Jak nazistowski antysemityzm odrodził się na Bliskim Wschodzie – i powrócił, by prześladować Zachód.

Nazistowski eksport, który przetrwał III Rzeszę

Ayaan Hirsi Ali

28 listopada 1941 roku Adolf Hitler przyjął Hadżdża Amina al-Husajniego, wielkiego muftiego Jerozolimy, w Kancelarii Rzeszy w Berlinie. Mufti przybył z konkretnymi żądaniami. Chciał, aby Niemcy publicznie uznały niepodległość Arabów i potwierdziły ich prawo do rozwiązania kwestii żydowskiej w Palestynie za pomocą tych samych środków, jakie państwa Osi stosowały wówczas w Europie. Hitler odmówił. Taka deklaracja postawiłaby w kłopotliwej sytuacji Francję Vichy i Włochy, nie przynosząc Niemcom wiele w zamian. Zamiast tego, jak wynika z oficjalnego niemieckiego zapisu rozmowy, Hitler prywatnie zapewnił al-Husajniego, że gdy tylko Wehrmacht przedrze się przez Kaukaz, jedynym pozostałym celem Niemiec na Bliskim Wschodzie będzie zniszczenie Żydów żyjących tam pod brytyjską ochroną. Al-Husajni podziękował mu i spędził resztę wojny w Berlinie.

Ta wymiana zdań jest znamienna, ponieważ ujawnia, co było najważniejsze – i co nadal pozostaje najważniejsze – dla arabskiego ruchu antyżydowskiego. Hitler odmówił uznania niepodległości Palestyny, ale obiecał wymordować tamtejszych Żydów, gdy tylko nadarzy się okazja. Al-Husajniemu to wystarczyło.

Przez następne cztery lata al-Husajni miał do dyspozycji obszerną willę w Berlinie, personel i budżet. Stamtąd przemawiał do świata arabskiego za pośrednictwem krótkofalowych nadajników Rzeszy w Zeesen. W tym ośrodku propagandowym niemieckie Ministerstwo Spraw Zagranicznych wyprodukowało tysiące godzin audycji radiowych w języku arabskim oraz miliony ulotek przeznaczonych dla odbiorców w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie. Mufti wzywał swoich słuchaczy do zabijania Żydów wszędzie, gdzie tylko ich spotkają. Podróżował po Bośni, werbując muzułmanów do dywizji Waffen-SS, i przedstawiał islam oraz narodowy socjalizm jako ideologie mające tych samych wrogów. W maju 1943 roku, gdy pojawiły się doniesienia, że cztery tysiące żydowskich dzieci i pięciuset dorosłych dotarło przez Bułgarię do Palestyny, mufti napisał do niemieckiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych, domagając się powstrzymania dalszych wyjazdów z Bułgarii, Rumunii i Węgier. Później zasugerował wysłanie dzieci do Polski. „Polska” oznaczała tylko jedno. Jeszcze w tym samym roku Himmler napisał do al-Husajniego, zapewniając go o sympatii nazistów dla arabskiej walki przeciwko żydowskim najeźdźcom.

Jako ogólna strategia nazistowskie zabiegi o względy muzułmanów zakończyły się niepowodzeniem. Nie doszło do żadnego powstania ani w Kairze, ani w Indiach, a po stronie aliantów walczyło znacznie więcej muzułmanów niż po stronie państw Osi. Naziści zabiegali o poparcie muzułmanów z powodów strategicznych, a nie ideologicznych, i w miarę jak wojna obracała się przeciwko nim, coraz częściej uciekali się do improwizacji. Ostatecznie ich flirt ze światem muzułmańskim przyniósł im bardzo niewiele. Jednak świat muzułmański otrzymał od nazistów coś znaczącego – ideologiczny produkt eksportowy, który do dziś ma się znakomicie.

Wrogość wobec Żydów jest nieodłączną częścią islamu. Koran określa Żydów jako najbardziej wrogich spośród wszystkich ludzi wobec wierzących. Rozmaite hadisy zapowiadają dzień, w którym kamienie i drzewa będą wskazywać muzułmanom miejsca ukrywania się Żydów, aby można ich było wymordować co do jednego. Przez stulecia Żydzi w świecie muzułmańskim żyli jako dhimmi – ludność chroniona jedynie pod warunkiem akceptacji własnego upokorzenia, obciążana wysokimi podatkami i zabijana, ilekroć uznano, że ośmielili się wyjść poza wyznaczone im miejsce w hierarchii społecznej. Antysemicka pogarda przenika święte księgi islamu.

Jednak pogarda to coś zupełnie innego niż strach, a strach jest znacznie silniejszą siłą motywującą. W islamie tradycyjny obraz Żyda przedstawia człowieka słabego, tchórzliwego i podporządkowanego – postać, którą należy gardzić, ale która nie stanowi poważnego zagrożenia. Tym, czego islamowi brakowało, dopóki naziści nie pomogli tego rozpowszechnić, była narracja przedstawiająca Żydów jako jednolitą, spiskującą potęgę światową, pociągającą za sznurki w Londynie, Waszyngtonie i Moskwie; jako tajnych twórców zarówno kapitalizmu, jak i komunizmu, a zarazem jako zgubne, niemożliwe do powstrzymania zagrożenie dla ludzi prawych. W tej narracji zagłada staje się jedyną odpowiedzią na kwestię żydowską. Nadając audycje dla całego świata arabskiego, mufti wplatał nauki zawarte w Protokołach mędrców Syjonu w treść Koranu, przekonując tysiące muzułmańskich słuchaczy, że Żydzi XX wieku są tymi samymi Żydami co Żydzi z Medyny, a wojna, którą prowadził przeciwko nim Prorok, nigdy się nie skończyła. Nienawiść do Żydów zakorzeniona w islamskich pismach świętych stworzyła podatny grunt, na którym nazistowska propaganda mogła zapuścić korzenie. Antysemityzm nastawiony na eksterminację, który obserwujemy na współczesnym Bliskim Wschodzie, nie jest wyłącznie dziedzictwem islamu. Wyłonił się z połączenia tradycyjnego islamskiego antysemityzmu z nazistowską ideologią zagłady.

Jako ideologia sprawowania władzy w Europie nazizm umarł wiosną 1945 roku. Ale nie umarł wszędzie. W czerwcu 1946 roku al-Husajni przyleciał do Kairu po roku spędzonym w areszcie domowym we Francji. Jugosławia umieściła go na liście zbrodniarzy wojennych za jego działalność w Bośni i za pośrednictwem Organizacji Narodów Zjednoczonych wystąpiła o jego ekstradycję, ale żaden zachodni rząd nie podjął poważnych starań, by do niej doprowadzić. Król Faruk udzielił mu azylu. Hasan al-Banna, założyciel Bractwa Muzułmańskiego, które liczyło wówczas około pół miliona zwolenników, powitał al-Husajniego jako bohatera, który rzucił wyzwanie imperium i z pomocą Hitlera walczył z syjonizmem. Hitler odszedł, ale al-Husajni miał kontynuować walkę. Jeszcze przed wojną Bractwo rozpowszechniało arabskie wydania Mein Kampf i Protokołów mędrców Syjonu, natomiast Sajjid Kutb, jego czołowy teoretyk, napisał później Naszą walkę z Żydami, która przyczyniła się do utrwalenia wiary w światowy spisek jako jednego z dogmatów. Al-Husajni stał się człowiekiem Bractwa w Palestynie.

Niektórzy propagandyści samej Rzeszy podążyli za al-Husajnim do Egiptu. Johann von Leers, jeden z najpłodniejszych antyżydowskich propagandystów Goebbelsa, przybył do Kairu w 1956 roku, aby kierować antyizraelską propagandą na rzecz Nasera. Al-Husajni zorganizował jego przeprowadzkę, a w następnym roku przewodniczył ceremonii jego przejścia na islam. Von Leers był jednym z kilku tysięcy Niemców zatrudnionych przez Nasera. Pełne arabskie tłumaczenie Mein Kampf, do dziś sprzedawane w księgarniach, zostało przygotowane w 1963 roku przez byłego nazistę posługującego się nazwiskiem Louis al-Hadż.

Łańcuch ten trwał nieprzerwanie. Przez czterdzieści lat Jasir Arafat, protegowany al-Husajniego, stał na czele palestyńskiego ruchu narodowego. Hamas powstał w 1987 roku jako palestyńskie skrzydło Bractwa Muzułmańskiego. Jego Karta z 1988 roku łączy nazizm i islamizm w jednym dokumencie: artykuł 7 przytacza hadis o kamieniach i drzewach, natomiast artykuł 32 przedstawia Protokoły mędrców Syjonu jako plan realizowany przez Żydów. Karta nie jest ani tekstem nazistowskim, ani jednoznacznie islamskim. Przedstawia ideologiczną fuzję, którą przez kolejne pokolenia nieustannie wtłaczano ludziom do głów i która ostatecznie doprowadziła do przerażających wydarzeń 7 października 2023 roku.

Nic z tego nie jest tajemnicą historyczną, ale niewiele z tych faktów jest powszechnie znanych. W 1945 roku mocarstwom zachodnim bardziej zależało na arabskiej ropie i przychylności Arabów w konfrontacji z Sowietami niż na postawieniu al-Husajniego przed sądem, więc pozwoliły mu odejść. W kolejnych dziesięcioleciach zachodnia opinia polityczna zmieniła swoje podejście do islamu, czyniąc go czymś, czego nie wolno krytykować. Nasze środowiska akademickie i muzea bez wahania podejmują temat historii chrześcijańskiego antysemityzmu, który jest rzeczywisty i haniebny, ale rzadko uznają istnienie antysemityzmu islamskiego, który jest dziś znacznie bardziej rozpowszechniony i niebezpieczny. Wiem, o czym mówię. Jako dziecko w Arabii Saudyjskiej, a później w Kenii, uczono mnie nienawiści do Żydów dokładnie z tych samych powodów, które wymienia Karta Hamasu. Dopiero kiedy przybyłam na Zachód, rozpoznałam europejski znak wodny odciśnięty na tej nienawiści.

Holokaust jest nauczany w zachodnich szkołach jako europejska zbrodnia, której historia kończy się w Europie. Ale ta historia ma jeszcze epilog – taki, który nasze podręczniki historii pomijają. Nazistowski antysemityzm został pokonany w Berlinie, lecz rozkwitł w Kairze, gdzie zapuścił korzenie i rozprzestrzenił się na cały Bliski Wschód. Od tamtej pory nieustannie tam prosperuje, czerpiąc siłę z autorytetu islamskich pism świętych i religijnego fanatyzmu. Następnie został ponownie wyeksportowany na Zachód, ujawniając się w atakach na Żydów na plaży Bondi, w Amsterdamie, Boulder i Manchesterze. Program nauczania o Holokauście, który kończy się na roku 1945, opowiada tylko część historii. Każda cywilizacja, która pragnie przetrwać, musi znać samą siebie: swoją historię, idee, które wyeksportowała, i te, które zaimportowała. W tym przypadku oznacza to konieczność zmierzenia się z pytaniem, skąd pochodzi nienawiść, która dziś zabija Żydów w zachodnich miastach – i kto udzielił jej schronienia po tym, jak ostatnim razem została wypędzona.