Dlaczego w synagodze Pod Białym Bocianem znajdują się wizerunki zwierząt?

TYSON HERBERGER

Ner tamid (wieczne światło) w Synagodze pod Białym Bocianem /fot. Chidusz

TORA MÓWI: „NIE UCZYNISZ SOBIE POSĄGU, ANI ŻADNEGO OBRAZU TEGO, CO NA NIEBIE WYSOKO, I CO NA ZIEMI NISKO, I CO W WODZIE PONIŻEJ ZIEMI” (SZEMOT 20:4). DLACZEGO W TAKIM RAZIE NER TAMID W SYNAGODZE POD BIAŁYM BOCIANEM PRZEDSTAWIA WIZERUNKI GŁÓW JELENI?

Jedno z dziesięciu przykazań zabrania nam przedstawiania wizerunków ludzi, aniołów i innych „niebiańskich” postaci. Z kontekstu, w jakim zostało zapisane, jasno wynika, że jest to zabronione, abyśmy nie oddawali czci tym podobiznom jako fałszywym bożkom. A jednak od stuleci wiele synagog jest ozdobionych różnorodnymi wizerunkami. Są to w szczególności obrazy lwów (Lew Judy), które umieszczamy na parochecie wiszącym przed Aron ha-Kodesz i na sukienkach na Torę (takie wizerunki znajdziemy również w naszej małej synagodze). Zwierzęta są częścią ikonografii na sklepieniu zrekonstruowanego dachu synagogi w Gwoźdźcu w nowym Muzeum Historii Żydów Polskich albo na ścianach Synagogi Kupa w Krakowie.

W średniowieczu, aby nie przedstawiać podobizn ludzi (co byłoby złamaniem nakazu danego we wspomnianym wersie), malowano sylwetki ludzkie z ptasimi głowami, ponieważ odwzorowywanie wizerunków zwierząt bezspornie nie było uważane za bałwochwalcze. W hagadzie pochodzącej z XIII wieku, będącej najstarszym znanym nam aszkenazyjskim ilustrowanym manuskryptem, wszystkie postacie ludzkie przedstawione są z głowami ptaków.

Istnieje niewielka grupa rabinów przeciwstawiających się przedstawianiu wizerunków zwierząt, ale powszechnie uznawane są one za dopuszczalne i to nie tylko jako malowidła czy rysunki, ale także w formie wypukłych haftów i płaskorzeźb. Rzeźba całej zwierzęcej sylwetki byłaby nieco bardziej problematyczna, ale na Ner Tamid znajdują się tylko jelenie głowy, a nie wolno stojące rzeźby całych sylwetek.

Źródła hebrajskie, które poruszają ten problem, to na przykład: Szulchan Aruch 141:6, Mordechaj Awoda Zara 840:84, Diwrej Malkiel 6:2:3, Chochmat Adam 85:7, Cic Eliezer 3:24, Darchej Mosze 141:5 i Natei Gawriel Chanuka 21:4. Na tej liście znajdziemy nie tylko nazwiska rabinów z nurtu nowoczesnej ortodoksji (modern orthodox), ale także prominentnych przedstawicieli nurtu ultraortodoksyjnego (Charedi), jak rabin Mosze Feinstein (który pisze, że modląc się, nie powinniśmy patrzeć na wizerunki namalowane na wschodniej ścianie synagogi – obostrzenie to oznacza jednak, że uznaje on pojawianie się takich malowideł w tym właśnie miejscu).

Jeleń – czyli „hirsz” w jidysz albo „ajal” w hebrajskim (tradycyjnie „hirsz” na hebrajski przekładany jest jako „cwi”, ale formalnie to niepoprawne, bo słowo to oznacza gazelę) – jest jednym ze zwierząt, które najczęściej pojawiają się w sztuce żydowskiej. Jeleń (w tłumaczeniu Cylkowa – łania) reprezentował biblijne plemię Naftalego, kiedy Jaakow błogosławił swoim synom (Bereszit 49).

W tym i innych fragmentach Tory jeleń symbolizuje prędkość i zwinność, wyrywające się, pełne miłości serce, posłańca przynoszącego dobrą nowinę, wywołuje też inne pozytywne skojarzenia. Powtarzające się w Torze nawiązania do jelenia jako pokarmu z całą pewnością świadczą o tym, że jego mięso jest koszerne. Mogą również wskazywać, że było to pożywienie preferowane przez naszych przodków. Aby poznać głębiej wymienione przeze mnie źródła (na ten lub każdy inny temat), zachęcam do kontaktu.

The Greatest Poet You’ll Never Read

Mikołaj Gliński

Bolesław Leśmian

Culture.pl explains why the greatest Polish poet is one whose poems you’re least likely to read. Is there a solution out there for lovers of world literature?

Poland’s position as a country of poets is firmly established and secure. Its Nobel Prize winners, like Szymborska or Miłosz, and other 20th century giants, including Herbert, Różewicz and Zagajewski, are part of a tradition that goes back centuries.

But perhaps the greatest of them all is the poet you’re least likely to have even heard of. One whose greatness most readers will never be able to actually acknowledge. The reason for this lies in the very heart of his poetry and poetic idiom, and touches on the issues of the very possibility of rendering a perfectly idiomatic work of art into an altogether different language (or at least certain languages).

Bolesław Leśmian – the hero of our story – may just be the ultimate proof of the utmost untranslatability of some of the best poetry out there.

Who is Leśmian’s equivalent in English?

To imagine Leśmian in English, one would have to fancy a poet combining the myth-creating capacities of William Butler Yeats (and like him, be concerned with God’s existence), Edgar Allan Poe’s morbid metaphysical fascination with death and the afterlife, an interest in local folklore and mythology (like Seamus Heaney) with the ardour of a poet ecstatically in love with nature, as well as display a knack for voluptuous erotic poetry. Combine all that with the linguistic inventiveness of Lewis Carroll or James Joyce (the latter as the author of Finnegans Wake rather than Ulysses).

And yet, unlike some of the above-mentioned writers, the work of that poet would hardly be considered difficult. In fact, for Poles, Leśmian remains a poet whose idiom is immediately, almost intuitively accessible, one that does not need commentaries or footnotes, and whose poems are deeply and universally moving. A poet beloved by Polish readers, and – if this phrase doesn’t sound too oxymoronic – even a popular poet.
So why is Leśmian so little known outside of the Polish language? And outside of Poland to just a small circle of academics and translators? Why is his historical reputation limited to an even smaller circle of fellow poets from the past (like Boris Pasternak or Abraham Sutzkever), who sensed the scope and magnitude of his genius, but nonetheless were unable to facilitate his path to more international glory?

A notary who wrote verse

Bolesław Leśmian z córką Wandą w jednej z warszawskich kawiarni, fotografia z książki “Świat utracony. Żydzi polscy. Fotografie z lat 1918-1939”, fot. wyd. Boni Libri

Bolesław Leśmian was born in Warsaw in 1877. He spent most of his youth in Ukraine, where his father worked as a director in a railway department. He went on to study law at the University of Kiev and wrote his first verse in Russian, a language which, according to some scholars, exerted a crucial influence on the future style of his Polish verse.

His debut book of poetry, Sad Rozstajny (Orchard at the Crossroads) was published in 1912 just before WWI and passed largely unnoticed. During his lifetime, Leśmian published only three volumes of poetry and – despite becoming a member of Polish Academy of Literature in 1933 – remained a marginal figure of interwar literary life.

During most of this time, he would function as a minor public official – specifically, a notary – in provincial Polish towns. Married to Zofia Chylińska, Leśmian had two daughters (one of them, Wanda, later became the mother of Gillian Hills, a British actress famous for her performance in Michelangelo Antonioni’s Blow-Up). Leśmian died in 1937 at the age of 60.

Leśmian’s poetry found little recognition during his lifetime. Due to its peculiar style, it was at best seen as a strange and mannered emanation of the Young Poland movement of the early 20th century – epigonic and outdated.

It was actually only much later, in the 1950s and 1960s, that Leśmian began to find his rightful place in the Polish modernist canon. Deemed now a major metaphysical poet (‘the Dante of non-being’), a great innovator of the Polish language, and even ‘the only artist who presents a universe of infinite dimensions, the world as seen by the mathematics of today’. Recognised as a unique phenomenon of the 20th century, Leśmian was now granted his lot of post-mortem literary fame, and yet his road to wider international recognition remained barred.

Leśmian: the translator’s nightmare

read more: The Greatest Poet You’ll Never Read

The Western Wall is an Illegal Settlement

    HonestReporting

Żydowska organizacja: Prawie połowa Polaków podziela antysemickie stereotypy. Socjolog: Niekoniecznie

Michał Wachnicki     [ 20 maja 2014 ]

Napis w przejściu przy ul. Zakopiańskiej w Krakowie

Z badania Ligi Przeciwko Zniesławieniu, amerykańskiej organizacji walczącej z uprzedzeniami wobec Żydów, wynika, że “prawie połowa Polaków zgadza się z negatywnymi stereotypami na temat Żydów”. – Nie musi to jednak wcale świadczyć o antysemityzmie – mówi profesor Ireneusz Krzemiński, socjolog zajmujący się antysemityzmem w Polsce.

Największe w historii badanie antysemityzmu zostało przeprowadzone w 101 państwach na świecie oraz Autonomii Palestyńskiej przez Ligę Przeciwko Zniesławieniu (Anti-Defamation League – ADL). Liga została powołana w 1913 roku do zwalczania uprzedzeń wobec Żydów na całym świecie i jest jedną z głównych grup lobbingu na rzecz Żydów w amerykańskim Kongresie. Przyznaje również nagrodę im. Jana Karskiego.

Liga walczy z uprzedzeniami, ale jest również krytykowana. Lingwista i lewicowy działacz polityczny Noam Chomsky określił ją m.in. jako organizację, która “nie koncentruje się na prawach obywateli, ale stała się orędownikiem polityki Izraela”. Przykład? W 2006 ADL naciskała na polski Konsulat Generalny w Nowym Jorku, aby odwołał odczyt Tony’ego Judta, wybitnego historyka żydowskiego pochodzenia, który często krytykował politykę Izraela, m.in. nazwał go “wojowniczo nietolerancyjnym państwem etnicznym kierowanym wiarą”.

11 stereotypów o Żydach i Izraelu

Najnowszy raport organizacji oraz interaktywna mapa państw jest według Ligi pierwszą w historii próbą ustalenia poziomu antysemickich sentymentów w ponad stu państwach”. Sondaż jest jak “migawka antysemickich poglądów we wszystkich regionach świata” – piszą autorzy.

Aby ją wykonać, we wszystkich badanych krajach przedstawiono ankietowanym jedenaście zdań ukazujących Żydów przez pryzmat negatywnych stereotypów. Część z nich dotyczy wpływu Żydów na życie publiczne: “Żydzi mają zbyt dużo władzy w świecie finansowym”, albo: “Żydzi mają wpływ na światowe media”.

Inne odnoszą się do tego, co sami Żydzi myślą i mówią o sobie: “Żydów nie obchodzi nikt inny poza nimi samymi”, “Żydzi wciąż mówią zbyt dużo o tym, co ich spotkało podczas Holocaustu”. Jedno zdanie odnosi się również do Państwa Izraela: “Żydzi są bardziej lojalni wobec Izraela niż państw, w których mieszkają”.

Ankietowani mogli odpowiedzieć, że przedstawione twierdzenia są “prawdopodobnie prawdziwe”, “prawdopodobnie nieprawdziwe” lub odmówić podania odpowiedzi. Tych, którzy odpowiedzieli twierdząco na minimum sześć pytań, Liga kwalifikowała jako osoby, których poglądy chylą się ku antysemityzmowi.

Po zebraniu odpowiedzi ponad 53 tysięcy osób mówiących 96 językami wynik był, w słowach dyrektora organizacji Abrahama Foxmana, “otrzeźwiający”. Na świecie średnio co czwarta osoba (26 procent) zgodziła się z sześcioma lub więcej antysemickimi stereotypami.

– Można myśleć, że 70 lat po Holocauście, przy wszystkich obecnych cudach komunikacji, przy ogromnej otwartości ta liczba będzie mniejsza – skomentował wyniki Foxman, który pracuje w Lidze od 1965 roku, a od 1987 jej przewodzi.

Według niego “dzięki badaniu możliwe będzie zwalczanie konkretnych uprzedzeń i sprawdzenie w przyszłości, czy antysemickie poglądy są silniejsze lub słabsze”.

Jak wypadły państwa świata?

Najwięcej osób udzielających twierdzących odpowiedzi na więcej niż połowę z jedenastu zdań jest według wyników sondażu w Autonomii Palestyńskiej – 93 procent. Bliski Wschód zdobył również ogółem najwyższy wynik wśród badanych regionów: średnio poglądy trzech na cztery osoby Liga uznała za antysemickie.

Co ciekawe, najmniej antysemickich poglądów zanotowano w Iranie – państwie, którego politycy zwykli nazywać Izrael “Małym Szatanem”.

Poza Bliskim Wschodem największy procent osób podzielających antysemickie stereotypy mieszka w Grecji – 69 procent.

Według wyników badań geograficzna bliskość Izraela nie jest konieczna do powszechności antysemityzmu. Przykładem jest Korea Południowa, gdzie 53 procent ankietowanych zgodziło się z co najmniej połową stwierdzeń. Ale to w Azji znajduje się państwo, gdzie antysemityzm praktycznie nie istnieje: w Laosie jedynie 0,2 procent osób zgodziło się z więcej niż połową negatywnych stereotypów.

A jak wypadła Polska?

W Polsce Liga Przeciwko Zniesławieniu zbadała telefonicznie 500 osób, wśród nich 45 procent zgodziło się z sześcioma lub więcej antysemickimi stereotypami, ale, co warto podkreślić, próba badawcza nie była reprezentatywna dla mieszkańców naszego kraju.

Według profesora Ireneusza Krzemińskiego, socjologa zajmującego się tematyką antysemityzmu w Polsce, “wyniki badań mogą, ale nie muszą świadczyć o antysemityzmie”. – Przykładem tego jest choćby wyższy odsetek odpowiedzi, że “Żydzi mówią wciąż zbyt dużo o Holocauście”. Z polskiej perspektywy może to być po prostu pewien rodzaj zazdrości, że ich cierpienia zaciemniają wojenne cierpienia Polaków – mówi.

– Podobnie w przypadku innych narodów wyniki mogą ukazywać pewien obraz Żydów i zarazem pewną interpretację świata, sposób myślenia o nim – twierdzi profesor Krzemiński i radzi, aby traktować sondaż bardziej jako efektowną ciekawostkę niż miarodajne badanie.

Dla porównania, według wyników badań instytutu PEW opublikowanych 12 maja 2014 r. tylko jedna czwarta Polaków miała “nieprzychylne” poglądy na temat Żydów, za to co szósty ankietowany myśli o nich pozytywnie. Mimo to wśród siedmiu badanych europejskich państw tylko Grecy mieli bardziej niepochlebną opinię o Żydach niż Polacy:

Leaked wartime transcript exposes leaders bitterly divided over how to fight Gaza

TIMES OF ISRAEL STAFF

Quotes from highly secret 2014 security cabinet discussions show Bennett leading push for aggressive offensive as defense brass argues against provoking war, underestimates tunnel threat

Israeli army troops operating in Gaza during Operation Protective Edge (IDF Spokesperson’s Unit)

Leaked transcripts of discussions between senior Israeli officials during the 2014 war with Gaza published Tuesday paint a picture of a deeply fractious leadership, with ministers riven over whether to pursue an aggressive offensive or simply seek to contain Hamas before and during the bloody 50-day conflict.

The rancorous transcripts, published by the Yedioth Ahronoth daily, offer a near-unprecedented glimpse into the inner working of the secretive body, which is charged with overseeing wartime decision making.

The publication, which may violate information security rules, comes as lawmakers are mulling the release of a state watchdog report that reportedly excoriates the cabinet over failing to properly prepare for and counter threats from terror group Hamas during the war.

In the excerpts, which begin in the lead-up to the war, then-economy minister Naftali Bennett, from the hawkish Jewish Home party, is seen leading a camp pushing for immediate and heavy action against Gaza, despite the possible high human costs.

“Be galloping horses, not lazy bulls,” Bennett chides the IDF chief of staff at one point, pushing for a plan to destroy a network of tunnels used by Hamas to attack Israeli soldiers both in the Strip and in Israel.

Others, led in the cabinet discussions by then-defense minister Moshe Ya’alon, but including Prime Minister Benjamin Netanyahu and then-finance minister Yair Lapid, insisted on a more restrained response, even as Israeli cities were bombarded by rockets from Gaza and IDF soldiers were dying in bitter gun battles in Gaza.

Over 70 Israelis were killed in the war, most of them soldiers, and over 2,000 were killed on the Palestinian side in an intense bombing campaign and ground invasion in Gaza, which is ruled by Hamas.

Israel, which launched the offensive — dubbed Operation Protective Edge — to stem rocket fire and later to also destroy Hamas’s subterranean military infrastructure, maintains that over half of the Gazans killed were fighters.

The transcripts published by Yedioth begin on June 30, over a week before the war and just hours after troops combing the West Bank found the bodies of three Israeli teenagers kidnapped and murdered by a Hamas cell from the Hebron area, an attack that would soon snowball into the full-fledged conflict.

In the months before the kidnapping, the IDF had uncovered a number of tunnels from Gaza reaching into Israel, leading to assessments that Hamas terrorists were planning a large-scale attack.

As Israel cracked down on Hamas members in the Palestinian territory in response to the triple abduction and murder, an attack that shocked much of the Israeli public, rocket fire from Gaza into Israel intensified and public pressure for a response grew.

Tunnels not there to rust

The transcripts show, though, that while Bennett was pushing for a response to the tunnels, most others were wary of provoking a fresh war.

“The response to the [murder] until now has been weak and shameful,” Bennett lashes out in the transcript. “In Gaza there are dozens of tunnels intended for kidnappings. They’re not there to rust,” he is quoted as saying.

“We have to take the initiative,” he insists.

According to Yedioth, the “rust” comment is likely a dig at Ya’alon, who, in the run-up to the 2006 Second Lebanon War, said Hezbollah’s rockets would “rust” in their warehouses. Hezbollah fired thousands of those rockets at Israeli cities in the course of the war that summer.

All the ministers oppose Bennett’s proposal for a Gaza escalation.

“The tunnels are a real threat to the State of Israel,” Netanyahu says, “and they could change the [strategic] balance between us and them. Bogie,” he turns to Ya’alon, using his nickname, “I want you to present a plan tomorrow that includes taking control of the openings.”

File: Defense Minister Moshe Ya’alon with IDF Deputy Chief of Staff Maj. Gen. Yair Golan and other soldiers, April 14, 2015. (Ariel Hermoni/Ministry of Defense/Flash90)

read more: Leaked wartime transcript…