Szachy z Towarzystwem Społeczno-Kulturalnym Żydów w Polsce

Oprac. Katarzyna Brodacka, Krzysztof Bielawski

Dziś Międzynarodowy Dzień Szachów. Dla czytelników Wirtualnego Sztetla przygotowaliśmy wybór artykułów z „Fołks Sztyme” oraz fotografii ze zbiorów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce.

Zajęcia szachowe w jednym z klubów młodzieżowych TSKŻ (autor nieznany, zdjęcie z kolekcji TSKŻ)

 
Sukces młodego żydowskiego gracza szachowego w Łodzi

Redakcja „Dziennika Łódzkiego” znów zorganizowała w Młodzieżowym Domu Kultury turniej szachowy pod nazwą Młodzież gra w szachy. Wśród ponad setki młodych uczestników turnieju pojawił się 12-letni uczeń V klasy Dawid Frydman, który zajął II miejsce. W „Dzienniku Łódzkim” podkreślono znakomitą grę młodego szachisty Dawida Frydmana, który od redakcji otrzymał dyplom pamiątkowy i piękny komplet szachowy. Warto tu wspomnieć, że pierwsze kroki jako szachista Dawid Frydman stawiał w sekcji szachowej łódzkiego TSKŻ.

Źródło: Grzywacz J., Sukces młodego żydowskiego gracza szachowego w Łodzi, „Fołks Sztyme” z 04.06.1957.

Gracze szachowi z Żydowskiego Klubu Ludowego w Łodzi wygrali 5:3

W łódzkim Klubie Ludowym odbył się pierwszy występ drużyny szachowej przy TSKŻ i zawody klasy A z drużyną „Tramwajarza”. Zawody odbyły się między ośmioma parami zawodników. Salę wypełniali widzowie – sympatycy obu drużyn. W zawodach, które zakończyły się wynikiem 5:3 na naszą korzyść, udział wzięli: Meir Geller, Izrael Kersz, Fajwel Poguściuk, Ilia Kurycki, Szymon Wiener, Aron Poguściuk, Dawid Frydman i Berta Zelman.

Szachiści w siedzibie TSKŻ w Żarach (autor nieznany, zdjęcie z kolekcji TSKŻ)

W klasie A gra 7 drużyn z całej Łodzi, a to był nasz pierwszy turniej. Należy się zatem troszczyć o teoretyczne i taktyczne przeszkolenie naszej drużyny. Wielu bowiem dobrych graczy szachowych z Łodzi przyszło do Klubu Ludowego i niestety przy szachownicach nie posiedziało długo. Dlatego niebawem odbędzie się cykl wykładów o teorii szachowej. Wykładowca przyjedzie z Polskiego Związku Szachowego. Ostatnio wzmocniła się grupa młodzieżowa, ale mogłaby osiągnąć więcej. Należy także zainteresować szachami kobiety.

Źródło: Szarfharc D., Gracze szachowi z Żydowskiego Klubu Ludowego w Łodzi wygrali 5:3, „Fołks Sztyme” z 18.02.1961.

Pierwszy turniej szachowy Żydowskich Klubów Młodzieżowych w Śródborowie

W niedzielę, 6 czerwca, nasi młodzi szachiści przyjechali do Śródborowa na pierwszy turniej szachowy Żydowskich Klubów Młodzieżowych, istniejących przy oddziałach TSKŻ. Kilka miesięcy temu brali udział w eliminacjach, teraz podeszli do starcia finałowego. O godz. 10.00 sędzia sportowy Emanuel Stein wygłosił tradycyjną formułę: „Zawody się rozpoczęły. Zaczynamy odliczanie czasu”. Dziesięć głów pochyliło się nad czarno-białymi szachownicami. Od tego momentu ważne były tylko 32 czarne i białe figury. Grało pięć par zawodników. Walka była zacięta. Toczyła się zażarta dyskusja wśród licznie zgromadzonych młodych kibiców i ich rodziców. Także neutralny sędzia od czasu do czasu włączał się do tej dyskusji.

Rozgrywki szachowe w Klubie Dziecięco-Młodzieżowym przy TSKŻ w Dzierżoniowie (autor nieznany, zdjęcie z kolekcji TSKŻ)

Turniej zakończył się o godz. 16.30. W finale pierwszego turnieju szachowego Żydowskich Klubów Młodzieżowych w Polsce zwyciężył 16-letni Adam Grobler z Krakowa (4,5 punktu na 5 możliwych). Drugie miejsce zajął Aleksander Kuperman z Lublina (4 punkty na 5), a trzecie – Szymon Ehrlich z Legnicy (3,5 na 5). Zwycięzcy otrzymali dyplomy oraz książeczki oszczędnościowe PKO z wkładami 500 zł, 400 zł i 300 zł. Wszyscy uczestnicy zawodów dostali pióra wieczne – prezent od wydziału oświatowego TSKŻ.

Źródło: Pierwszy turniej szachowy Żydowskich Klubów Młodzieżowych w Śródborowie, „Fołks-Sztyme” z 17.06.1965.

Artykuł powstał w ramach projektu Identyfikacja i opis zdjęć ze zbiorów Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego. Żydów w Polsce oraz Gustawa Russa, finansowanego przez Fundację Konrada Adenauera.

Stawka większa niż życie. Ile kosztowało przetrwanie wojny?

Wojciech Lada

Na początku okupacji przeciętnemu szmalcownikowi wystarczyło zaszantażować jednego Żyda, by przez miesiąc żyć jak król! Żydzi zaś płacili każde kwoty, by tylko odroczyć wyrok śmierci. Póki mieli czym.

Teoretycznie osoby narodowości żydowskiej miały szansę przeżyć poza murami getta i wielu faktycznie się to udało. Polaków pomagających im, udostępniających mieszkania czy piwnice, dostarczających pożywienie, często zupełnie bezinteresownie, bynajmniej nie brakowało.

Rzecz w tym, że nawet oni nie byli w stanie obronić zarówno ukrywających się, jak i samych siebie przed szmalcownikami – istną plagą okupacyjnej Warszawy. Za prawo do życia trzeba było tu słono płacić.

Zabrali pieniądze, buty, płaszcz

Dość typową sytuację opisywała w swoich wspomnieniach Władka Meed:

Pani Brzeska, przyjazna, prawa i pełna współczucia Polka, mieszkająca na ulicy Topiel 8 dała schronienie pięciorgu Żydom. Najpierw zamieszkali u niej matka z synem, byłym policjantem. Oboje mieli typowe żydowskie rysy i musieli się przez cały czas ukrywać.

Chociaż Polskie Państwo Podziemne traktowało szmalcownictwo jako kolaborację z wrogiem, wiele osób kusiła perspektywa łatwego zysku. Na zdjęciu ulotka Żegoty potępiająca szantażowanie Żydów (źródło: domena publiczna).

czytaj dalej tu: Stawka większa niż życie..