---

DZIECI MIAŁY IMIONA (Porażka Izraela w wojnie informacyjnej)

Andrew Fox

---

26 lutego 2025 roku dziesiątki tysięcy Izraelczyków ustawiły się wzdłuż dróg, którymi przechodził kondukt pogrzebowy Shiri Bibas i jej synów, Ariela i Kfira. Trasę wyznaczały pomarańczowe balony, nawiązujące kolorem do włosów chłopców. Mężczyźni przebrani za Batmana, ulubionego superbohatera Ariela, salutowali, gdy przejeżdżały trumny. Ariel miał cztery lata, kiedy został porwany; Kfir miał dziewięć miesięcy. Dzięki rodzinnym fotografiom i desperackiej kampanii na rzecz sprowadzenia ich do domu ludzie na całym świecie poznali tych dwóch małych chłopców, brutalnie zamordowanych przez Hamas w Strefie Gazy.

Kolor pomarańczowy. Świat mógł z łatwością utożsamić się z tragicznym, rozgrywającym się na jego oczach koszmarem rodziny Bibas – brutalnie porwanej matki i jej dwojga dzieci, łatwo rozpoznawalnych dzięki rudym włosom.

Izraelski rząd powinien był zrozumieć, dlaczego ich historia poruszyła ludzi, którzy nigdy nie przeczytaliby żadnego komunikatu Sił Obronnych Izraela (IDF). Rodziny zadbały o to, by ich dzieci nie pozostały anonimowe przez całe miesiące sporów o wojnę, na którą nie miały żadnego wpływu. Od samego początku zasługiwały za to na konsekwentne wsparcie ze strony rządu. Pozostawienie tak dużej części tego ciężaru ludziom, którzy już przeżywali coś niewyobrażalnego, było porażką zarówno współczucia, jak i – jeśli spojrzymy na to z brutalnym chłodem – strategii.

Psychologowie nazywają skłonność do silniejszego reagowania na cierpienie konkretnej, znanej z imienia osoby niż na anonimowe ludzkie nieszczęście „efektem identyfikowalnej ofiary” (identifiable victim effect). W badaniu z 2007 roku Deborah Small, George Loewenstein i Paul Slovic porównali skuteczność apelu dotyczącego ubóstwa w całej Afryce z apelem opowiadającym o Rokii, siedmioletniej dziewczynce z Mali. Wśród uczestników, którym wcześniej nie wyjaśniono tego zjawiska, osoby czytające o Rokii przekazywały średnio 2,83 dolara, podczas gdy ci, którym przedstawiono dane statystyczne, ofiarowywali średnio 1,17 dolara.

Dla zachowania równowagi trzeba jednak zaznaczyć, że późniejsze badania przyniosły mniej jednoznaczne wyniki: metaanaliza z 2016 roku wykazała niewielki przeciętny efekt, a późniejsza próba replikacji badania, wykorzystująca hipotetyczne darowizny, nie zdołała go odtworzyć. Nie możemy traktować eksperymentu dotyczącego datków na cele charytatywne jako miary tego, ile osób zmieniło zdanie na temat Gazy. Daje nam on jednak użyteczny punkt wyjścia do zrozumienia, dlaczego cierpienie jednostki potrafi przyciągnąć uwagę, której same liczby ofiar z trudem są w stanie sprostać.

Znacznie mniej wątpliwości budzą kalkulacje Jahji Sinwara. W czerwcu 2024 roku „Wall Street Journal” opisał wiadomości, w których traktował on śmierć palestyńskich cywilów jako atut w wojnie. Odwołując się do strat poniesionych w innych konfliktach, nazywał je „koniecznymi ofiarami”. Więcej zabitych oznaczało większą presję na Izrael. Sinwar wierzył, że zdoła przetrwać izraelską ofensywę, podczas gdy mieszkańcy Gazy będą płacić za nią cenę. Samego cierpienia nie trzeba było wymyślać. W listopadzie 2023 roku świat obiegło nagranie przedstawiające Chalida Nabhana całującego swoją martwą wnuczkę, Reem. Miała trzy lata. W relacji CNN wspominał zabawę, podczas której dziewczynka ciągnęła go za brodę, a on ją za warkoczyki; opowiadał o owocach, na które dzieci miały ochotę, i mandarynkach, które udało mu się zdobyć. Każdy, kto ma dziecko lub wnuka, mógł rozpoznać czułość kryjącą się w tych drobnych gestach i choć po części pojąć agonię ich utraty. To właśnie jest klucz do wojny informacyjnej: sprawić, by cierpienie niewinnych ludzi stało się czymś osobistym dla tych, którzy obserwują rzeczywistą wojnę z dużej odległości.

Młodzi i martwi. To zaledwie niektóre twarze dzieci, które zginęły wskutek ataków Hamasu na Izrael 7 października 2023 roku.

Szansa dla Hamasu pojawiła się wtedy, gdy ta żałoba stała się jedynym wyjaśnieniem wojny. Widz oglądał martwe dziecko i skutki izraelskiego uderzenia, całkowicie pozbawione kontekstu. Ludzie, którzy 7 października rozpętali masakrę i nadal przetrzymywali zakładników, mogli zniknąć z tej opowieści. Ilekroć współczucie dla Palestyńczyków przeradzało się w presję na Izrael, by zaprzestał walk, bez równoważnej presji na Hamas, by uwolnił jeńców i oddał władzę, ich strategia odnosiła korzyści. Aby to zadziałało, zagraniczni odbiorcy wcale nie musieli darzyć Hamasu sympatią.

Z taką samą bezwzględnością wykorzystywali cierpienie Izraelczyków. 16 października 2023 roku Hamas opublikował nagranie przedstawiające ranną i przetrzymywaną w niewoli Mię Schem. Jej matka, Keren, rozpoznała strach córki i była przekonana, że widzi, jak Mia powtarza to, co kazali jej powiedzieć porywacze. Hamas ją uprowadził, a teraz kontrolował również to, co jej rodzina mogła o niej zobaczyć. Żałobę palestyńskiej rodziny można było wykorzystać do wywierania presji przeciwko ofensywie, podczas gdy desperację izraelskiej rodziny można było wykorzystać do wymuszenia porozumienia na warunkach Hamasu. Kontrola nad zakładnikami dawała mu możliwość przedłużania tej desperacji.

Gorzka ironia polega na tym, że Izrael od pierwszego poranka dysponował własnymi ludzkimi historiami, a mimo to nie chciał – i wielu będzie twierdzić, że słusznie – wykorzystywać ich jako atutu w wojnie informacyjnej. Shani Louk była 22-letnią niemiecko-izraelską tatuażystką, która przyjechała na festiwal Nova, żeby tańczyć. Znaczna część świata po raz pierwszy zobaczyła ją na nagraniu przedstawiającym jej ciało na pace pick-upa, poddane upokorzeniu, które wybrali dla niej jej zabójcy. Na stronie poświęconej jej pamięci rodzina prezentuje jej rysunki i udostępnia projekty tatuaży, z których mogą korzystać inni. Są tam prace, które stworzyła, zanim ktokolwiek znał jej imię, a które ludzie nadal mogą zdecydować się nosić na własnej skórze. Jej rodzina dała obcym ludziom możliwość poznania jej jako kogoś więcej niż tylko ofiary określonego rodzaju śmierci.

Zabijanie dzieci. Wózek dziecięcy i rzeczy osobiste widoczne na drodze obok samochodu w pobliżu kibucu Kfar Aza ukazują potworną grozę orgii rzezi młodych rodzin podróżujących wiejską drogą. (Fot. Ronen Zvulun/Reuters)

Rodziny obserwatorek wojskowych z Nahal Oz zrobiły coś podobnego. Roni Eshel miała 19 lat i uwielbiała Taylor Swift. Jej rodzice posadzili drzewa owocowe w parku poświęconym jej pamięci, ponieważ bardzo je lubiła. Jej ojciec, Eyal, mówił również o ostrzeżeniach, które przekazywała przed atakiem, i o tym, że wojsko ich nie posłuchało. Właściwe upamiętnienie Roni wymaga uwzględnienia tego wszystkiego. Jej młodość i pasje muszą znaleźć miejsce obok odpowiedzialności, jaką ponosiła na granicy, oraz gniewu jej ojca wobec ludzi, którzy mieli ją chronić.

Te działania zwykłych Izraelczyków i ich przyjaciół na całym świecie rozpoczęły się wcześnie. Plakaty „Kidnapped” („Porwani”), stworzone przez Nitzan Mintz, Dede Bandaida i Tal Huber, w ciągu kilku tygodni od masakry sprawiły, że imiona i fotografie zakładników pojawiły się na ulicach miast całego świata. Izraelscy urzędnicy również mówili o zakładnikach, w tym o Kfirze Bibasie. Izraelskiemu rządowi nie udało się jednak przekształcić tych rozproszonych inicjatyw w spójną kampanię, dysponującą zasobami i ciągłością działania, jakich wymagała długotrwała wojna informacyjna.

„Nikt nie odważyłby się zerwać plakatu z psem, ale z Żydami? Żaden problem”. Artyści uliczni Dede Bandaid i Nitzan Mintz (powyżej), którzy wspólnie z Tal Huber zapoczątkowali wiralową kampanię plakatową poświęconą zakładnikom, wyrazili wstrząs nagraniami przedstawiającymi ludzi zrywających plakaty, uznając to za jawny przejaw antysemityzmu. (Fot. BFA)

W październiku 2025 roku były rzecznik IDF Nachman Shai napisał, że Izrael nadal nie posiada jednolitej struktury dyplomacji publicznej, łączącej działania rządu i społeczeństwa obywatelskiego. Miał rację. Dwa lata po rozpoczęciu wojny był to nadzwyczaj poważny akt oskarżenia wobec priorytetów rządu. Poszedłbym dalej niż Shai w swojej krytyce samego aparatu organizacyjnego. Wyjaśnianie, dlaczego IDF zaatakowały dany tunel, było konieczne, ale wyjaśnienie to musiało również dotrzeć do ludzi, którzy nie mieli pojęcia, co oznacza życie w zasięgu Hamasu ani w jaki sposób wykorzystuje on cierpienie własnego narodu jako broń. Rodziny ofiar mogły uczynić to zagrożenie zrozumiałym w sposób, którego nie zapewniłby żaden briefing wojskowy.

Wystawa poświęcona festiwalowi Nova pokazuje, co było możliwe. Otwarto ją w Tel Awiwie w grudniu 2023 roku, a w maju 2026 roku dotarła do Londynu, prezentując przedmioty odnalezione na terenie festiwalu wraz ze świadectwami ocalałych i pogrążonych w żałobie krewnych. Mój znajomy odwiedził ją kilkakrotnie, za każdym razem z różnymi osobami wywodzącymi się z odmiennych środowisk, i wszyscy wychodzili z niej z innym spojrzeniem na 7 października i późniejszą wojnę w Strefie Gazy. Organizatorzy prowadzili tę działalność od lat. Ich osiągnięcie sprawia, że porażkę izraelskiego rządu jeszcze trudniej usprawiedliwić: ludzie działający poza strukturami państwa zdążyli już pokazać, jak umożliwić zagranicznym odbiorcom trwałe zetknięcie się z historiami istnień zniszczonych 7 października. Izrael powinien był pomóc tym inicjatywom dotrzeć znacznie dalej niż tylko do osób, które i tak były skłonne słuchać.

Dziś odbiorcy są bardziej wrogo nastawieni. Wyniki badań Pew z czerwca 2026 roku pokazały, że 69% dorosłych Brytyjczyków postrzegało Izrael nieprzychylnie, wobec 61% rok wcześniej. Spójrzmy prawdzie w oczy: gniewu wywołanego izraelską polityką i zniszczeniami w Strefie Gazy nie można po prostu przypisywać manipulacji, a żaden sondaż nie powie nam, co osiągnęłaby lepsza izraelska kampania. Pokazuje on jednak, jak trudno jest dziś sprawić, by głos Izraela w ogóle został wysłuchany.

Izrael oddał inicjatywę w czasie, gdy znaczna część świata dopiero kształtowała swoje rozumienie tej wojny. Świadectwa nadal mogą zmieniać poglądy, ale rodzina zabierająca dziś głos może najpierw stanąć przed koniecznością przekonania odbiorców, że jej strata w ogóle zasługuje na wysłuchanie. Szansa na ukształtowanie tych pierwszych wrażeń już przepadła. Odzyskanie utraconego pola będzie wymagało czegoś więcej niż spóźnionego odkrycia, że zabici mieli imiona. Rząd powinien finansować tłumaczenia i pomagać rodzinom, które chcą opowiadać swoje historie za granicą, nie uzależniając wsparcia od tego, co powiedzą. Jeśli ministrowie chcą, by świat usłyszał historię Roni Eshel, muszą zaakceptować również to, że jej ojciec opowie światu, kto zignorował jej ostrzeżenia. Nie mogą powoływać się na moralną siłę jego żałoby, a następnie usuwać z jego relacji oskarżeń, które formułuje.

Rzeź niemowląt. To, z czym Izraelczycy nie potrafią się uporać, a czego większość świata niemal nie widziała, czym nadal się nie interesuje lub nie chce nawet później oglądać, to obrazy takie jak ten: zabawki i przedmioty osobiste leżące na zakrwawionej podłodze dziecięcej sypialni w kibucu Be’eri po masakrze dokonanej przez uzbrojonych bojowników Hamasu. (Fot. Ronen Zvulun/Reuters)

Żadna pogrążona w żałobie rodzina nie powinna być zobowiązana do prowadzenia kampanii PR-owej na rzecz państwa. Ci, którzy chcą zabierać głos, zasługują na jego wsparcie, a zarazem na swobodę mówienia rzeczy, których ministrowie woleliby nie ujawniać światu. Izraelski rząd powinien był to zrozumieć już wtedy, gdy rodziny rozwieszały plakaty i błagały o pomoc. Zanim ludzie ustawili się wzdłuż dróg z pomarańczowymi balonami, rodziny te przez wiele miesięcy apelowały do świata, by nie pozostawał obojętny. Nigdy nie powinny były dźwigać tak wielkiej części tego ciężaru same.

---

Link do oryginału: https://layoftheland.online/2026/10/20/the-children-had-names/?utm_source=substack&utm_medium=email

Lay of the Land, 20 października 2026

---

O autorze

Major Andrew Fox, weteran trzech wyczerpujących misji wojskowych w Afganistanie, posiada tytuł licencjata z prawa i nauk politycznych, tytuł magistra historii wojskowości i studiów nad wojną oraz tytuł magistra nauk ścisłych w dziedzinie psychologii. Obecnie przygotowuje doktorat z historii.

---

---