SOKOŁÓW – MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO

PEREC GRANATSZTEJN

Perec Granatsztejn Opisy i obrazy miasta, portrety jego wymordowanych żydowskich mieszkańców [Przypisy w nawiasach kwadratowych pochodzą od tłumaczki i redaktora tekstu] [str.5]

Do czytelników Czwarta książka z serii „Dos pojlisze jidntum” [Żydostwo polskie] poświęcona jest małemu żydowsko-polskiemu miasteczku, Sokołów Podlaski. Miasteczko to, do Zagłady oddychało żydowską ludowością, wrzało od społecznej i partyjnej działalności. Mieszkały tam przeróżne barwne postacie, toczyły się polityczne walki i kulturowe spory, oddające całe spektrum żydowskiej ulicy. Książka ta jest pomnikiem wystawionym żydowskiemu życiu, które zniszczone zostało przez wojenną zawieruchę. Pomnikiem wystawionym miasteczku, które naziści zmietli z powierzchni ziemi, tak samo, jak unicestwili setki i tysiące…

BIOGRAFIA

Perec Granatsztejn

Opisy i obrazy miasta, portrety jego wymordowanych żydowskich mieszkańców

[Przypisy w nawiasach kwadratowych pochodzą od tłumaczki i redaktora tekstu]

[str.5]

Do czytelników

Czwarta książka z serii „Dos pojlisze jidntum” [Żydostwo polskie] poświęcona jest małemu żydowsko-polskiemu miasteczku, Sokołów Podlaski. Miasteczko to, do Zagłady oddychało żydowską ludowością, wrzało od społecznej i partyjnej działalności. Mieszkały tam przeróżne barwne postacie, toczyły się polityczne walki i kulturowe spory, oddające całe spektrum żydowskiej ulicy.

Książka ta jest pomnikiem wystawionym żydowskiemu życiu, które zniszczone zostało przez wojenną zawieruchę. Pomnikiem wystawionym miasteczku, które naziści zmietli z powierzchni ziemi, tak samo, jak unicestwili setki i tysiące podobnych żydowskich miasteczek w całej Polsce.

Autor niniejszego tomu, Perec Granatsztejn, jest młodym pisarzem, angażującym się jeszcze w starej ojczyźnie w działalność polityczną. Z wielkim oddaniem i czułością uwiecznił najciekawsze postacie i wydarzenia ze swoich rodzinnych stron.

Perec Granatsztejn, który mieszka obecnie w Argentynie, i który musiał opuścić swój stary dom i swoich bliskich, którzy zginęli w Polsce śmiercią męczeńską, ożywia dla nas tę małomiasteczkową, ale jakże twórczą żydowską społeczność. Dzięki temu nie popadnie ona w zapomnienie.

W Sokołowie Podlaskim, miasteczku, w którym mieszkał Granatsztejn, tak samo jak

[str. 6]

w wielu podobnych mieścinach, żyły pokolenia Żydów, których imiona być może nic nam nie mówią, ale to oni tworzyli ten szczególny, lokalny miejski koloryt.

W środowisku tym były jednak także jednostki, które porzuciły małomiasteczkowe życie, wędrowały po świecie i zostawały często budowniczymi i twórcami nowej kultury żydowskiej. Udało im się prowadzić swoją działalność na dużo większą skalę niż mogłyby to robić pozostając w swoich rodzinnych miastach.

Z galerii postaci, które Granatsztejn tak wyraźnie i dokładnie opisuje w swojej książce, rozpościera się przed naszymi oczami wielostronny obraz żydowskiego życia w małej miejscowości. Sądzimy, że portret tego miasteczka, którego dziś już nie ma, w którym jednak nie tak dawno pulsowało barwne żydowskie życie, poznanie żyjących tam postaci i wydarzeń, jest ważnym przyczynkiem do opisania historii Żydów w Polsce.

Poza tym książka Pereca Granatsztejna, która przygotowana do druku została przez towarzysza I. Falatyckiego, jest pierwszą z serii książek [*Kolekcja Dos pojlisze jidntum to 175 książek publikowanych w latach 1946-1966 przez Komitet Polskich Żydów w Argentynie. Książka Granatsztejna była czwartą z serii, ale pierwszą w tejże, która dotyczyła konkretnego miasta] o unicestwionych żydowskich społecznościach, którą Komitet Centralny Polskich Żydów w Argentynie ma zamiar wydawać pod zbiorczym tytułem „Dos pojlisze jidntum” [Żydostwo polskie].

Redakcja
Buenos Aires, czerwiec 1946

[str. 7]

Książkę poświęcam pamięci moich rodziców Isroela i Kejli, mojej żony Motl Ber i mojej siostry Cipe, którzy zginęli w Polsce. 
Autor

**

Sokołów oddalony jest 100 kilometrów od Warszawy. Leży w pobliżu Siedlec i przeklętej Treblinki… W Sokołowie nie było starej gminy żydowskiej. Społeczność żydowska, tak tragicznie wymordowana, podobnie jak samo miasto, były stosunkowo młode. Trudno było znaleźć tam dom, pomnik czy synagogę z historią dłuższą niż 100 lat [*Najstarsza synagoga w Sokołowie została zbudowana w XIX wieku, jednak jej drewniana konstrukcja spłonęła w czasie pożaru miasta. Stąd prawdopodobnie wiedza autora o jedynie „nowych” budynkach w mieście. Żydzi w Sokołowie pojawili się w XVII lub XVIII wieku]. Także stare, dotknięte zębem czasu macewy na cmentarzu nie miały więcej niż dwieście lat.

Miasto należało kiedyś do polskiego szlachcica Hirszmana [*Rodzina Hirschmanów to ostatni właściciele miasta. Doprowadzili do budowy cukrowni na jego obrzeżach]. Jego potomkowie żyli z wynajmu nieruchomości, aż do ostatniej wojny. Całe centrum miasta z okolicznymi sklepami należało do nich.

W ciągu ostatnich 70 lat Sokołów powiększył się, co miało związek z uruchomieniem cukrowni. Także doprowadzenie linii kolejowej spowodowało znaczy rozwój miasta.

Niniejsza książka nie pretenduje do miana historii siedmiotysięcznej społeczności żydowskiej Sokołowa, którą wróg zgładził razem z całym polskim żydostwem. Moim zamiarem było uwiecznienie dla przyszłych pokoleń – pokazując jedynie odłamki i skrawki – żydowskiego biednego i radosnego, bolesnego i wzniosłego życia w małym miasteczku. Pokażę życie całych pokoleń sokołowskich Żydów, ze wszystkimi jego barwami i cieniami: szabasy, święta, smutki

[str. 8]

i radości, polityczne rozgrywki religijnych fanatyków i dobrze urodzonych młodzieńców, śpiewy robotników i służących. Także przejawy duchowych, twórczych sił, które głęboko drzemały w masach żydowskich i tak wspaniale rozkwitły w ciągu ostatnich pięćdziesięciu lat, to znaczy w okresie renesansu jidyszowej i hebrajskiej literatury oraz kultury. Narodziny politycznych idei i ruchów, pośród których czołowe miejsce zajmowali chasydzi, syjoniści i socjaliści.

Książka nawet w niewielkim stopniu nie jest w stanie opisać wszystkich duchowych wartości, które oddziaływały na sztetl. Można było jeszcze napisać o bibliotekach, kółkach teatralnych, jesziwach i wielu innych ważnych instytucjach, które Żydzi stworzyli w Sokołowie. Było tam także wiele specyficznych i osobliwych postaci i działaczy społecznych, a każdy jedyny w swoim rodzaju – „ktokolwiek opowiada historię naszych zmarłych braci, jest godzien pochwały ” [Parafraza zdania: וכל המרבה לספר ביציאת מצרים הרי זה משובח „Ktokolwiek opowiada historię o wyjściu z Egiptu jest godzien pochwały“ pochodzącego z Hagady pesachowej].

Sokołów zniszczono. Nie ma tam już ani jednego Żyda. Zniszczono cmentarz i zaorano ziemię. Tam, gdzie leżały szczątki pokoleń Żydów z Sokołowa, pasą się teraz krowy [*Stary cmentarz żydowski znajduje się przy ul. Bulwar 1, gdzie obecnie jest park im. PCK. Nowy cmentarz żydowski znajduje się przy ul. Bartoszowej. Jest nieogrodzony i nieoznakowany]. Po naszej przeszłości nie pozostał ani jeden znak.

Ta książka jest więc macewą wystawioną naszej świetlistej, tak bliskiej przeszłości…

Oby wszyscy moi krajanie od czasu do czasu „poszli” na groby swoich przodków… Przeczytali tę książkę i ze smutkiem powspominali…

P.G.

[str. 9]

Królowie biedoty

Nie przystępuj tutaj, zzuj obuwie twoje z nóg twoich,
gdyż miejsce, na którem stoisz, ziemią jest świętą.
(Exodus 3:5, tłum. Izaak Cylkow)

czytaj dalej tu: SOKOŁÓW – MOJE ZNISZCZONE MIASTECZKO

Czego chcą Palestyńczycy? Widziane z Malezji

Alwyn Lau
tłumaczenie: Małgorzata Koraszewska

Za co Afrafat dostał pokojową nagrodę Nobla? Za odmowę wyrażenia zgody na zawarcie pokoju.

Nieżyjący już dyplomata izraelski, Abba Eban, powiedział kiedyś o Zgromadzeniu Ogólnym Narodów Zjednoczonych: “Gdyby Algieria przedstawiła rezolucję oznajmiającą, że ziemia jest płaska i że spłaszczył ją Izrael, rezolucja zostałaby przyjęta głosami 164 do 13 z 26 wstrzymującymi się od głosu”.

Eban z bolesną jasnością widział wzór głosowania ONZ w sprawie każdej decyzji, która przedstawia Izrael w złym świetle.

Decyzja Narodów Zjednoczonych z zeszłego tygodnia o odrzuceniu decyzji prezydenta Donalda Trumpa w sprawie Jerozolimy była do przewidzenia (mimo gróźb Trumpa o obcięciu pomocy międzynarodowej krajom, które się sprzeciwią, patrz przypis 1).

Zachwyciła mnie ironia rezolucji, która deklarowała, że Jerozolima, Święte Miasto, “jest problemem końcowym, który ma być rozwiązany przez negocjacje zgodnie z rezolucjami ONZ”.

Nie potrzeba jednak uczonego historyka, by potwierdzić fakt, że Palestyńczycy stanowczo odmawiają prowadzenia negocjacji z Izraelem o rozwiązaniach w oparciu o zasadę ziemia za pokój.

Palestyńczykom oferowano liczne umowy (a także państwowość) od czasu rozpoczęcia konfliktu ponad osiemdziesiąt lat temu, ale odrzucili je wszystkie:

1. 1937 Komisja Peela, rozwiązanie w postaci 2 państw – Palestyńczycy mówią NIE
2. 1947 ONZ, Plan Podziału – Palestyńczycy mówią NIE, zaczynają wojnę
3. 1967 Wojna 6-dniowa – Izrael zwyciężył, ale był gotowy wymienić ziemię za pokój; Palestyńczycy powiedzieli NIE
4. 2000 Camp David — Izraelski premier Ehud Barak dał Jaserowi Arafatowi ofertę, która zaszokowała nawet Izraelczyków, ale Arafat odmaszerował bez żadnej kontr-oferty.
5. 2008 — Prezydent Autonomii Palestyńskiej Mahmoud Abbas odrzuca kolejną ofertę izraelskiego premiera, Ehuda Olmerta

Wróćmy jednak do Jerozolimy.

Izraelskie zdobycie wschodniej części Jerozolimy zdarzyło się w 1967 r. w wojnie obronnej przeciwko kilku krajom arabskim zdecydowanym na wymazanie Izraela z mapy.

Według doniesień, Mosze Dayan, izraelski generał w znacznej mierze odpowiedzialny za zwycięstwo w wojnie 6-dniowej, czekał na telefon of króla Husseina z Jordanii (patrz przypis 2), żeby omówić wymianę ziemi za pokój – ale telefon nigdy nie zadzwonił.

19 czerwca 1967 (dziewięć dni po zakończeniu wojny) Izrael oferował Egiptowi i Syrii zarówno Półwysep Synajski, jak Wzgórza Golan w zamian za pokój – ale te dwa kraje arabskie odrzuciły tę propozycję.

Powtórzmy: kraje arabskie starały się zniszczyć Izrael, Izrael zwyciężył, Izrael zaoferował pokój, Arabowie powiedzieli NIE. Niech to do was dotrze.

Innym mało znanym faktem jest to, że bezpośrednio po izraelskim triumfie, Izrael zgodził się zastosować do rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ 242, która była pierwszą rezolucją w historii, żądającą, by naród zwrócił terytoria zajęte w wojnie obronnej.

Kluczowe jest to, że rezolucja 242 nie żądała od Izraela oddania wszystkich terytoriów zajętych w czasie wojny, ponieważ przyznawała, że pewne z tych terytoriów są niezbędne dla zagwarantowania bezpieczeństwa granic Izraela.

Ponadto, rezolucja z 1967 r. deklarowała, że Izrael musi mieć “prawo do życia w pokoju, bezpieczeństwie i uznanych granicach, wolny od gróźb lub aktów przemocy”.

Ale jak Arabowie odpowiedzieli na Rezolucję 242?

Na konferencji w Chartumie we wrześniu 1967 r. kraje arabskie przyjęły trzy NIE: “Nie dla pokoju z Izraelem, nie dla negocjacji z Izraelem, nie dla uznania Izraela”.

Palestyńczycy zaś odpowiedzieli zrewidowaniem Karty Palestyńskiej – jej Artykuł 19 oznajmia, że założenie Izraela jest nielegalne.

Powtórzmy to raz jeszcze: Arabowie rozpoczęli wojnę unicestwienia Izraela, Izrael zwyciężył, Izrael zaoferował pokój i zaakceptował rezolucję ONZ 242, ale Arabowie odmówili pokoju i zamiast tego ogłosili, że Izrael jest nielegalny (w bezpośrednim pogwałceniu rezolucji 242).

Dlatego interesujące jest zapytanie ludzi, którzy co dwie minuty potępiają Izrael: Jaką propozycję powinien, twoim zdaniem, Izrael dać Palestyńczykom? Lub: czego Palestyńczycy naprawdę chcą?

Dla waszej informacji: w 2000 r. na szczycie w Camp David w Stanach Zjednoczonych izraelski premier Ehud Barak zaszokował wszystkich, oferując Palestyńczykom, praktycznie rzecz biorąc, niebiosa.

Oferta Baraka obejmowała państwo ze stolicą w Jerozolimie (przypis 3), kontrolę nad Wzgórzem Świątynnym, zwrot niemal 95 procent Zachodniego Brzegu i całej Strefy Gazy i 30 miliardów dolarów jako rekompensatę dla uchodźców z 1948 r. Ale Arafat odmaszerował bez przedstawienia swojej propozycji.

W moich rozmowach z ludźmi, którzy popierają Palestynę, otrzymuję zazwyczaj ogólnikowe odpowiedzi. Wydaje się, że jedynym konkretnym „żądaniem”, który zadowoliłby ich pojęcie sprawiedliwości, byłoby oddanie Palestyńczykom CAŁEJ ziemi Izraela.

Innymi słowy, jedynym rozwiązaniem byłoby dla Izraela, by przestał istnieć jako państwo na ziemi byłego Mandatu Palestyńskiego.

Ta odpowiedź jest podwójnie dziwaczna, nie tylko z pełnego braku realizmu, ale z powodu jej 100 procentowej zgodności z Kartami Hamasu i Palestyńczyków.

Wniosek: Palestyńczycy nie chcą pokoju z Izraelem. Chcą zniknięcia Izraela. Jeśli to rzeczywiście jest jedyny wynik, jaki Palestyńczycy zaakceptują, to czy można dziwić się ich obecnej sytuacji?

Przypisy:

1: Użycie słów odzwierciedla nasze głębokie uprzedzenia. Jeśli Trump grozi obcięciem pieniędzy pomocowych krajom, które głosują przeciwko niemu, nazywamy to „szantażem”; jeśli Hamas nieustannie odpala rakiety na izraelskich obywateli, bo Izrael nie poddaje się ich żądaniom, nazywamy to „oporem”.

2: Wielu ludzi prześlizguje się nad faktem, że Izrael NIE przejął terytorium od “Palestyńczyków” w 1967 r.; przejął terytorium od Egiptu (Strefa Gazy) i Jordanii (Zachodni Brzeg wraz z wschodnią Jerozolimą). Jak to się jednak stało, że to Jordania, a nie „Palestyna” miała Zachodni Brzeg w 1967 r.? Ponieważ część ziemi, która według Planu Podziału ONZ z 1947 r. miała być palestyńska, zagrabiła Jordania podczas wojny 1948 r., w której Egipt, Syria, Jordania, Irak i Liban (z pomocą z Arabii Saudyjskiej, Jemenu i Libii) próbowały ─ wszystkie razem – wymazać Izrael z mapy.

3: W świetle niedawnego oznajmienia Trumpa o Jerozolimie trudno przecenić znaczenie tego punktu w propozycji Baraka: Palestyńczycy mogli mieć wschodnią Jerozolimę jako swoją stolicę już w 2000 r., ale Arafat odmówił. Pomyślcie o tym.

Alwyn Lau

Publicysta malezyjski

Houston imam calls for Muslims to kill Jews

JTA

Mosque / (illustration)Thinkstock

JTA – A Houston imam walked back a sermon in which he called for Muslims to kill Jews without specifically apologizing for his comments.

Imam Raed Saleh Al-Rousan of Houston’s Tajweed Institute earlier this month delivered what he called an “impassioned sermon,” according to a statement about the speech issued on Wednesday.

“I unequivocally affirm and uphold the dignity, sanctity and value of all human life, including – of course – people of the Jewish faith,” Al-Rousan said in the statement. “I must also state in no uncertain terms that I am absolutely and completely opposed to and disgusted by all forms of terrorism, all terrorists, and I oppose anyone who would commit, call for, or threaten violence against civilians. This is why as a person of faith and a religious leader, that I am mortified that an impassioned sermon I gave in light of President Trump’s Jerusalem declaration is being seen as a call for the very things I despise.”

Al-Rousan had delivered his inflammatory speech on Dec. 8, two days after President Donald Trump announced the United States’ recognition of Jerusalem as Israel’s capital.

“Judgment Day will not come until the Muslims fight the Jews. The Muslims will kill the Jews,” Al-Rousan said.

The imam also asserted in his speech that Jews “killed the Prophets and the Messengers of Allah.” He accused Britain of bringing Jews to Palestine, adding “So do not tell me that Palestine is the country of the Jewish people. No!”

A video of the imam’s speech was first translated and distributed last week by the Middle East Media Research Institute, or MEMRI.

Houston Imam Who Cited Antisemitic Hadith in Sermon Apologizes to Anyone “Offended” or “Uncomfortable” by His Speech pic.twitter.com/Dc506tpmT8

— MEMRI (@MEMRIReports) December 31, 2017

Al-Rousan’s statement was posted on the website of the Tajweed Institute, which is based in Florida but is opening a branch in Houston.

Al-Rousan said he hoped to speak with Jewish leaders in order “to establish new and meaningful relationships with my neighbors in the Jewish community.”

The local Anti-Defamation League said in a statement that the statement issued by the imam indicates that “he doesn’t fully understand the ramifications of his sermon.”

“We would like to see Imam Al-Rousan unequivocally apologize to the Jewish community for his highly inflammatory sermon and through future actions, demonstrate he is committed to understanding why the sermon was an incitement to violence,” the ADL said.

A statement issued by leaders of Houston’s Muslim community said the imam’s sermon “was deeply problematic and does not represent the views or sentiments of the Houston Muslim community.”