne miłości” to pozycja, która znacznie różni się od swej poprzedniczki, lecz czytelnicy nie będą zawiedzeni. Elementy baśniowe, zabawa z symboliczną nazwą miejsc, ironia oraz elementy magicznego realizmu zdecydowanie wyróżniają tę historię spośród innych.

Akcja powieści toczy się w Mieście Cadyków, które pisarz przedstawia ze szczególną wrażliwością: „nocami w głowach mędrców studiujących święte pisma otwierają się kominy i litery ksiąg Gemary ulatują przez nie do rozgwieżdżonego nieba, wznosząc się coraz wyżej drogami łączącymi światy dolne i górne.” W tej niezwykłej krainie każdy mieszkaniec jest cadykiem, bogobojnym wykonawcą boskich zaleceń. Jednak postępowanie według religijnych nakazów nie zawsze jest łatwe, szczególnie, kiedy serce podpowiada odmienne rozwiązania. Jedna z bohaterek przechodzi przez szereg wątpliwości: „codziennie w minionych tygodniach łamała przynajmniej jeden zakaz Tory. A przy tym czuła przez cały czas, że czyni naprawę, tikun. Jak to się łączy, na Boga? Czy grzech może być jednocześnie micwą?” Bohaterowie powieści bronią się zatem używając pojęcia awera le-szema, czyli występku czynionego w dobrej intencji. Interesującym zabiegiem jest połączenie zdarzeń z niuansami dotyczącymi żydowskiego prawa i obyczajowości, co bez wątpienia dodaje głębszego znaczenia działaniom podejmowanym przez postaci. Jednak przedstawiona w książce religijność nie jest religijnością, jaką znamy: autor w wywrotowy sposób przedstawia mykwę, czyli jeden z podstawowych symboli judaizmu. W „Samotnych miłościach” mykwa, która od wieków kojarzona jest z aktem oczyszczenia, przeznaczona jest do zgoła innych czynności. Odkrycie niezwykłych właściwości miejsca, do którego regularnie udają się ortodoksyjni mieszkańcy miasteczka, to punkt zwrotny w książce oraz dowód na to, że Nevo niezaprzeczalnie jest jednym z najciekawszych głosów wśród izraelskiego młodego pokolenia pisarzy.

prenumerata
Wśród wielu intrygujących postaci na szczególną uwagę zasługują Ajelet i Moszik, których skomplikowana relacja przedstawiona jest na tle zwykłej codzienności. I nawet ta, zdawałoby się, banalna proza życia wzbudza ciekawość czytelnika: nieoczywiste relacje międzyludzkie, różnice wynikające z przynależności do konkretnej grupy wyznaniowej czy etnicznej, rozbieżności światopoglądowe, trudności związane z życiem w kibucu oraz oskarżenia o szpiegostwo to tylko niektóre z osobliwości społecznego pejzażu w Izraelu. Nevo umiejętnie łagodzi wszelkie niedogodności losu bohaterów, wplatając w nie wątki miłosne, które z potężną mocą reorganizują ich życia. Dla Ajelet i Moszika intensywność pierwszej miłości staje się siłą stwórczą, napędem każdego działania, przedmiotem każdej myśli i esencją każdego wspomnienia. Dynamika tęsknoty działa jednak na ich niekorzyść – im większy dystans dzieli parę kochanków, tym bardziej podporządkowują się wzajemnym uczuciom. Jednak po siedmiu długich latach spotykają się ponownie, odmienieni przez czas i życiowe doświadczenia, jednocześnie pewni i wątpiący w miłość, która ich niegdyś połączyła. Na nowo złączy ich spotkanie we wspomnianej mykwie, która wypełniona żywą wodą, przyczyni się do odrodzenia ich związku.

„Samotne miłości” to książka traktująca o złożoności ludzkich emocji i zachowań, jednak o jej kunszcie stanowi wyjątkowa lekkość narracji. Nevo przedstawia bohaterów, którzy obrazują współczesne oblicze żydowskości – opisywane w książce historie religijnych Żydów, kibucników czy grupy Rosjan, która dokonała aliji, są zgrabną charakterystyką społecznych mikroświatów typowych dla krajobrazu Izraela. Autor książki, który ukończył psychologię na Uniwersytecie Tel Awiwu, w najnowszej powieści obrazuje nie tylko wielobarwne osobowości, ale przede wszystkim ich skryte pragnienia, niezmiennie oscylujące wokół potrzeby przynależności, bezpieczeństwa oraz miłości. ∎