List otwarty badaczy polsko-żydowskiej historii dotyczący wypowiedzi polskich urzędników o zbrodniach w Jedwabnem i Kielcach

W ostatnich dniach liczna grupa wiodących badaczy historii polskich Żydów z różnych krajów opublikowała następujący list otwarty:

„Jako badacze polskiej, żydowskiej oraz polsko-żydowskiej historii, społeczeństwa i kultury, wielokrotnie z podziwem obserwowaliśmy, jak istotny wpływ wywierają badania współczesnej historii Polski na bieżące dyskusje dotyczące przemian polskiego społeczeństwa. Wykładając dla tysięcy studentów na uczelniach w Izraelu, Ameryce Północnej i Europie, wielokrotnie podkreślaliśmy przełomową rolę, jaką przez ostatnie 20 lat odegrali w tej sprawie polscy naukowcy badający Zagładę, II wojnę światową i okres bezpośrednio po niej.

Zważywszy na okres komunizmu, polskie społeczeństwo jest dziś nie tylko wspaniałym przykładem na to, że dążenie do prawdy historycznej może zmienić społeczeństwo, ale również na to, że głębokie historyczne rany można ujawnić, zmierzyć się z nimi i niekiedy – zabliźnić. Niewiele znamy krajów, które zyskały więcej niż Polska dzięki wolnym i krytycznym badaniom przeszłości, gdy społeczeństwo polskie porzuciło blok wschodni i erę komunizmu i powróciło do serca demokratycznej Europy.

Z tych powodów jesteśmy głęboko poruszeni niedawnymi wypowiedziami polskich urzędników państwowych, dotyczącymi prawdziwości źródeł historycznych na temat okoliczności wydarzeń w Jedwabnem i innych miejscowościach latem 1941 r. oraz wydarzeń tuż po II wojnie światowej, w tym pogromu kieleckiego z lipca 1946 r. Wypowiedzi minister edukacji narodowej Anny Zalewskiej o tym, że masakry Żydów w Jedwabnem i w Kielcach to wydarzenia „budzące kontrowersje”, pełne „historycznych zawiłości”, których sprawcami mieli być bliżej nieokreśleni „antysemici” o niejasnym pochodzeniu etnicznym – są oburzające. Jej twierdzenie, że „wielu historyków, wybitnych profesorów pokazuje obraz zupełnie inny”, jest nie tylko bezpodstawne (nie ma w Polsce czy w innym kraju żadnego poważnego historyka, który by zaprzeczał, że masakr w Jedwabnem i Kielcach dokonali Polacy), ale usiłuje rozmyć prawdę historyczną i odpowiedzialność.

Pani minister wtórował kilka dni później nowo mianowany prezes Instytutu Pamięci Narodowej dr Jarosław Szarek, który stwierdził – wbrew ustaleniom wielu historyków, również osób zatrudnionych w samym IPN – że masakry w Jedwabnem dokonali Niemcy.

W pełni podzielamy treść listu protestacyjnego Polskiego Centrum Badań nad Zagładą Żydów Polskiej Akademii Nauk i wzywamy godną szacunku społeczność przywódców i uczonych, aby nadal wypowiadała się przeciw tak nieodpowiedzialnym aktom historycznego rewizjonizmu, a także aby publicznie broniła tych polskich historyków, którzy śmiało badają te i inne trudne rozdziały polskiej historii, oraz aby obrała trudną drogę prawdy, zamiast łatwej drogi szowinizmu.

Każda próba ignorowania, racjonalizowania lub zaprzeczenia temu, że Żydzi byli mordowani na polskiej ziemi nie tylko przez siły niemieckie, ale także przez ich polskich sąsiadów, nie tylko podważa wieloletnie i drobiazgowe badania naukowe, ale – obawiamy się – poważnie zaszkodzi ciężkiej, prowadzonej przez dziesięciolecia pracy na rzecz pojednania między Polakami i Żydami, a także zasłużonej reputacji Polski jako bastionu prawdy, tolerancji i demokracji”.

Sygnatariusze:

• Gershon Bacon, Bar Ilan University
• Israel Bartal, The Hebrew University of Jerusalem
• Jean Baumgarten,  Le Centre national de la recherche scientifique, Paryż
• Delphine Bechtel, Université Paris-Sorbonne
• Annette Becker, Université Paris Ouest Nanterre
• Daniel Blatman, The Hebrew University of Jerusalem
• Ela Bauer, Seminar Kibbutzim College Tel Aviv
• Elisheva Carlebach, Columbia University
• Richard Cohen, The Hebrew University of Jerusalem
• Manuela Consonni, The Hebrew University of Jerusalem
• Jonathan Dekel-Chen, The Hebrew University of Jerusalem
• Havi Dreifuss, Tel Aviv University
• Glenn Dynner, Sarah Lawrence College
• John Efron, University of California-Berkeley
• David Engel, New York University
• David Feldman, Birkbeck College, University of London
• Gabriel N. Finder, University of Virginia
• Amos Goldberg, The Hebrew University of Jerusalem
• Gershon Greenberg, American University, The Hebrew University of Jerusalem
• Rachel Greenblatt, Wesleyan University
• Francois Guesnet, University College London
• Susannah Heschel, Dartmouth College
• Tamar Hess, The Hebrew University of Jerusalem
• Brian Horowitz, Tulane University
• Elliott Horowitz, Bar Ilan University
• Gershon David Hundert, McGill University
• Samuel Kassow, Trinity College
• Audrey Kichelewski, Université de Strasbourg
• Assaf Likhovski, Tel Aviv University
• Paweł Maciejko, The Hebrew University of Jerusalem
• Yitzhak Y. Melamed, Johns Hopkins University
• Dan Michman, Bar Ilan University
• Michael L. Miller, Central European University, Budapeszt
• Amos Moris-Reich, University of Haifa
• Kenneth B. Moss, Johns Hopkins University
• David N. Myers, University of California, Los Angeles
• Derek Penslar, University of Toronto, Harvard University, Oxford University
• Dina Porat, Tel Aviv University
• Edward Portnoy, YIVO Institute for Jewish Research
• Elchanan Reiner, Tel Aviv University
• Moshe Rosman, Bar Ilan University
• Stefanie Schüler-Springorum, Center for Research on Antisemitism, Berlin
• Marcos Silber, University of Haifa
• David Silberklang, Yad Vashem
• Dimitry Shumsky, The Hebrew University of Jerusalem
• Shaul Stampfer, The Hebrew University of Jerusalem
• Michael Stanislawski, Columbia University
• Moshe Taube, The Hebrew University of Jerusalem
• Magda Teter, Fordham University
• Scott Ury, Tel Aviv University
• Theodore R. Weeks, Southern Illinois University
• Liliane Weissberg, University of Pennsylvania
• Annette Wieviorka, Le Centre national de la recherche scientifique, Paryż
• Steven J. Zipperstein, Stanford University

Od redakcji Wirtualnego Sztetla:

Treść i tłumaczenie listu podajemy za portalem http://wyborcza.pl/1,95891,20462190,protest-przeciwko-wypowiedziom-polskich-urzednikow.html [dostęp: 01.08.2016]. Przywołane w liście oświadczenie członków Centrum Badań nad Zagładą Żydów PAN jest dostępne na stronie www.holocaustresearch.pl/index.php?mod=news&show=319&lang=pl [dostęp: 01.08.2016]. Prezes IPN Jarosław Szarek częściowo wycofał się ze swoich bulwersujących stwierdzeń.

Po wypowiedzi Minister Edukacji Narodowej Anny Zalewskiej, dyrektor Muzeum POLIN prof. Dariusz Stola wraz z Naczelnym Rabinem Polski Michaelem Schudrichem i Lesławem Piszewskim, Przewodniczącym Zarządu Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich w RP, skierowali do niej odrębny list, który do tej pory pozostał jeszcze bez odpowiedzi.

Podobny list otwarty wystosowali także polscy nauczyciele: http://www.sztetl.org.pl/pl/cms/aktualnosci/5311,list-otwarty-nauczycieli-przeciwko-manipulowaniu-najnowsza-historia-polski/ [dostęp: 03.08.2016]