Palestinians: The Difference between Us and Them

Bassam Tawil

◾We Palestinians have failed to educate our people on the principles of tolerance and peace. Instead, we condone and applaud terrorism, especially when it is directed against Jews. We want the world to condemn terrorism only when it claims the lives of Palestinians.

◾Abbas’s ambiguous, half-hearted condemnations of attacks by Palestinians against Israelis are only intended for public consumption and are primarily aimed at appeasing Western donors so that they will continue channeling funds to the Palestinian Authority. In addition, his condemnations seek to blame Israel for Palestinian terror attacks.

◾Netanyahu’s strong and clear condemnation left me and other Palestinians wondering when was the last time we heard similar statements from our leaders. I cannot remember Abbas or any other Palestinian leader ever expressing shock and outrage over the killing of a Jew in a Palestinian terror attack, nor the last time a Palestinian official visited the Israeli victims of a Palestinian terror attack.

◾Each time Abbas reluctantly condemns a Palestinian terror attack, he faces a wave of criticism from many Palestinians. Unlike the Israeli public, many Palestinians often rush to justify, and even welcome, terror attacks against Jews. Has there ever been a Palestinian activist who dared to hold a rally in a Palestinian city to condemn suicide bombings or the murder of an entire Jewish family? The Israeli president has good reason to feel ashamed for the murder of the baby. But when will we Palestinians ever have a sense of shame over the way we react to the murder of Jews?

I cannot count the number of times that I heard from Israeli Jews the phrases “I’m ashamed” and “I’m sorry” in response to the horrific crime that claimed the life of Palestinian toddler Ali Dawabsha in the West Bank village of Duma last week.

The strong response of the Israeli public and leaders to the arson attack is, truthfully, somewhat comforting. The wall-to-wall Israeli condemnation of this crime has left me and other Palestinians not only ashamed, but also embarrassed — because this is not how we Palestinians have been reacting to terror attacks against Jews — even the despicable murder of Jewish children.

Our response has, in fact, brought feelings of disgrace and dishonor. While the Israeli prime minister, president and other officials were quick strongly to condemn the murder of Dawabsha, our leaders rarely denounce terror attacks against Jews. And when a Palestinian leader such as Mahmoud Abbas does issue a condemnation, it is often vague and equivocal.

Take, for example, what happened after last year’s kidnapping and murder of three Israeli teenagers by Palestinians in the West Bank. It not only took President Abbas four days to issue a statement condemning the terror attack, but even then, the condemnation was at best a tentative: “The Palestinian presidency… condemns the series of events that happened last week, beginning with the kidnapping of three Israeli youths.” Abbas then went on to denounce Israel for arresting dozens of Hamas members after the abduction and murder of the three youths.

Later in 2014, when Abbas did condemn a Palestinian terror attack that killed five Israelis in a Jerusalem synagogue, Fatah official Najat Abu Baker, a few days later, explained that Abbas’s condemnation was made “within a diplomatic context… [he] is forced to speak this way to the world.”

Abbas’s condemnation of the attack at the synagogue in Jerusalem’s Har Nof neighborhood apparently came only under pressure from U.S. Secretary of State John Kerry, who telephoned the Palestinian leader twice to demand that he speak out against the killings. Abbas’s statement said that the Palestinian leadership condemns the “killing of worshippers in a synagogue and all acts of violence, regardless of their source.” His statement then also called for an end to “incursions and provocations by settlers against the Aqsa Mosque.”

Abbas’s ambiguous, half-hearted condemnations of attacks by Palestinians against Israelis are only intended for public consumption and are primarily aimed at appeasing Western donors, so that they will continue channeling funds to the Palestinian Authority (PA). In addition, his condemnations almost always seek to blame Israel for the Palestinian terror attacks — presumably an attempt to justify the killing of Jews at the hands of Palestinian terrorists.

In contrast, Israeli leaders who condemned the murder of the Palestinian toddler sound firm and unambiguous. Here is what Prime Minister Netanyahu said after visiting the murdered baby’s parents and brother, who were wounded in the arson attack and are receiving medical treatment in Israeli hospitals: “When you stand next to the bed of this small child, and his infant brother has been so brutally murdered, we are shocked, we are outraged. We condemn this. There is zero tolerance for terrorism wherever it comes from, whatever side of the fence it comes from.”

Netanyahu’s strong and clear condemnation left me and other Palestinians wondering when was the last time we heard similar statements from our leaders. I cannot remember ever hearing Abbas or any other Palestinian leader express shock and outrage over the killing of a Jew in a Palestinian terror attack. Nor can I remember the last time we heard of a Palestinian official visiting the Israeli victims of a Palestinian terror attack.

The Israeli leaders’ condemnation of the baby’s murder is a sincere voice that reflects the views of the overwhelming majority of the Israeli public. In contrast, the Palestinian leaders’ denunciations of terror attacks do not reflect the general feeling on the Palestinian street. Each time Abbas reluctantly condemns a Palestinian terror attack, he faces a wave of criticism from many Palestinians.

Unlike the Israeli public, many Palestinians often rush to justify, and even welcome, terror attacks against Jews. This was the situation just a few weeks ago, when an Israeli man was shot dead near Ramallah. Several Palestinian factions and military groups applauded the murder, calling it a “natural response to Israeli crimes.”

This is the huge difference between the way Israelis and Palestinians react to terrorism. The murder of Dawabsha saw thousands of Israelis hold anti-violence rallies to condemn the horrible crime. But has anyone ever heard of a similar rally on the Palestinian side whenever terrorists kill innocent Jewish civilians? Is there one top Palestinian official or prominent figure who dares to speak out in public against the murder of Jews, at a rally in the center of Ramallah or Gaza City? Has there ever been a Palestinian activist who dared to hold a rally in a Palestinian city to condemn suicide bombings or the murder of an entire Jewish family?

While Israelis have been holding rallies to condemn terror attacks against our people, we have been celebrating the killing of Jews. How many times have we taken to the streets to hand out sweets and candies in jubilation over the killing of Jews? Such sickening scenes of men and women celebrating terror attacks against Jews on the streets of the West Bank and Gaza Strip have never been condemned by our leaders. These scenes have become commonplace each time Palestinian terrorists carry out an attack against Jews.

These scenes stand in sharp contrast to the public statements and rallies in Israel in response to terror attacks against Palestinians. Our leaders need to learn from Israel’s President, Reuven Rivlin, who said he was “ashamed” and “in pain” for the murder of the Palestinian toddler. When was the last time a Palestinian leader used such rhetoric to condemn the murder of Jews? The laconic statements issued by Abbas’s office in response to anti-Jewish terror attacks never talked about shame or pain.

Israeli President Reuven Rivlin visits 4-year-old Ahmed Dawabsha in hospital on July 31. Dawabsha was badly burned in an arson attack on his house in the village of Duma, which killed his baby brother and also injured his parents. (Image source: Mark Neyman/Israel Government Press Office)

We have failed to educate our people on the principles of tolerance and peace. Instead, we continue to condone and applaud terrorism, especially when it is directed against Jews. We want the whole world to condemn terrorism only when it claims the lives of Palestinians. We have reached a point where many of us are either afraid to speak out against terrorism or simply accept it when it claims the lives of Jews.

The Israeli president has good reason to be ashamed for the murder of the baby. But when will we Palestinians ever have a sense of shame over the way we are reacting to the murder of Jews? When will we stop glorifying terrorists, and naming streets and public squares after them, instead of strongly denouncing them and expelling them from our society? We still have a lot to learn from Israeli leaders and the Israeli public.

Bassam Tawil is based in the Middle East.

Otwieramy rekrutację na kurs przewodnicki po wystawie stałej Muzeum POLIN

Chcesz zostać przewodnikiem/przewodniczką po pierwszej na świecie wystawie, pokazującej 1000 lat historii Żydów w Polsce? Chcesz związać się z najnowocześniejszym muzeum w kraju, odwiedzanym przez gości z całego świata? Zostań przewodnikiem w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN.

Już we wrześniu rusza kolejna edycja kursu szkoleniowego 1000 lat historii Żydów Polskich – wystawa stała organizowanego przez Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN i we współpracy z Biurem Podróży „Guide Service”.

Zapraszamy na cykl szkoleniowy, przygotowujący do oprowadzania po ekspozycji stałej Muzeum POLIN. Szczególnie zachęcamy osoby studiujące, osoby mające doświadczenie w edukacji nieformalnej, nauczycielki i nauczycieli, i wszystkich tych, którzy chcieliby zmierzyć się z wymagającym, ale fascynującym zawodem przewodniczki/przewodnika Muzeum POLIN! Osoby, które ukończą szkolenie i zdadzą wymagane egzaminy, otrzymają certyfikat przewodnika/przewodniczki Muzeum POLIN, upoważniający do oprowadzania po wystawie stałej.

Termin i miejsce kursu

Kurs rozpocznie się we wrześniu 2015, przewidywane zakończenie egzaminów to luty 2016. Zajęcia odbywać się będą w Warszawie w budynku Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN, przy ul. Anielewicza 6. Termin składania zgłoszeń upływa 23 sierpnia 2015.

Procedura kwalifikacji na szkolenie

Kurs realizowany jest zgodnie z regulaminem dla przewodników współpracujących z Muzeum POLIN. Osoby zainteresowane udziałem w szkoleniu prosimy o wypełnienie formularza aplikacyjnego dostępnego tutaj. Prosimy o nadsyłanie wypełnionych formularzy aplikacyjnych drogą mailową na adres: akademiapolin@polin.pl.

Wysłanie wypełnionego formularza zgłoszeniowego oznacza zgodę na udział w rekrutacji, kursie i egzaminach zgodnie z zapisami w Regulaminie.

Profil kandydata na przewodnika
◾wykształcenie

Mile widziani będą kandydatki i kandydaci mający wykształcenie wyższe oraz studentki i studenci kierunków: hebraistyka, judaistyka, historia, historia sztuki, kulturoznawstwo, etnologia/antropologia kulturowa, socjologia.
◾doświadczenie zawodowe

Mile widziane będzie doświadczenie m.in.: w: realizacji projektów związanych z tematyką żydowską, pracy w charakterze edukatora/edukatorki, nauczycielki/nauczyciela (szkolnego lub akademickiego), pracy w charakterze przewodnika/przewodniczki.
◾znajomość języków obcych

Mile widziana będzie biegła znajomość języków obcych, pozwalająca na oprowadzanie po wystawie w danym języku. Szczególnie poszukiwane są osoby znające język hebrajski oraz języki niemiecki i francuski.
◾ukończone kursy/szkolenia

Mile widziane będą kursy z zakresu edukacji, umiejętności trenerskich i interpersonalnych, zarządzania projektami kulturalnymi, tradycji i kultury żydowskiej.

Proces rekrutacji

Komisja dokona wyboru kandydatek i kandydatów na podstawie informacji zawartych w formularzu rekrutacyjnym. Osoby zakwalifikowane do szkolenia zostaną poinformowane drogą mailową do 7 września 2015. Warunkiem przystąpienia do szkolenia będzie podpisanie umowy oraz wniesienie opłaty. Umowa zostanie przekazana osobom zakwalifikowanym do szkolenia.

Przebieg szkolenia

Szkolenie będzie realizowane w 3 etapach.

Etap 1: przygotowanie do egzaminu teoretycznego z wiedzy historycznej oraz wiedzy dotyczącej kultury, tradycji i religii żydowskiej
Wrzesień 2015 – 27 października 2015

Celem tego etapu szkolenia jest samodzielne przygotowanie się osób uczestniczących w szkoleniu do testu sprawdzającego wiedzę historyczną i ogólną znajomość kultury, tradycji i religii żydowskiej. Uczestnicy i uczestniczki kursu będą korzystały z materiałów szkoleniowych przygotowanych przez Muzeum. Dodatkowo, rekomendowane jest samodzielne eksplorowanie przestrzeni wystawy stałej, w celu dogłębnego zapoznania się z jej tematyką i formą prowadzonej narracji. Test sprawdzający wiedzę oparty będzie o pozycje bibliograficzne przygotowane przez ekspertów.

W tym etapie uczestnicy otrzymają materiały szkoleniowe:

◾CD ze skanami lektur. Lista lektur dostępna jest tutaj
◾nagrania wykładów historycznych dotyczących okresów omawianych w poszczególnych galeriach wystawy stałej
◾imienną kartę „wolnego wstępu” do muzeum na czas trwania kursu (pozwalającą na poznawanie wystawy stałej)

Termin egzaminu pisemnego (test): 27 października 2015

Szczegółowe informacje o terminie i przebiegu testu zostaną przekazane osobom zakwalifikowanym na kurs. Do zaliczenia testu potrzebne jest uzyskanie 70% poprawnych odpowiedzi. Zaliczenie testu jest warunkiem przystąpienia do drugiego etapu szkolenia.

Etap 2: konsultacje i przygotowanie do egzaminu praktycznego
4 listopada – 22 listopada 2015

Na tym etapie szkolenia zorganizowane zostaną zajęcia z metodyki pracy (teoretyczne i praktyczne) oraz spotkania konsultacyjne z kuratorami i kuratorkami poszczególnych galerii oraz etatowymi przewodniczkami i przewodnikami Muzeum POLIN. Ich celem będzie ugruntowanie wiedzy i nauka prezentowania ekspozycji zgodnie z intencjami autorów galerii Muzeum POLIN. Na tym etapie szkolenia uczestnicy przygotowują się do egzaminów praktycznych, korzystając z możliwości udziału w spotkaniach konsultacyjnych.

Ramowy plan kursu dostępny jest tutaj.

Etap 3: egzaminy praktyczne w przestrzeni wystawy stałej

Egzaminy praktyczne rozpoczną się w połowie grudnia 2015. Dokładne terminy zostaną ustalone po ogłoszeniu wyników egzaminu testowego.

Egzaminy praktyczne, część I

Egzamin odbędzie się w przestrzeni wystawy stałej, w trzech losowo wybranych galeriach. Zostanie on przeprowadzony z udziałem kuratorów i kuratorek, opiekunów i opiekunek naukowych oraz merytorycznych pracowników i pracowniczek działu edukacji. Jego celem będzie:

◾sprawdzenie wiedzy historycznej
◾znajomości tradycji, kultury i obyczajów żydowskich w odniesieniu do treści znajdujących się na wystawie
◾praktycznych umiejętności przewodnickich – tj. prezentacji poszczególnych galerii zwiedzającym z uwzględnieniem specyfiki różnych grup odbiorców, techniki pracy i przekazu oraz umiejętności interpersonalnych

Egzamin praktyczny, część II

Egzamin odbędzie się w przestrzeni wystawy stałej. Zadaniem kandydata/kandydatki na przewodnika będzie oprowadzanie po całości wystawy stałej. Podczas tego egzaminu Komisja może również sprawdzić umiejętność oprowadzania we wskazanych przez kandydatki i kandydatów językach obcych.

Zdanie egzaminu umożliwi otrzymanie certyfikatu przewodnika Muzeum POLIN, upoważniającego do oprowadzania po wystawie stałej (grup zorganizowanych oraz turystów indywidualnych, własnych i zleconych przez muzeum).

Koszt szkolenia

Pełen koszt szkolenia wynosi 400 zł. Numer konta zostanie podany osobom zakwalifikowanym do szkolenia. Opłata za szkolenie będzie płatna w dwóch ratach.

Rata 1: 150 zł

Osoby zakwalifikowane do uczestnictwa w szkoleniu. Przelew musi zostać zrealizowany do 10 września 2015.

Rata 2: 250 zł

Osoby, które zdadzą egzamin pisemny i zostaną zakwalifikowane do uczestnictwa w drugiej części szkolenia (zajęcia i egzaminy praktyczne). Przelew musi zostać zrealizowany w ciągu 7 dni po ogłoszeniu wyników testu.

Kontakt:

Wszelkie pytania prosimy kierować na adres akademiapolin@polin.pl

Partner projektu:

Reżim z brodą

Adam Szostkiewicz

Brodacz w czerni nie był entuzjastą niczego co zachodnie. Nosił tytuł ajatollaha, czyli „znaku Boga”. zongo69/Flickr CC by SA

Brodaci mężczyźni w czarnych szatach. Duchowni szyiccy – ojcowie i nadzorcy czarnej rewolucji, która – ku zaskoczeniu Zachodu – w 1979 r. zmiotła prozachodni reżim szacha Pahlawiego.

[Artykuł został opublikowany w POLITYCE w lutym 2009 r.]

Taki był niespodziewany, a brzemienny w konsekwencje, koniec białej rewolucji, czyli odgórnej modernizacji Iranu prowadzonej przez szacha. Wtedy, w epoce dwóch bloków, zachodniego i radzieckiego, mało kto przejął się brodatym klerem przejmującym władzę polityczną w wielkim kraju ważnego regionu świata.

Wszystko lepsze niż czerwona, czyli komunistyczna, rewolucja i kontrola Moskwy nad Iranem, myślano w wielu stolicach zachodnich, z Waszyngtonem na czele. Mało kto zauważył, że do tej strategicznej gry w kolory dochodzi jeszcze jeden – zielony, kolor islamu. Że rewolucja w Iranie otwiera całkiem nowy rozdział w historii świata muzułmańskiego. Że stanie się inspiracją dla ekstremistów muzułmańskich. Że pomoże nieprzewidywanemu wcześniej renesansowi religii islamskiej i jej nowoczesnej politycznej reinterpretacji.

Lud nie okazał szachowi wdzięczności za reformy finansowane z eksportu ropy. Szach reformował, ale pod przymusem. Tak jak Kemal Pasza w Turcji, po przegranej wojnie i upadku imperium, kazał niszczyć tradycyjne instytucje społeczne; kobietom odebrał czador, mężczyznom bazar. To mogło się podobać zapatrzonym w Zachód elitom, nie przeszkadzało też opozycyjnej lewicy, zwłaszcza komunistom, ale w masach budziło zgrozę i opór. Lewica zaś nienawidziła zachodnich sojuszników szacha, przede wszystkim Ameryki. Gotowa była sprzymierzyć się z brodaczami w czerni dla obalenia rządu, który uważała za wasala zachodniego imperializmu.

Brodacze nie zachwycają

W obliczu narastających protestów znienawidzony Pahlawi uszedł na wygnanie. Ale natura, także polityki, nie znosi próżni. Szach wyjechał w styczniu, a już 1 lutego 1979 r. z Francji przybył do ojczyzny Ruhollah Chomeini. W Iranie, gdzie obok szyickiej większości żyją liczne mniejszości etniczne i kulturowe, nie wszyscy kochali tego duchownego dostojnika. Ale w Teheranie witano go entuzjastycznie. Francja, wierna prawom człowieka, udzielała mu przez lata azylu politycznego, nie wnikając w jego poglądy na zachodnią demokrację. A brodacz w czerni nie był entuzjastą niczego co zachodnie. Nosił tytuł ajatollaha, czyli „znaku Boga”. I był nim dla irańskich szyitów. Tydzień po powrocie Chomeini przejął władzę nie tylko duchową, lecz i świecką.

Pod koniec marca w Iranie odbyło się referendum. Według oficjalnych danych, niczym w radzieckich demokracjach ludowych, 97 proc. głosujących zgodziło się, by Iran z dziedzicznej monarchii konstytucyjnej został przemianowany i przebudowany na republikę islamską. W listopadzie rewolucjoniści zajęli ambasadę amerykańską w Teheranie i wzięli kilkudziesięciu zakładników. Szło o to, by wymusić powrót do Iranu szacha, który leczył się w szpitalu w Nowym Jorku. Rewolucjoniści szykowali szachowi proces pokazowy. Obalony cesarz trafił ostatecznie nie pod rewolucyjny trybunał w Teheranie, lecz do Egiptu, gdzie zmarł w lipcu 1980 r.

Ameryka, nie mogąc doczekać się zwolnienia zakładników i przerwania niezgodnej z prawem międzynarodowym okupacji swej ambasady, podjęła nieudaną próbę odbicia jej siłą. Zakładników zwolniono po 444 dniach, akurat kiedy urząd prezydenta Ameryki obejmował Ronald Reagan. Ale stosunków wzajemnych do dziś nie odbudowano. W propagandzie irańskiej Stany są nazywane Wielkim Szatanem, a Izrael – najważniejszy sojusznik Waszyngtonu w regionie – Małym.

Brodacze w czerni uznali, że ich rewolucja musi mieć wroga zewnętrznego. Nic tak bowiem nie konsoliduje społeczeństwa jak właśnie zagrożenie zewnętrzne. Tym wrogiem przez prawie 10 pierwszych lat rewolucji był laicki Irak Saddama Husajna, z którym Iran stoczył krwawą wyniszczającą wojnę (wtedy Amerykanie wspierali Saddama, bo wróg naszego wroga jest naszym przyjacielem). Ale przede wszystkim wrogiem była Ameryka, a z nią cały Zachód, jego system wartości. Tak rewolucja islamska w Iranie torowała drogę dzisiejszemu pokoleniu islamistów, mobilizujących muzułmanów do walki z Zachodem pod zielonym sztandarem Proroka.

Ale to wiemy dzisiaj. 30 lat temu świat był zafascynowany rewolucją mułłów. Każda rewolucja ma swój patos, nawet jeśli oznacza zmianę na gorsze. W świecie podzielonym na bloki czarna rewolucja irańska mogła się wydawać znakiem nadziei, że ten podział nie jest wieczny. Tak patrzono na Iran w krajach pod kontrolą radziecką: jeśli oni mogli się wyrwać spod kurateli szacha i jego potężnych sojuszników zachodnich, to może kiedyś i my wybijemy się na suwerenność, zrzucając jarzmo socjalizmu.

Ryszard Kapuściński, który pojechał wtedy do Iranu jako korespondent i zbierał materiał do słynnego „Szachinszacha”, uznał wydarzenia irańskie za ostatnią wielką rewolucję XX w. i widział w niej pewną analogię do innego potężnego ruchu społecznego na rzecz sprawiedliwości i praw człowieka – naszej Solidarności. Ale wyczuwał także, że rewolucja wytraca impet i wkrótce zacznie przynosić rozczarowania.

Na Zachodzie liczni lewicujący intelektualiści wprawdzie nie zachwycali się brodaczami, ale cieszyli z upadku szacha, bo widzieli w nim cios zadany Ameryce. Głośny francuski filozof Michel Foucault poszedł jeszcze dalej. Jak Kapuściński, pojechał do Iranu w momencie rewolucyjnego apogeum, a wcześniej, jeszcze we Francji, spotkał się z Chomeinim. Francuza zachwyciło, że brodacze robią politykę duchową, wyzwalając ogromną kreatywną energię społeczną. Prorokował – częściowo trafnie – że rewolucja irańska stanie się wzorem uniwersalnym dla sił redefiniujących islam do celów walki ideologicznej ze światem zachodnim, do którego, z ich punktu widzenia, zalicza się także blok radziecki.

Czarna i czerwona rewolucja

Jakby na potwierdzenie Sowieci zorganizowali w 1979 r. pucz w Afganistanie, a nowe władze poprosiły ich o „bratnią pomoc”. Rosjanie, niepewni, jak ostatecznie potoczą się sprawy w Iranie, woleli przejąć kontrolę przynajmniej nad Afganistanem. W końcu wycofali się z Afganistanu, a w połowie lat 90. do władzy doszli tam talibowie. Zaprowadzili porządek jeszcze bardziej surowy niż brodacze w Iranie, ale po długich latach wojennego chaosu byli witani z otwartymi rękoma. Życie cofnęło się o całe wieki. W Iranie ajatollahów do tak radykalnego zwrotu nie doszło. Ale w obu przypadkach można mówić o ostrzegawczej lekcji dla reformistów. Kto siłą i odgórnie chce radykalnie modernizować kraj, skończy jak szach Pahlawi lub komuniści afgańscy.

Co nie znaczy, że rewolucja irańska osiągnęła swe cele. Przeciwnie, czarna rewolucja dzieli los czerwonych: jeszcze trzyma władzę, ale już przegrywa walkę o rząd dusz. Francuski pisarz polityczny Guy Sorman w „Dzieciach Rifay”, znakomitym studium problemu muzułmańskiego stosunku do nowoczesności, zauważa liczne analogie między rewolucją bolszewicką a irańską. Jeśli ma rację, to muszą one prowadzić do podobnych skutków. Do wyczerpania się siły ideologicznej i materialnej obecnego systemu i jego upadku.

Niewidzialna ręka pisze przestrogi na murach Teheranu już od dawna. Kraj jest w dołku gospodarczym, który pogłębi się wskutek spadku cen ropy, młodzież i kobiety gremialnie głosują na pragmatyków przeciwko czarnym ideologicznym ortodoksom, zachodni styl bycia i życia wraca wśród elit. Kobiety w Teheranie noszą coraz krótsze chusty, malują się i coraz odważniej występują przeciwko czarnym purytanom. Ajatollahowie mają taki sam agresywny stosunek do swobody seksualnej jak wszyscy totalitarni przywódcy w historii. Zabraniają tej wolności społeczeństwu (choć niekoniecznie sobie), a przede wszystkim kobietom.

Swoboda obyczajowa to przecież wyraz indywidualizmu, a totalitaryści wszelkich odcieni indywidualizm tępią, bo zagraża on ich monopolowi władzy. Kto dziś domaga się swobody obyczajowej, jutro może zażądać wolności politycznej. Brodacze nie zauważyli, że Irańczycy weszli już na etap takiego indywidualizmu. Oczywiście dotyczy to przede wszystkim Teheranu i warstw wykształconych, na prowincji brodacze są nadal popularni. Tam jeszcze nie zdarza się, by taksówkarz nie wziął mułły do auta. Sorman cytuje słowa jednego z intelektualnych idoli młodego pokolenia: „Spróbowaliśmy rewolucji islamskiej, ale się nie powiodła. Odrzućcie wszelkie urazy i nostalgię; przyznajcie, że prawa człowieka nie są wcale zachodnie, lecz uniwersalne!”.

Brodate ikony rewolucji

Czarna rewolucja nie zdobyła serc i umysłów młodego, wykształconego pokolenia. Podobnie nie osiągnęła ambitnych celów zewnętrznych. Miała być przesłaniem i wezwaniem w całym świecie muzułmańskim: idźcie za naszym pionierskim przykładem. Miała być dowodem, że islam i pewne elementy demokracji są do pogodzenia. I że państwo islamskie jest tym, czego potrzebuje świat muzułmański, kiedy zbankrutowały dawniejsze idee laickiego nacjonalizmu i arabskiego socjalizmu, a na ideologicznym placu boju pozostały tylko oświecone prozachodnie dyktatury i odrodzony islam integralny, ogarniający całe życie jednostki i wspólnoty, jak było przed wiekami.

Początkowo brzmiało to atrakcyjnie, ale po latach „pionierskiego państwa fundamentalistycznego – pisze Krzysztof Mroziewicz w książce „Moc, niemoc i przemoc” – widać, że wszyscy zostali oszukani. Chomeini szybko chwycił swoich rodaków za gardła, używając policji i służby bezpieczeństwa, czyli metod szacha. Młodzi Irańczycy nienawidzą reżymu, bo wiedzą od swoich krewnych-emigrantów, jak można żyć w świecie, kiedy jest on demokratyczny i wolny”. Tak więc brodacze nie mają racji, gdy sądzą, że ich czarna rewolucja jest końcem historii, że już nic istotnego nie może się po niej w dziejach wydarzyć.

Ta arogancja czarnych rewolucjonistów odebrała patos wydarzeniom w Iranie. Brodacze reprezentowali mniejszość i religijną, i etniczną (Irańczycy nie są Arabami). Szyizm od wieków budził nieufność sunnickiej większości. A kiedy zaczął pozować na lidera muzułmańskiego Bliskiego Wschodu, jego oferta zabrzmiała prowokacyjnie dla Saudyjczyków, Egipcjan, Syryjczyków. To znaczy dla elit władzy w tych krajach, bo ulica, zwłaszcza w Egipcie, ojczyźnie Braci Muzułmanów, pierwszego nowożytnego ruchu islamistycznego, patrzyła na Iran mniej krytycznie. W niedawnym egipskim sondażu popularności wygrał obecny prezydent irański Ahmadinedżad, drugie miejsce zajął przywódca libańskiego szyickiego Hezbollahu. Przywódcy irańscy są popularniejsi za granicą niż we własnym kraju, tak jak kiedyś ikony rewolucji rosyjskiej czy kubańskiej i jak reformista Gorbaczow. To kolejny znak uwiądu systemu.

Nie można go jednak lekceważyć. Póki ajatollahowie są u władzy, głoszą doktrynę nienawiści do USA i Izraela, wspierają petrodolarami (dochody z ropy w 2008 r. szacuje się na 180 mld dol.), bronią i kadrami zagraniczne ruchy szyickie typu Hezbollahu czy palestyński islamistyczny Hamas w Gazie. Póki zdają się wygrywać nuklearną ciuciubabkę z Zachodem, są groźni, bo mogą nie tylko destabilizować region, ale wywołać konflikt zbrojny na wielką skalę.

Co dalej?

Po zwycięstwie Obamy prezydent Iranu Ahmadinedżad wysłał Amerykaninowi list gratulacyjny. Zdarzyło się to po raz pierwszy od 1979 r. Obama jeszcze jako pretendent zasłynął zapowiedzią, że Ameryka pod jego przywództwem może rozmawiać z Iranem bez warunków wstępnych. Nim jednak do tych rozmów dojdzie, jeśli dojdzie, ekipa Obamy powinna skorzystać z sugestii samych Irańczyków na emigracji lub w opozycji do obecnego reżimu w Teheranie. Jeden z nich, Amir Taheri, były naczelny największego dziennika irańskiego „Kayhan”, podkreśla, że w istocie doktryna chomeinizmu jest ideologią protofaszystowską, radykalnym, gnostycznym odczytaniem szyizmu. Nigdy by nie przeszła wśród muzułmanów, gdyby nie irańskie petrodolary, za które państwo może kupić współpracę i poparcie części wyznawców islamu. W ostatecznym rozrachunku walka z obskuranckim islamizmem Chomeiniego i Osamy ibn Ladena ma charakter ideologiczny, jak niegdyś walka zachodniej demokracji liberalnej z ideologią radziecką. I to na tym polu się ona rozstrzygnie.

Dlatego Zachód, jeśli rzeczywiście chce pokoju i stabilizacji, powinien umiejętnie popierać siły i dążenia demokratyczne wśród muzułmanów, nie zrażając się ich względną słabością w porównaniu z siłami antyzachodnimi, ale też nie rozmiękczając zachodnich standardów demokracji. Umiejętna promocja demokracji i praw człowieka nie może zaś ignorować obecnego stanu rzeczy. Czarna rewolucja nie przyniosła demokracji Iranowi ani pokoju Bliskiemu Wschodowi.

Nie można jednak budować muzułmańskiej demokracji, nie biorąc pod uwagę ruchów islamistycznych – w nadziei, że dialog z nimi (ale nie z terrorystami) jest możliwy i stopniowo będzie łagodził programy i obyczaje. Zgoda, to wielkie ryzyko, ale nie ma demokracji bez partycypacji. Także na Bliskim Wschodzie.