Warszawa: filmowcy nagradzają Józefa Hena

aszw/pat/

Józef Hen. Fot. PAP/A. Rybczyński

Pisarz i scenarzysta Józef Hen otrzymał Nagrodę Specjalnej Stowarzyszenia Filmowców Polskich. Nazwiska wszystkich laureatów poznamy 16 grudnia 2016 podczas gali10. edycji Nagród SFP przyznawanych osobom wyjątkowo zasłużonym dla polskiej kinematografii

W uzasadnieniu przypomniano, że na podstawie prozy Józefa Hena, współpracującego z kinematografią od 1958 roku, powstały m.in. głośne filmy: “Krzyż walecznych”, “Nikt nie woła”, “Kwiecień”, “Bokser i śmierć”, “Prawo i pięść”, a także popularne seriale telewizyjne.

Józef Hen urodził się 8 listopada 1923 roku w Warszawie na Nowolipiu, w rzemieślniczej rodzinie żydowskiej. W wieku 9 lat debiutował literacko w “Małym Przeglądzie” Janusza Korczaka. II wojnę światową spędził w ZSRR. Mimo starań, nie dostał się do armii Andersa. Do kraju wrócił z 2. Armią Ludowego Wojska Polskiego.

, „Kiedy w 1947 roku ukazała się moja pierwsza książka +Kijów, Taszkient, Berlin+, filmowcy uznali, że piszę jak dla kina. Niestety, nastał socrealizm, do którego się nie nadawałem” – opowiadał Józef Hen przedstawicielom SP. Pobyt pisarza we Lwówku Śląskim zaowocował nowelą “Wdowa po Joczysie”. Zwróciło ono uwagę zespołu “Kadr”, który zaprosił Hiena do współpracy. I tak w 1958 roku powstał “Krzyż walecznych” wyreżyserowany przez Kazimierza Kutza, oparty na nowelach Hiena.

Następnym dziełem Hena zekranizowanym w “Kadrze” była zatrzymana przez cenzurę powieść “Nikt nie woła”. Kutz nakręcił według niej słynny film. Za bliskie ideału ekranizacje swoich utworów pisarz uważa “Kwiecień” Witolda Lesiewicza, serial Grzegorza Warchoła „Królewskie sny” oraz film Jerzego Hoffmana i Edwarda Skórzewskiego “Prawo i pięść”, uznany przez publiczność i krytykę za “polski western”.

“Kiedy adaptowałem na ekran klasykę, +Granicę+ Zofii Nałkowskiej, sfilmowaną przez Jana Rybkowskiego, czy +Chama+ Elizy Orzeszkowej dla Laco Adamika, nie trzymałem się niewolniczo pierwowzoru, ale zawsze zadawałem sobie pytanie, czy moja adaptacja zadowoliłaby autora” – opowiadał Józef Hen. Za wzorowe ekranizacje własnych scenariuszy uznaje serial Warchoła “Życie Kamila Kuranta” oraz film Ewy i Czesława Petelskich “Don Gabriel”, o starciu dwóch intelektualistów we wrześniu 1939 roku, których pierwowzorami byli Karol Irzykowski i Tadeusz Boy-Żeleński.

Pisarz został odznaczony Złotym Medalem Zasłużony Kulturze – Gloria Artis (2006). Jest też laureatem Nagrody m.st. Warszawy (2009).

Gala 10. edycji Nagród Stowarzyszenia Filmowców Polskich odbędzie się w piątek, 16 grudnia w Warszawie. Te wyróżnienia przyznawane są od 2007 roku przez Zarząd Stowarzyszenia filmowcom, których praca przyczyniła się w wyjątkowy sposób do rozwoju polskiej kinematografii – zarówno reżyserom i operatorom, ale także dźwiękowcom, montażystom czy scenografom.

Wśród zdobywców Nagród SFP w poprzednich latach są m.in.: reżyser filmów animowanych Witold Giersz, montażystka Irena Choryńska, kierownik produkcji Zygmunt Król, operator Wiesław Zdort, reżyser Sylwester Chęciński, scenograf i kostiumolog Wiesława Chojkowska, operator dźwięku Halina Paszkowska czy Jerzy Płażewski – krytyk filmowy, historyk i teoretyk sztuki filmowej. (PAP)

NOWA BAZA DANYCH WJRO POMOŻE W ODZYSKIWANIU NIERUCHOMOŚCI

tekst/foto: Krzysztof Bielawski

Światowa Żydowska Organizacja Restytucyjna (WJRO) uruchomiła internetową bazę wybranych nieruchomości, które skonfiskowano na podstawie tzw. Dekretu Bieruta.

26 października 1945 r. komunistyczne władze wydały dekret, na mocy którego wszystkie warszawskie grunty zostały przejęte przez miasto. Choć przepis dotyczył gruntów, to wielu osobom odebrano także kamienice. Po upadku komunizmu część byłych właścicieli na drodze sądowej odzyskała swoje nieruchomości, jednak problem nadal pozostaje nierozwiązany.

17 września 2016 r. weszła w życie tzw. mała ustawa reprywatyzacyjna, której celem jest uporządkowanie procesu zwrotu nieruchomości. Ustawa wprowadziła m.in. zakaz ustanawiania kuratora dla osoby, która mogłaby być uznana za zmarłą. To szczególnie ważne w związku z coraz częstszymi wyłudzeniami nieruchomości należącymi do osób, które zginęły w czasie wojny lub wyjechały z Polski.
Inny zapis ustawy pozwala na umarzanie postępowań w przypadku niemożliwości ustalenia adresów stron i braku zgłoszenia się zainteresowanych w ciągu 6 miesięcy od daty ogłoszenia. W takim przypadku dawni właściciele tracą prawo do swojej własności.

W lipcu 2016 r. Urząd Miasta Stołecznego Warszawa opublikował listę 2613 postępowań o zwrot mienia przejętego na mocy tzw. Dekretu Bieruta. Lista nie zawierała jednak nazwisk właścicieli.
Światowa Żydowska Organizacja Restytucyjna (WJRO) uzupełniła ten spis o nazwiska właścicieli według stanu na 1930 r. i lata 1939/1940. Baza danych jest dostępna od wczoraj na stronie http://warsawproperty.org/ i pozwala przeszukiwać nieruchomości według imion, nazwisk i nazw ulic. Znalazły się w niej osoby różnych narodowości i wyznań, wśród nich wielu warszawskich Żydów. Strona posiada wersję angielską i hebrajską.

Źródło: Property Restitution in Warsaw: Information for Holocaust Survivors and Their Heirs [online] http://wjro.org.il/our-work/property-restitution-in-warsaw/ [dostęp: 07.12.2016].

Stanisław Lem: zagadki i paradoksy – wydarzenie specjalne

MHZP

Zapraszamy na wyjątkowy wieczór poświęcony Stanisławowi Lemowi, najsłynniejszemu na świecie polskiemu pisarzowi. Czeka nas specjalna projekcja „Autora Solaris” Borysa Lankosza – pierwszej dokumentalnej biografii Lema oraz spotkanie ze znawcami jego życia i twórczości – Wojciechem Orlińskim, autorem filmowego scenariusza i Agnieszką Gajewską, autorką wydanej w tym roku książki „Zagłada i gwiazdy”. Wieczór poprowadzi Tomasz Fiałkowski – dziennikarz, krytyk literacki, publicysta, edytor książek Stanisława Lema.

11 grudnia 2016 (niedziela), godz. 18:00, wstęp wolny

O takiej sławy pisarzu powinniśmy więc wiedzieć wszystko. Nic bardziej mylnego! Życiorys Lema wciąż skrywa wiele zagadek i paradoksów. Jaki był jego stosunek do PRL – skoro i pisał utwory propagandowe i działał w konspiracji? Jakim cudem w latach 50. udawało mu się być na bieżąco ze światową nauką i techniką? Dlaczego przez całe życie współpracował z katolickim “Tygodnikiem Powszechnym”, będąc otwarcie ateistą?

Część z tych zagadek zostaje rozwikłana w pierwszym dokumentalnym filmie biograficznym o Lemie, którego specjalna projekcja odbędzie się w Muzeum POLIN. Film “Autor Solaris” wyreżyserował Borys Lankosz na podstawie scenariusza Wojciecha Orlińskiego. Ten dziennikarz “Gazety Wyborczej” jest wielkim miłośnikiem Lema, autorem leksykonu lemologicznego “Co to są sepulki?” i pracuje właśnie nad biografią pisarza.

W filmie zobaczymy m.in. po raz pierwszy unikatowe zdjęcia i filmy kręcone przez Stanisława Lema na kamerze 8 mm i jego niepublikowaną dotąd korespondencję z innym pisarzem s-f Philipem K. Dickiem. W jej wyniku Dick doszedł do wniosku, że Lem nie istnieje, a pod skrótem “LEM” ukrywa się jakaś tajna komunistyczna organizacja. Usłyszymy głos polskiego pisarza, który w latach 50. nagrał swoją antystalinowską satyrę “Korzenie”, którą wykonywał dla najbliższych, a także inscenizację fragmentu jego socrealistycznej sztuki “Zdarzenie na jachcie Paradise”. Usłyszymy czołowych lemoznawców i historyków, a we fragmentach inscenizowanych zobaczymy Jana Peszka, Roberta Gonerę i Marka Kondrata.

Z nietypowej strony podeszła do twórczości Lema i jego życiorysu dr Agnieszka Gajewska z Instytutu Filologii Polskiej UAM w Poznaniu. W swojej monografii “Zagłada i gwiazdy. Przeszłość w prozie Stanisława Lema” wpisuje twórczość pisarza w główne nurty polskiej prozy powojennej, w tym w pokolenie Kolumbów, prozę małego realizmu, prozę pacyfistyczną oraz rozrachunki inteligenckie.

Autorka koncentruje się na wątkach, które dotyczą dwudziestowiecznej historii, w szczególności śladów Zagłady Żydów lwowskich obecnych w prozie Stanisława Lema. Ważnym motywem jej pracy jest też temat międzywojennych oraz wojennych losów rodziny pisarza.

Kontekst przedstawiany przez Gajewską obejmuje okres od XIX wieku, gdy rozpoczęła się polonizacja galicyjskich Żydów, aż do lat siedemdziesiątych wieku następnego, kiedy to pisarz był inwigilowany przez bezpiekę. Nieznane do tej pory fakty z biografii pisarza są także tłem dla interpretacji powieści realistycznych oraz fantastyczno-naukowych autora “Cyberiady”.

Partnerem wydarzenia jest Wydawnictwo Naukowe UAM w Poznaniu.

Film jest koprodukcją ARTE G.E.I.E., TELEWIZJI POLSKIEJ S.A., INSTYTUTU ADAMA MICKIEWICZA, WROCŁAW 2016. EUROPEJSKIEJ STOLICY KULTURY, NARODOWEGO CENTRUM KULTURY