W tej wymianie zdań ujawnia się zasadniczy rys jej politycznej tożsamości. Golda Meir była nie tylko świadkiem i uczestniczką przełomowych wydarzeń XX wieku, lecz także jedną z kluczowych postaci syjonistycznej narracji założycielskiej obok Theodora Herzla, twórcy syjonizmu politycznego, postulującego utworzenie państwa żydowskiego drogą dyplomatyczną, Chaima Weizmanna, reprezentującego syjonizm praktyczny, skoncentrowany na stopniowym budowaniu instytucji społecznych i edukacyjnych w Palestynie, Davida Ben-Guriona, lidera syjonizmu socjalistycznego, łączącego ideę niepodległości z kolektywizmem i ruchem kibucowym, Ze’eva Żabotyńskiego, założyciela syjonizmu rewizjonistycznego, postulującego silne, narodowe państwo żydowskie i aktywną samoobronę; oraz Ahada Ha’Ama, ideolog syjonizmu duchowego, który kładł nacisk na odrodzenie kultury i tożsamości żydowskiej bardziej niż na natychmiastowe utworzenie państwa. Mimo różnic ideowych, ich myśl i działalność stanowiły fundament dla rozwoju nowoczesnego syjonizmu i powstania państwa Izrael.

Call Me Golda – te proste, a zarazem głęboko znaczące słowa oddają istotę autokreacji jedynej kobiety, która objęła urząd premiera Izraela. Meir pragnęła być postrzegana nie przez pryzmat władzy, lecz jako zwyczajna kobieta pełniąca niezwyczajną funkcję. Jej upór w dążeniu do bezpośredniego, sposobu komunikowania się z obywatelami odzwierciedlał zarówno jej egalitarne przekonania, jak i charakterystyczny dla pokolenia założycieli etos bliskości i wspólnoty. To nie była manifestacja fałszywej skromności, lecz świadomie wybrany gest polityczny, symboliczny, i kulturowy, który podważał tradycyjną hierarchię. Jej tożsamość polityczna i publiczny wizerunek kształtowały się w podejściu do sprawowania władzy, którego znakiem było właśnie to, jak chciała być nazywana: po prostu – Golda.

Przyszła czwarta premier Izraela, przyszła na świat w 1898 roku w Kijowie jako córka Moszego Mabowicza i Blumy Naiditch. Od najwcześniejszych lat jej biografia naznaczona była doświadczeniem głębokich przemian społecznych i politycznych schyłku imperium rosyjskiego. Emigracja rodziny, najpierw ojca, a następnie matki z dziećmi była odpowiedzią na postępujące ubóstwo oraz narastający antysemityzm. W świetle obowiązującego, patriarchalnego prawa, podróż Blumy była nielegalna, gdyż jako kobieta nie mogła poruszać się samodzielnie, nie figurowała w paszporcie męża, co czyniło jej wyjazd formalnie niedozwolonym.

Po osiedleniu się w Milwaukee Golda szybko włączyła się w działalność ruchu Poalej Syjon, mimo stanowczego sprzeciwu ojca, który planował jej rychłe zamążpójście. Przełomem w jej biografii okazała się decyzja o ucieczce do Denver i zamieszkaniu z siostrą Szejną. To właśnie w tamtejszym środowisku młodych socjalistów, prowadzących intensywne debaty intelektualne inspirowane choćby myślą Emmy Goldman i Piotra Kropotkina, uformowały się jej podstawowe przekonania polityczne oraz trwała świadomość społeczna, które miały zaważyć na całej jej przyszłej działalności publicznej.

W tym okresie poznała także Morrisa Myersona, swojego przyszłego męża, który wprowadził ją w świat kultury, lecz nie podzielał jej syjonistycznego zapału. Po powrocie do Milwaukee Golda rozpoczęła naukę w Normal School z zamiarem zostania nauczycielką, jednak jej życiową drogę naznaczyła polityczna determinacja. W 1921 roku wraz z mężem  wyemigrowała do Brytyjskiego Mandatu Palestyny, gdzie szybko odnalazła się w strukturach kibucu Merchawia (założonego w 1911 roku w Dolnej Galilei) zyskując pierwsze przywódcze doświadczenia.

Opuściwszy kibuc, osiedliła się z mężem w Jerozolimie. Tu pracowała dla Histadrutu (izraelska centralna organizacja związków zawodowych, założona w 1920 roku) i HeHalutz (żydowska organizacja młodzieżowa działająca w pierwszej połowie XX wieku, przygotowująca młodych Żydów do aliji do Palestyny), została emisariuszką w USA i członkinią Komitetu Wykonawczego Histadrutu. Choć w pełni oddana działalności publicznej, podejmowała również trudne decyzje osobiste. Po wcześniejszej aborcji w USA, w Palestynie zdecydowała się ratować małżeństwo i założyć rodzinę, rodząc syna Menachema w 1924 roku i córkę Sarę w 1926.

Jej losy splotły się z kluczowymi postaciami żydowskiego ruchu narodowego, Davidem Ben-Gurionem, z którym współtworzyła struktury przyszłego państwa. Znaczący wpływ na jej życie wywarł David Remez – działacz Histadrutu, promotor organizacji i etosu pracy kolektywnej. Berl Katznelson uformował jej myślenie w duchu socjalizmu konstruktywnego. Mosze Szaret współkształtował jej kompetencje dyplomatyczne w ramach Agencji Żydowskiej. Rachel Yanait Ben-Zvi była wzorem aktywizmu obywatelskiego i emancypacji kobiet. Chaim Weizmann wpłynął na jej orientację międzynarodową i rozumienie geopolityki syjonistycznej.

W latach 1928–1948 Golda odegrała istotną rolę w budowaniu instytucji przyszłego państwa żydowskiego. W 1928 roku uczestniczyła w kongresie Międzynarodowej Syjonistycznej Organizacji Kobiet (WIZO), a rok później w kongresie syjonistycznym w Zurychu, gdzie była świadkiem powołania Jewish Agency for Palestine, kluczowego organu reprezentującego Żydów w Mandacie Palestyńskim. W 1930 roku współtworzyła MAPAI, Partię Robotników Ziemi Izraela, która przez dekady kształtowała izraelską politykę. Jej zaangażowanie miało także wymiar międzynarodowy – w 1938 roku wzięła udział w konferencji we francuskim kurorcie Évian-les-Bains zorganizowanej z inicjatywy prezydenta Franklina D. Roosevelta, której celem było omówienie sytuacji żydowskich uchodźców uciekających przed narastającym terrorem nazistowskim. Mimo deklarowanego współczucia, niemal wszystkie państwa uczestniczące odmówiły przyjęcia uchodźców, z wyjątkiem Republiki Dominikany. Dzięki publikacji pokonferencyjnej Proceedings of the Intergovernmental Committee, Évian, July 6th to 15th, 1938: Verbatim Record of the Plenary Meetings of the Committee; Resolutions and Reports, badacze zyskują bezpośredni wgląd w przebieg i rezultaty konferencji. Opracowanie to zawiera stenograficzne zapisy przemówień delegatów z 32 państw, a także oficjalne rezolucje i stanowiska przyjęte podczas obrad. Materiał ten nie tylko dokumentuje język dyplomatyczny i sposób formułowania argumentów, ale również unaocznia brak realnej gotowości wspólnoty międzynarodowej do udzielenia pomocy ofiarom nazistowskiego prześladowania. Jako źródło pierwotne stanowi cenne narzędzie do analizy ograniczeń ówczesnej polityki humanitarnej oraz atmosfery politycznej u progu II wojny światowej.

W 1945 roku, w bezpośrednim następstwie zakończenia II wojny światowej i ujawnienia pełnej skali Zagłady europejskich Żydów, prezydent Harry S. Truman zwrócił się do premiera Wielkiej Brytanii Clementa Attlee’ego z postulatem umożliwienia osiedlenia w Mandacie Palestyńskim stu tysięcy żydowskich ocalałych. Pomimo deklaracji potępienia nazistowskich zbrodni oraz publicznego przywiązania do zasad humanitaryzmu i prawa narodów do samostanowienia, brytyjski rząd stanowczo odmówił Trumanowi. Decyzja ta, argumentował premier, miała być uwarunkowana względami geopolitycznymi, tj. obawą przed destabilizacją sytuacji w regionie i pogłębieniem napięć arabsko-żydowskich. Odmowa Londynu stanowi wymowną ilustrację instrumentalizacji deklarowanych wartości liberalnych, które zostały podporządkowane kalkulacjom strategicznym oraz logice utrzymania hegemonii kolonialnej.

Jednocześnie 29 czerwca 1946 roku brytyjskie władze mandatowe w Palestynie przeprowadziły operację Agatha, kompleksową akcję represyjno-prewencyjną wymierzoną w struktury żydowskiego ruchu niepodległościowego. Operacja ta uderzyła w elitę polityczno-wojskową Yishuvu, i zaowocowała masowymi aresztowaniami liderów Haganah oraz powiązanych organizacji paramilitarnych, takich jak Irgun i Lehi. Działania te miały na celu zarówno osłabienie potencjału mobilizacyjnego ruchu niepodległościowego, jak i demonstracyjne umocnienie kontroli kolonialnej, wpisując się w logikę imperialnej strategii delegitymizacji i kontroli nacjonalistycznych dążeń społeczności żydowskiej tym samym doprowadzając do paraliżu przywództwa politycznego. W zaistniałej sytuacji Golda objęła kierownictwo Departamentu Politycznego przy Żydowskiej Agencji, przejmując rolę głównego kanału komunikacji między społecznością żydowską a władzami brytyjskimi. Jednocześnie sprawowała tymczasowo funkcję kierowniczki całej Agencji, reprezentując ją na arenie politycznej aż do momentu zakończenia mandatu w maju 1948 roku.

Jako członkini kierownictwa Agencji Żydowskiej Meir odegrała również kluczową rolę w mobilizacji wsparcia finansowego na rzecz wysiłku zbrojnego młodego państwa w trakcie wojny o niepodległość. Jej działalność na terenie Stanów Zjednoczonych, prowadzona w ramach szeroko zakrojonej kampanii fundraisingowej wśród tamtejszej diaspory żydowskiej, uczyniła ją jedną z najbardziej skutecznych i rozpoznawalnych rzeczniczek sprawy syjonistycznej na arenie międzynarodowej. Skuteczność Meir została doceniona przez ówczesne elity polityczne ruchu syjonistycznego. David Ben-Gurion miał powiedzieć: Kiedy historia zostanie spisana, będzie się mówić, że to żydowska kobieta zdobyła fundusze, które umożliwiły powstanie państwa (G. Meir, My Life, s. 222).

Golda wykazywała zdolności organizacyjne i zmysł społecznego zaangażowania już od wczesnych lat: jako jedenastoletnia dziewczynka, wspólnie z przyjaciółką Reginą, zainicjowała udaną zbiórkę środków na zakup podręczników dla uczniów z niezamożnych rodzin. To wczesne doświadczenie działania na rzecz wspólnoty lokalnej można odczytywać jako zapowiedź jej późniejszej roli politycznej i instytucjonalnej tak w ramach ruchu syjonistycznego, jak i struktur powstającego państwa.

W przeddzień proklamacji niepodległości Izraela, 10 maja 1948 r., odbyła tajne negocjacje z królem Jordanii Abdullahem I, usiłując powstrzymać go przed przystąpieniem do arabskiej koalicji zbrojnej przeciw państwu żydowskiemu. Mimo jej starań monarcha odmówił, potwierdzając zamiar zaangażowania się w konflikt. Wobec braku wsparcia zewnętrznego kierownictwo żydowskie zdawało sobie sprawę, że bezpieczeństwo państwa zależy od własnych sił obronnych. Cztery dni później 14 maja 1948 roku około godziny 16:00 w Tel Awiwie w Muzeum Sztuki przy ulicy Rothschilda 16 została proklamowana Deklaracja Niepodległości Izraela. Akt ten, osadzony w kontekście realizacji Rezolucji Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 181 z 29 listopada 1947 roku, formalnie ustanowił suwerenność państwa żydowskiego na terytorium Mandatu Palestyny. Sygnatariuszami dokumentu byli m.in. David Ben-Gurion, Mosze Szaret, oraz Golda Meir – czołowi przywódcy ruchu syjonistycznego reprezentujący różnorodne nurty polityczne i ideologiczne. Deklaracja stanowiła przełomowy akt konstytutywny, łącząc historyczne prawa narodu żydowskiego z nową rzeczywistością polityczną. Tego samego dnia, po uznaniu Izraela przez prezydenta Trumana, Żydzi na całym świecie świętowali. Nocą rozpoczęła się druga faza wojny o niepodległość, gdy wojska arabskie: Egiptu, Jordanii, Syrii, Libanu oraz Iraku wkroczyły na terytorium nowego państwa. Pomimo początkowej przewagi liczebnej i sprzętowej stron arabskich, izraelskie struktury obronne, mobilizując zasoby i korzystając z determinacji społeczeństwa, skutecznie prowadziły operacje militarne w celu ochrony integralności terytorialnej i suwerenności państwa.

Wkrótce po tym wydarzeniu Golda Meir otrzymała nominację na stanowisko ambasadorki Izraela w Związku Radzieckim. W 1949 roku odbyła oficjalną wizytę w Moskwie, która miała doniosłe znaczenie zarówno w sferze dyplomatycznej, jak i symbolicznej. Jednym z kluczowych momentów była jej obecność w Moskiewskiej Synagodze Chóralnej, głównym miejscu kultu judaizmu w stolicy ZSRR. Wizyta ta, zbieżna z obchodami żydowskiego święta Rosz ha-Szana, zgromadziła liczne grupy wiernych i przekształciła się w publiczną manifestację żydowskiej tożsamości narodowej oraz solidarności z nowo powstałym państwem Izrael. Pomimo realnego ryzyka represji, zgromadzeni entuzjastycznie wykrzykiwali: Am Israel Chai! (Naród Izraela żyje!), wyrażając nadzieję płynącą z odrodzenia państwowości żydowskiej w Palestynie. Te otwarte przejawy identyfikacji z Izraelem stanowiły akt odwagi i sprzeciwu wobec systematycznej polityki represji, która w ZSRR tłumiła przejawy żydowskiej tożsamości narodowej, uznając je za zagrożenie dla porządku socjalistycznego. Obrazy z tej wizyty przedstawiające Meir otoczoną tłumem zostały szeroko rozpowszechnione zarówno w Izraelu, jak i za granicą. W kontekście międzynarodowym zyskały one wymiar symboliczny: jako świadectwo trwałości żydowskiej tożsamości w diasporze oraz potwierdzenie siły więzi między Żydami rozsianymi po świecie a państwem Izrael. Tymczasem w Knesecie głos zabrał poseł Beniamin Mintz, który w sposób ironiczny zakwestionował gest Meir, sugerując, iż jej akt solidarności wobec radzieckiej społeczności żydowskiej powinien znaleźć kontynuację na gruncie krajowym. Mintz zaproponował, by Golda odwiedziła synagogę w Izraelu na modlitwę dziękczynną? Odpowiedź Meir, nacechowana zarówno stanowczością, jak i polityczną świadomością, podkreślała istotę kontekstu jej wizyty. Wyjaśniła, że uczestnictwo w nabożeństwie w Moskwie miało charakter wyjątkowy, umożliwiający spotkanie z Żydami żyjącymi w represyjnym reżimie, którzy ryzykowali wiele, by zamanifestować swoją tożsamość. Zaznaczyła zarazem, że z chęcią odwiedzi synagogę w Tel Awiwie, gdy tylko zostanie jej zagwarantowane prawo do zajęcia miejsca w głównej sali modlitewnej, obok mężczyzn jako wyraz zasady równości kobiet w życiu społecznym i religijnym.

W pierwszych wyborach parlamentarnych po uzyskaniu niepodległości Meir została wybrana do Knesetu. W tym okresie, premier Dawid Ben-Gurion powierzył jej funkcję ministra pracy, którą pełniła do 1956 roku. Jej działalność w latach 1949–1956, jako ministra pracy, miała kluczowe znaczenie dla kształtowania izraelskiego ustawodawstwa socjalnego. Choć w zbiorowej pamięci dominuje obraz Goldy jako przywódczyni politycznej i dyplomatki, to właśnie w tym okresie odegrała decydującą rolę w tworzeniu podstaw prawa pracy. Do jej najważniejszych osiągnięć legislacyjnych należały ustawy regulujące prawa żołnierzy rezerwy i demobilizowanych, przepisy dotyczące ograniczeń pracy nocnej (zwłaszcza w piekarniach), regulacje czasu pracy i odpoczynku, a także prawa pracownicze kobiet, młodzieży i uczniów. Szczególne znaczenie miały także przyjęte w 1957 roku, choć już po formalnym zakończeniu jej kadencji, ustawy o rozwiązywaniu sporów pracowniczych oraz o układach zbiorowych, nad którymi Meir prowadziła wcześniejsze prace przygotowawcze.

Wydarzenia roku 1956, czyli tzw. kryzys sueski (znany również jako wojna synajska), stanowiły istotny punkt zwrotny w izraelskiej polityce zagranicznej. Konflikt wybuchł w wyniku nacjonalizacji Kanału Sueskiego przez Egipt i pogłębiającej się blokady izraelskiej żeglugi na Morzu Czerwonym. Dla Meir konflikt ten był potwierdzeniem konieczności utrzymania silnej polityki obronnej i niezależnej linii dyplomatycznej. W swoich późniejszych wypowiedziach konsekwentnie podkreślała, że trwały pokój na Bliskim Wschodzie będzie możliwy jedynie wówczas, gdy państwa arabskie faktycznie uznają prawo Izraela do istnienia i zaprzestaną aktów wrogości. Jednocześnie krytykowała międzynarodową opinię publiczną za tendencję do moralnego symetryzmu, który jej zdaniem zacierał fundamentalną różnicę między agresorem a ofiarą (sic!).

Następnie objęła tekę ministra spraw zagranicznych, wówczas, z inicjatywy Ben-Guriona, zdecydowała się na hebraizację nazwiska, przyjmując formę “Meir” (zamiast pierwotnego “Meyerson”). Sprawując urząd ministra spraw zagranicznych koncentrowała się na zacieśnianiu relacji ze Stanami Zjednoczonymi, które postrzegała jako strategicznego sojusznika w obliczu malejącego zaufania wobec Wielkiej Brytanii i Francji. Równocześnie intensyfikowała kontakty z państwami Ameryki Łacińskiej i Afryki, dostrzegając w nich potencjalnych partnerów w budowaniu szerokiej koalicji dyplomatycznej mającej na celu wzmocnienie pozycji Izraela na arenie międzynarodowej, szczególnie w kontekście nasilających się napięć z państwami arabskimi. Jej działania, nacechowane pragmatyzmem i zdecydowaną obroną prawa Izraela do samoobrony, odegrały istotną rolę w kształtowaniu się izraelskiej tożsamości politycznej w pierwszych dekadach istnienia państwa.

Pełniąc funkcję ministra spraw zagranicznych, łamała konwencje nie tylko w sferze polityki, lecz także w sposobie sprawowania urzędu: podróżowała klasą turystyczną, unikała protokołu dyplomatycznego, odmówiła podporządkowania się segregacyjnym zasadom w Rodezji. Zagranicznych dygnitarzy przyjmowała we własnej kuchni, serwując im domowe wypieki i wygłaszając stanowcze deklaracje dotyczące izraelskiego bezpieczeństwa. Tak jak możemy to zobaczyć w filmie: Golda (2023) w reżyserii Guy’a Nattiva z Helen Mirren w roli Goldy Meir; jedna z symbolicznych scen rozgrywa się w kuchni premier Izraela. Golda, z papierosem w dłoni i zmęczeniem wojną Jom Kipur, częstuje Henry’ego Kissingera (w tej roli Liev Schreiber) barszczem (Musisz to zjeść, Henry. Leah to przygotowała, a ona jest ocalałą) i rozpoczyna rozmowę, która szybko przeradza się w ideologiczne zderzenie. Gdy amerykański sekretarz stanu oznajmia, że Jestem najpierw Amerykaninem, potem sekretarzem stanu, a dopiero potem Żydem Meir spogląda na niego z mieszaniną ironii i powagi, i odpowiada: Henry, zapominasz, że w Izraelu czytamy od prawej do lewej. To krótkie zdanie, niesie w sobie ogromny ładunek emocjonalny i polityczny. Dla Meir żydowskość nie jest kwestią kolejności ani wyboru, ale warunkiem istnienia, politycznym i egzystencjalnym fundamentem. Ta scena pokazuje jej siłę jako liderki, dla której przetrwanie narodu żydowskiego było sprawą absolutnie priorytetową.

Golda postrzegała bezpieczeństwo Izraela w kategoriach wielowymiarowych, obejmujących tak kwestie militarne, podkreślając, że trwały pokój z sąsiadami jest możliwy jedynie wówczas, gdy Izrael pozostanie silny: Wierzę, że będziemy mieli pokój z naszymi sąsiadami, ale jestem pewna, że nikt nie zawrze pokoju ze słabym Izraelem (Meron Medzini, Golda: Biografia Polityczna, Tel Awiw: Yediot Aharonot, Sifrei Hemed, 2008, s. VI). A także w przestrzeni gospodarczej: zapewnienie obywatelom dostępu do podstawowych zasobów, takich jak woda, żywność i ropa, jak i demograficznej. Równolegle zabiegała o sprowadzanie Żydów z Maroka i Europy Wschodniej, kierując się przekonaniem o moralnym obowiązku ratowania życia każdego Żyda. W zdecydowany sposób odrzucała etyczne wątpliwości podnoszone przez izraelską inteligencję po wojnie sześciodniowej, uznając prawo narodu żydowskiego do istnienia za najwyższą wartość moralną: Całkowicie buntuję się przeciwko Amosowi Ozowi, Yizharowi Smilansky’emu, profesorom i intelektualistom, którzy wprowadzili tutaj kwestię moralną. Dla mnie najwyższą moralnością jest to, że naród żydowski ma prawo do istnienia. Bez tego nie ma moralności na świecie (Mapai Secretariat, 12 grudnia 1967).

Po nagłej śmierci premiera Lewiego Eszkola w 1969 roku objęła stanowisko premiera. Jednym z pierwszych sprawdzianów jej przywództwa była operacja Projekt Cherbourg, przeprowadzony przez Mossad z jej inicjatywy. Otóż, izraelski wywiad potajemnie przejął z francuskiego portu pięć okrętów patrolowych, których przekazania odmówił prezydent Charles de Gaulle z powodu pogarszających się relacji francusko-izraelskich i wyraźnej propalestyńskiej orientacji francuskiej polityki zagranicznej. Owa spektakularna akcja zakończyła się sukcesem, a Stany Zjednoczone, będące symboliczną ojczyzną Goldy, zaczęły intensyfikować wsparcie dla Izraela zarówno w wymiarze militarnym, jak i dyplomatycznym, m.in. poprzez dostawy nowoczesnego uzbrojenia oraz aktywne działania na forum Rady Bezpieczeństwa ONZ.

Momentem przełomowym w jej politycznej biografii była wojna Jom Kippur, która wybuchła 6 października 1973 roku w wyniku zmasowanego ataku sił egipskich i syryjskich na Izrael, obchodzący wówczas jedno z najważniejszych świąt religijnych. Choć pierwsze dni konfliktu przyniosły izraelskiemu społeczeństwu ogromne straty, chaos i poczucie narodowego upokorzenia, Meir zachowała zimną krew, wykazując się determinacją i autorytetem przywódczyni na miarę Ben Guriona z 1948 roku czy Moszego Dajana z 1967. Po trzech dniach dramatycznych walk Siły Obronne Izraela przeszły do skutecznej kontrofensywy, docierając na 42 kilometry od Damaszku i 100 kilometrów od Kairu. Jeszcze przed tym dramatycznym wydarzeniem w 1972 roku światem wstrząsnął zamach podczas igrzysk olimpijskich w Monachium, w którym z rąk terrorystów z organizacji Czarny Wrzesień i Ludowego Frontu Wyzwolenia Palestyny zginęło jedenastu izraelskich sportowców. W odpowiedzi Golda zapowiedziała bezkompromisową walkę z terroryzmem, inicjując operację Gniew Boży, prowadzoną przez Mossad od 1972 do 1979 roku, zakończoną likwidacją Ali Hassana Salameha (który był jednym z głównych przywódców organizacji Czarny Wrzesień oraz kluczową postacią w planowaniu zamachu; według niektórych źródeł, pośrednio zaangażowany w przeprowadzenie zamachu był Związek Radziecki, który wspierał różne palestyńskie grupy zbrojne). W ramach tej kampanii, wspólnie z generałem Aharonem Yarivem oraz kierownictwem Mossadu, Meir zatwierdziła również operację Wiosna Młodości, przeprowadzoną w 1973 roku w samym sercu Bejrutu przez jednostki specjalne IDF dowodzone przez Ehuda Baraka, przyszłego premiera Izraela. Dodajmy, że Gniew Boży trwał jeszcze po jej formalnym zakończeniu, obejmując dalsze eliminacje osób powiązanych z zamachem.

Mimo zwycięstwa Partii Pracy w wyborach po wojnie, narastająca krytyka społeczna i wewnętrzne napięcia polityczne skłoniły Meir do rezygnacji z urzędu i przekazania przywództwa Icchakowi Rabinowi. Zmarła 8 grudnia 1978 roku, pozostawiając po sobie spuściznę silnego, lecz kontrowersyjnego przywództwa w jednym z najtrudniejszych momentów historii państwa Izrael.

Krytycy Goldy Meir często ignorują spostrzeżenie Maxa Webera, że historii nie sposób w pełni zrozumieć z perspektywy retrospektywnej, a tym bardziej oceniać jej protagonistów według wartości, które nie były im dostępne w momencie podejmowania decyzji. Meir, aż do końca życia, sprzeciwiała się idei niepodległego państwa palestyńskiego na Zachodnim Brzegu i w Strefie Gazy, lecz w ramach ewentualnego traktatu pokojowego z Jordanią dopuszczała możliwość, by Palestyńczycy wybrali między obywatelstwem jordańskim a autonomią polityczną w Judei i Samarii. Jej nieufność wobec Anwara Sadata, była głęboko zakorzeniona w wiedzy o jego uwielbieniu dla Hitlera i w przeświadczeniu, że antysemityzm to nie przeszły epizod, lecz ideologiczna kontynuacja dążenia do unicestwienia Żydów, tym razem pod płaszczykiem politycznych roszczeń. Uważała, że terror palestyński wynikał z fundamentalnego sprzeciwu wobec samego istnienia państwa Izrael i że nawet najdalej idące ustępstwa nie zlikwidują jego źródeł. W przemówieniu wygłoszonym 12 października 1970 roku przed Komitetem Centralnym Partii Pracy podkreśliła, że żadne wojny ani groźby wojny nie zmienią dwóch faktów: po pierwsze – Izrael, mimo ogromnych ofiar, nie da się usunąć z własnej ziemi, co zostało już tragicznie potwierdzone; po drugie – pokój jest możliwy tylko z Izraelem takim, jakim jest: państwem żydowskim, suwerennym, z granicami uznanymi za bezpieczne. Jak trafnie zauważa Prina Lahav, Meir, wychowana, by być „przedmiotem” – kobietą wtłoczoną w role narzucane jej przez społeczeństwo i historię – dokonała aktu politycznej i egzystencjalnej emancypacji, stając się w pełni „podmiotem”, który nie tylko brał udział w dziejowych procesach, ale je współtworzył z wyjątkową determinacją i moralną nieugiętością.

Bibliografia

1. Burkett, Elinor. Golda. New York: HarperCollins, 2008.
2. 2.       Danin, Ezra. A Zionist under all Conditions. Tel Aviv, 1986.
3. Fallaci, Oriana. Wywiad z Historią. Warszawa, 2012.
4. Jewish Women’s Archive. “Golda Meir.” Accessed June 4, 2025. https://jwa.org/encyclopedia/article/meir-golda.
5. 5.       Klagsbrun, Francine. Lioness: Golda Meir and the Nation of Israel. New York: Schocken Books, 2017.
6. 6.       Lahav, Pnina. The Only Woman in the Room: Golda Meir and Her Path to Power. Princeton, NJ: Princeton University Press, 2022.
7. Medzini, Meron. Golda Meir: A political Biography. Tel Aviv: Yediot Aharonot: Sifrei Hemed, 2008. https://tile.loc.gov/storage-services/master/gdc/gdcebookspublic/20/19/66/78/09/2019667809/2019667809.pdf.
8. 8.       Medzini, Meron. Golda Meir: A Reference Guide to Her Life and Works. Lanham, MD: Rowman & Littlefield, 2020.
9. Meir, Golda. My Life. New York: G.P. Putnam’s Sons, 1975. https://archive.org/details/mylife00meirrich/page/12/mode/2up.
10. 10.   Morris, Benny. 1948: A History of the First Arab-Israeli War. New Haven: Yale University Press, 2008.
11. 11.   Near, Henry. The Kibbutz Movement: A History, Vol. 1 — Origins and Growth, 1909–1939. Oxford: Oxford University Press, 1992.
12. Shapira, Anita. Israel: A History. Trans. Anthony Berris, London, Weidenfeld& Nicolson, Brandeis University Press, 2012.
13. United Nations General Assembly. “Resolution 181 (II).” November 29, 1947. https://docs.un.org/en/A/RES/181(II).
14. “The Genocidal Imagination.” Quillette, December 12, 2023. https://quillette.com/2023/12/12/the-genocidal-imagination/.

Co jest interesujące, ponieważ jednym z pierwszych pytań, jakie zadaje sobie śledczy, jest: „Jaki jest motyw działania?” Zrozumienie motywu przestępstwa jest samo w sobie istotne, ale może również przybliżyć nas do zidentyfikowania przestępcy, poprzez kolejne pytanie: „Kto mógłby mieć powód, aby popełnić dane przestępstwo?”.  Ta logika jest tak oślepiająco oczywista, że ludzie rozumieli ją już ponad 2000 lat temu: słynny rzymski prawnik i mówca Marek Tuliusz Cyceron ukuł zwrot „Cui bono?”

Dziwne zatem, że nigdy nie poruszono kwestii motywu, mimo bardzo szerokiego relacjonowania wydarzeń przez wszystkie międzynarodowe media. To, co było oczywiste dla Cycerona w I wieku p.n.e. nigdy nie przyszło na myśl nikomu w BBC w 2025 r.!

Jedno jest jasne: tego pominięcia nie można przypisać brakowi uwagi. Korporacja śledziła wydarzenia na żywo, publikując i transmitując dziesiątki tysięcy słów na ten temat. Garstka „źródeł” była cytowana do znudzenia, ich opowieści powtarzano niezliczoną ilość razy – czasami na zasadzie skopiuj/wklej – w dziesiątkach artykułów i wiadomości. Przynajmniej dwudziestu dziennikarzy BBC zmobilizowano do relacjonowania wydarzeń. Wśród nich był redaktor spraw międzynarodowych, Jeremy Bowen, którego zadaniem jest najwyraźniej „analizowanie” kwestii dogłębnie, dostarczanie „spostrzeżeń” i wydawanie „profesjonalnych osądów opartych na dowodach”. Była tam również BBC Verify – nowy dział śledczy Korporacji, którego rolą jest oddzielanie dezinformacji i propagandy od prawdziwych wiadomości.

I coś jeszcze powinno być jasne: nie chodzi o to, że „motyw zbrodni” jest tutaj oczywisty. W końcu Izraelczycy poświęcili mnóstwo czasu i wysiłku na stworzenie tego alternatywnego mechanizmu pomocy humanitarnej, który wykluczył Hamas z równania – zarówno jako beneficjenta, jak i „opiekuna” lub „obrońcę” pomocy. „New York Times” nazwał projekt „wiodącym izraelskim pomysłem”.

Musiały odbywać się obszerne dyskusje pomiędzy politykami i wojskowymi w Izraelu, a następnie z administracją USA, aby dopracować koncepcję i zapewnić sobie poparcie Ameryki. Następnie konieczne było zebranie funduszy – większość z nich dostarczył Izrael, jeśli wierzyć Jairowi Lapidowi, przywódcy opozycji w kraju. Trzeba było zatrudnić personel i wykonawców, zakupić, zapakować i przetransportować żywność.

Jak donosiła sama BBC, Siły Obronne Izraela – obciążone już 18 miesiącami wojny – poświęciły czas i zasoby na zaplanowanie i przygotowanie logistyki: 4 centra dystrybucyjne z magazynami, kwaterami mieszkalnymi, drogami dojazdowymi i ogrodzonymi punktami rozdzielania żywności.

Wszystko to musiało kosztować sporo pieniędzy, nie mówiąc już o czasie, wysiłku, kapitale politycznym i uwadze decydentów.

Dlaczego Izraelczycy, po dokonaniu tak dużej inwestycji, mieliby strzelać do tłumów mieszkańców Gazy, którzy próbowali zrobić dokładnie to, czego oni (Izraelczycy) tak bardzo chcieli: uzyskać pomoc od GHF, a nie od UNRWA, Światowego Programu Żywnościowego lub UNICEF?

O Izraelczykach można powiedzieć wiele rzeczy, ale nie to, że są idiotami. To ci sami ludzie, którzy zabili przywódcę Hamasu w prawdopodobnie najbezpieczniejszym miejscu w Teheranie; ci sami ludzie, którzy okaleczyli swoich wrogów, dostarczając im „specjalne” urządzenia komunikacyjne. Czy mamy teraz uwierzyć, że sami robią sobie teraz na złość – nie raz, nie dwa, ale trzy razy, przez trzy kolejne dni?

Z drugiej strony, kiedy pytasz „Cui bono?”, oczywistym, głównym beneficjentem jest Hamas. Jeśli przywódcy Hamasu, którzy przeżyli i ukrywają się w tunelach, mogą oglądać BBC, z pewnością zacierają ręce z zachwytu. W końcu sabotowanie GHF jest niezbędne, jeśli Hamas ma utrzymać władzę nad nieszczęsną ludnością Gazy. Ręka, która cię karmi, prowadzi cię – a każdy w Gazie wie, że żadna nieuzbrojona, „neutralna” organizacja pomocowa nie może dostarczyć jednej puszki fasoli bez „ochrony” i zgody Hamasu. Dlatego też, jak donosiła sama BBC (27 maja, czyli kilka dni przed „podejrzeniem przestępstwa”):

„Hamas publicznie ostrzegł Palestyńczyków, aby nie współpracowali z systemem GHF”.

BBC również relacjonowała (choć sporadycznie, a nie „na żywo”), co Hamas robi Palestyńczykom, którzy „współpracują” (lub „kolaborują”) z „Okupacją”:

„Dwóch Palestyńczyków oskarżonych o współpracę z Izraelem zostało straconych w Strefie Gazy, poinformowało ministerstwo spraw wewnętrznych kierowane przez Hamas… Trzech innych również zostało straconych – pod zarzutem morderstwa… Czterech powieszono, a jeden został rozstrzelany, ponieważ był policjantem…”

„Cui bono?”   Cóż, Cyceron powiedziałby „Hamati bono!” (Hamasowi to służy!) Więc dlaczego nikt nie zbadał możliwości, że Hamas realizuje swoje „ostrzeżenia”? Dlaczego Jeremy Bowen nie „przeanalizował” tej możliwości? Ani nawet nie podniósł tej kwestii jako – chociażby mało prawdopodobnej – możliwości?

To nie jest tak, że to, co się naprawdę wydarzyło i kto co zrobił, jest oczywiste – jak wielu ludzi mogłoby sądzić na podstawie doniesień BBC. Oczywiście, mamy zeznania „personelu medycznego”. Ale nawet jeśli zdecydujemy się im uwierzyć – a są powody, aby nie wierzyć – mówią nam tylko, że dziesiątki mieszkańców Gazy zostało zabitych i rannych, głównie przez kule. Nie rzucają ani odrobiny światła na to, kto wystrzelił te kule. Nie ujawniają też niczego na temat tego, kim są ci mieszkańcy Gazy. Wydaje się, że to głównie młodzi mężczyźni – dlatego opublikowano niewiele zdjęć przedstawiających te ofiary; i dlaczego „personel medyczny” rzadko mówił o ich płci i wieku: zwłoki młodych mężczyzn mają niższą wartość emocjonalną.

W każdym razie płeć i wiek nie mają w tym przypadku żadnego znaczenia: owszem, terroryści z Hamasu częściej należą do kategorii „młodych mężczyzn”, ale tak samo jest z członkami rodzin, których wysyła się po żywność dla rodziny.

Podsumowując – wracając do analogii „przestępstwa” – możemy mieć ciało. Ale nie mamy dowodów na identyfikację ofiary, a co dopiero sprawcy.

Jedną z zaskakujących cech tej „wiadomości” jest brak zeznań naocznych świadków, a także bezpośrednich, istotnych dowodów wideo z terenu.

Albo raczej powinno to być zaskakujące. Jeśli myślisz, że Europejczycy są uzależnieni od telefonów komórkowych – spróbuj Bliskiego Wschodu! Większość młodych ludzi w Strefie Gazy (a określenie „młodzi ludzie” obejmuje zdecydowaną większość mieszkańców Strefy Gazy) nigdy nie używała telefonu stacjonarnego; prawdopodobnie nigdy nie posiadali „konwencjonalnego” aparatu fotograficznego. Ale korzystanie z telefonów komórkowych – do komunikowania się, robienia zdjęć i kręcenia filmów – jest ich drugą naturą. Wszystko jest filmowane – od „wyczynów” Hamasu z 7 października po aspekty codziennego życia. I jak już, to ta skłonność kulturowa tylko nasiliła się w czasie wojny, a zdjęcia i filmy zyskały dodatkowe znaczenie jako „dowody” lub narzędzia propagandowe.

A jednak, co dziwne, nikt – żaden z tych setek mieszkańców Gazy, których rzekomo zaatakowano w drodze do centrum dystrybucji GHF – nie pomyślał o sfilmowaniu izraelskich żołnierzy (lub izraelskich czołgów!) rzekomo strzelających do tłumu. Po wydaniu sporej części naszej opłaty licencyjnej na dochodzenie, BBC Verify została zmuszona do przyznania, że nie „zweryfikowali”… absolutnie niczego:

„Pojawiło się bardzo niewiele materiałów filmowych z twierdzeniami, że przedstawiają moment strzelaniny. Jednak jeden klip opublikowany w sieci pokazał biegnących ludzi i słychać odgłosy strzałów. BBC Verify zlokalizowała materiał filmowy na drodze w pobliżu SDS 1 i ustaliła, że został opublikowany we wtorek, chociaż nie możemy powiedzieć na pewno, że jest związany z incydentem z wtorku”.

Jeśli chodzi o relacje naocznych świadków, są one również niezwykle skąpe i fragmentaryczne:

„Jasser Abu Lubda, 50-latek, który został przesiedlony z Rafah, powiedział agencji informacyjnej Associated Press (AP), że strzelanina rozpoczęła się krótko przed 04:00 czasu lokalnego. Rasza al-Nahal, inny świadek, powiedział AP, że ‘była strzelanina ze wszystkich stron’”.

Żaden z cytowanych świadków nie wydaje się wiedzieć, kto strzelał. Albo wolą nie mówić.

Niektóre „źródła” przedstawiły jednak znacznie bardziej „bardziej wyraziste” wersje:

„Mahmoud Basal, rzecznik Palestyńskiej Obrony Cywilnej, powiedział BBC, że incydent miał miejsce kilkaset metrów od ronda Al-Alam. Powiedział, że większość zabitych lub rannych ‘została trafiona ogniem czołgów, śmigłowców i dronów quadkopterów’”.

„Palestyńska Obrona Cywilna” brzmi jak coś, co Matka Teresa mogłaby zaaprobować; większość ludzi nie będzie wiedziała, że to tylko agencja „rządu” Hamasu i że pan Basal jest funkcjonariuszem Hamasu średniego szczebla.  BBC oczywiście o tym wie, ale… hej-ho, to jest „źródło”, prawda? Hamas „powiedział BBC”; a BBC (w tym BBC Verify) sumiennie opublikowała. Oczywiście z podaniem źródła! Jakkolwiek mylące by to nie było.

Wydaje się również, że w żargonie BBC „weryfikowanie” nie obejmuje zadawania Hamasowi niegrzecznych pytań, takich jak „Gdzie są twoje dowody?”

I nikomu w BBC (ani w wielu innych mediach) nie przyszło do głowy zadać sobie pytania: „Po co Izraelczycy mieliby ściągać czołgi, helikoptery i drony quadkoptery, żeby… strzelić sobie w stopę?”

To, czego BBC Verify nie udało się… „zweryfikować”, jest jeszcze bardziej pouczające: obecnie każdy zakątek globu jest badany przez – między innymi – kamery o wysokiej rozdzielczości zamontowane na satelitach. Każdy szpieguje każdego, ale niektóre z tych transmisji satelitarnych można kupić od prywatnych firm, takich jak SkyWatch. I chociaż nie śledzą każdego wystrzelonego pocisku, mało prawdopodobne jest, aby przegapiły charakterystyczne znaki pozostawione przez skupiska „czołgów, helikopterów i dronów quadkopterów” wielokrotnie strzelających do mas ludzi.

BBC doskonale zdaje sobie sprawę z możliwości tych satelitów – informowała o nich, a nawet wcześniej korzystała z nich w Strefie Gazy .

Czy więc BBC Verify zbadała takie nagrania i „zapomniała” nam powiedzieć, że nic nie znalazła? Czy po cichu doszli do wniosku – „w świetle” „zeznań” – że szanse na znalezienie czegokolwiek były zbyt niskie, aby uzasadniać wydanie naszych pieniędzy? Czy też ocenili, że nie znalezienie niczego byłoby złym dowodem?

Prawda jest taka, że… nie wiemy (i być może nigdy się nie dowiemy) z całkowitą pewnością, prawdy o tym, co wydarzyło się w pobliżu centrum dystrybucji pomocy GHF 1, 2 i 3 czerwca 2025 r. Jest bardzo prawdopodobne, że mieszkańcy Gazy zostali tam zabici – ale jest również możliwe, że zostali zabici gdzie indziej. Oni (lub niektórzy z nich) mogli być terrorystami z Hamasu, celowo wysłanymi, aby wywołać walkę i wygenerować „pomocny wiatr w plecy” propagandzie; ale jest również możliwe, że oni/niektórzy z nich byli niewinnymi ludźmi próbującymi zdobyć jedzenie dla swoich rodzin. Jeśli chodzi o strzelających, mogli być z Hamasu, dla którego GHF stanowi zagrożenie egzystencjalne; ale jest również możliwe, że strzelcami byli żołnierze IDF, z powodów, których nie rozumiemy. Możliwy jest również bardziej złożony scenariusz – na przykład taki, w którym Hamas dokonał strzelaniny w niedzielę, podczas gdy IDF strzelała w poniedziałek. Wszystko jest możliwe.

I o to właśnie chodzi: nie wiemy dokładnie, co się wydarzyło; nie teraz, nie na pewno. Jesteśmy – lub powinniśmy być – w sferze prawdopodobieństw. I w sferze spornych narracji. Komu uwierzysz: oficjalnym agencjom państwa demokratycznego (z silną opozycją polityczną, wolną prasą, niezależnymi sądami itd.)? Czy też fanatycznej islamistycznej, antysemickiej organizacji – która ma udokumentowaną historię brutalnego tłumienia sprzeciwu?

A nawet jeśli ktoś ma zastrzeżenia do powyższych opisów, logika i tak powinna krzyczeć: „Cui bono?”

Jednak nie tak wielu w międzynarodowych mediach (a także wielu polityków, tutaj w Wielkiej Brytanii i gdzie indziej na Zachodzie) widziało sprawę. I prawdziwe pytanie brzmi: dlaczego?

Dlaczego, jeśli chodzi o państwo żydowskie – i tylko jeśli chodzi o państwo żydowskie – tak wielu ludzi jest gotowych zawiesić logikę, krytyczne myślenie i zdrowy sceptycyzm? Dlaczego tak łatwo im uwierzyć, że Izraelczycy są gotowi mordować niewinnych nie tylko bez litości czy skruchy, ale także bez rozsądku i powodu? Dlaczego automatycznie wybierają najmniej prawdopodobne wyjaśnienie, o ile jest ono najbardziej obciążające dla Izraela?

Dlaczego wytykanie tylko tego państwa palcem, zmawianie się, obsesja na jego punkcie? I dlaczego ta „nowoczesna” postawa wobec państwa żydowskiego tak ściśle naśladuje „tradycyjny” pogląd na wszystko, co żydowskie, na przestrzeni wieków?

Dla wielu dziennikarzy było oczywiste, że winni są Izraelczycy – kto inny mógłby to być? I nikt nie zapytał „dlaczego Izraelczycy zrobiliby coś takiego?” Ponieważ w oczach tych dziennikarzy Izraelczycy są kwintesencją Żydów; a Żydzi nie potrzebują powodu, żeby czynić zło.

Więc co mówisz – słyszę, jak pytasz: czy wszyscy ci dziennikarze to banda antysemitów? Naprawdę w to wierzysz?

Przepraszam, ale to złe pytanie. Nie chodzi o „bycie antysemitą”. Antysemityzm rzadko jest tożsamością; zwykle jest uprzedzeniem. Takim, który ma swoje korzenie we wczesnej starożytności i nadal przynosił okropne owoce jeszcze w połowie XX wieku. Takim, który (co jest udokumentowane) był głęboko zakorzeniony i szeroko rozpowszechniony (do tego stopnia, że stał się dominującym poglądem) przez setki lat. I takim, który nadal żywi duża część populacji w wielu częściach świata – także tutaj w Wielkiej Brytanii.

Nie, Szoah nie był wyjątkiem, ale zaostrzeniem: najsilniejszym i najbardziej dotkliwym wybuchem pośród stuleci chronicznego ludobójstwa.

Jeśli obecny „antyizraelizm” wydaje się tak podobny do „klasycznego” antysemityzmu, to dlatego, że nim jest.