Fot.: szałas na święto Sukot, Jerozolima, 1939 See less

Sukot – czyli żydowskie Święto Szałasów (Namiotów)

Paweł Jędrzejewski

Sukot – czyli żydowskie Święto Szałasów (Namiotów) – zaczyna się w najbliższy piątek, 25 września o zmroku.

Przez cały okres trwania święta (7 lub 8 dni) trzeba część dnia spędzać w szałasie. Symbolicznie upamiętnia to Wyjście z Egiptu i wędrówkę do Ziemi Obiecanej, podczas której właśnie szałasy zapewniały schronienie wędrowcom.

Corocznie mieszkanie przez siedem dni w zbudowanym własnymi rękoma prowizorycznym szałasie wprowadza ważną poprawkę do naturalnego dla ludzi odruchu przywiązywania się do miejsca, w którym się żyje. Święto Sukot zdaje się mówić Żydom od tysięcy lat: “nie zapuszczajcie nadmiernych korzeni, szczególnie na wygnaniu”. Przez stulecia Żydzi budowali w diasporze swoje domy i wspaniałe cywilizacje. Niezwykle bogate kultury wyrastały z nich i wokół nich. Jednak, zwłaszcza poza Izraelem, zarówno te żydowskie domy jak i cywilizacje okazywały się często nietrwałe, przemijające – zdmuchiwały je z powierzchni ziemi nowe siły dochodzące do władzy. Często naiwna wiara w stabilność żydowskich domów prowadziła Żydów do samooszukiwania się i zaprzeczania rzeczywistości aż do momentu, gdy było już za późno na ucieczkę.

Przesłanie to ma także ogólnoludzki wymiar: “nie przywiązujcie się do murów, podłóg, ścian i sufitów. One wszystkie nie są warte naszego zaufania. Niezależnie, jak zadomowieni, bezpieczni i ustabilizowani jesteśmy w naszym codziennym życiu, powinniśmy zdawać sobie sprawę z tego, jak krucha jest ta stabilizacja i jak złudne jest dawane przez nią bezpieczeństwo.”

Święto Sukot zaczyna się pięć dni po Jom Kipur. O ile Jom Kipur jest świętem, podczas którego następuje zakończenie okresu duchowego zgłębienia swojego postępowania, wewnętrznego rachunku i dokonywania teszuwy (skruchy), o tyle Sukot jest świętem powrotu ze świata wewnętrznego do świata fizycznego. Jest jednocześnie świętem radosnym, nazywanym zman simchatenu – „czasem naszej radości”.
Sukot było pierwotnie świętem rolniczym: po zwiezieniu ostatnich zbiorów z pól (Szemot 23, 16). Jest to jedno z trzech świąt pielgrzymich (szalosz regalim), więc w czasach przed zburzeniem Świątyni w Jerozolimie odbywały się z jego okazji wielkie uroczystości, w których uczestniczyły tysiące przybyszów. Obchody te nazywane były simchat bejt haszoewa („radością wydobywania wody”), ponieważ każdego dnia wyciągano wodę ze studni Sziloach i polewano nią ołtarz. Przed Świątynią trwały tańce i zbiorowe śpiewy pielgrzymów. W traktacie Suka (51b) czytamy: „kto nie widział simchat bejt haszoewa, nie widział w swoim życiu prawdziwej radości”.

Fizyczność tego święta rzuca się w oczy: przez dziesięć dni pomiędzy Rosz ha-Szana a Jom Kipur człowiek analizował siebie, swoje duchowe wnętrze, a teraz ma zbudować szałas pod gołym niebem. Wielki kontrast! Już nie zastanawianie się nad swoimi grzechami, ale nad tym, jakie gałęzie będą najbardziej użyteczne na dach suki i gdzie je zdobyć. Oto konkretne wyzwanie logistyczne i techniczne!
Widać w tym wyraźnie cel: powrót od skrajnej duchowości, symbolizowanej przez całkowity post w Jom Kipur, do pełnego – a więc realizującego się w praktycznym działaniu – człowieczeństwa i osiągnięcie wewnętrznej równowagi pomiędzy duchem a materią, bo przecież budowanie suki (szałasu) to tylko niezbędna czynność, aby wypełnić micwę: mieszkać w szałasie przez siedem dni. A mieszkając widzieć nad sobą świat: gwiazdy i planety, i księżyc (według religijnego prawa, przez dach szałasu musi być widoczne niebo!).

Budowa szałasu, w którym trzeba mieszkać przez te dni, nie upamiętnia żadnego pojedynczego, historycznego wydarzenia, ale całe czterdzieści lat, podczas których wędrujący po pustyni uchodźcy z Egiptu mieszkali w prowizorycznych domostwach.

„Mieszkać” – halachicznie oznacza „jeść i spać, i uczyć się Tory”. Zgodnie z żydowskim prawem religijnym, ściany szałasu (suki) mogą być zrobione z jakiegokolwiek materiału trwałego (drewno lub płótno). Natomiast dach suki musi być sporządzony z materiałów, które wyrastają z ziemi. Muszą być one trwale odłączone od swojego podłoża. Do budowy dachu nie wolno stosować narzędzi drewnianych lub ich fragmentów, a także elementów mebli, skrzyń, drabin. Podobnie dach nie może być wykonany z owoców lub warzyw. Dach można sporządzić po prostu z gałęzi. Halachicznie każdy gatunek drzewa lub krzewu jest dopuszczalny, podobnie jak trzcina lub sitowie.

Szałas musi znajdować się pod gołym niebem. Musi mieć co najmniej trzy ściany, ale zalecane jest zbudowanie szałasu o czterech ścianach. Dach musi pokrywać większość powierzchni szałasu tak, aby rzucany przez niego cień był zawsze większy od części oświetlonej słońcem.
Mieszkanie w suce to jednak nie tylko przeżycie fizyczne. To także doświadczenie duchowe. Według tradycji, każdy szałas w święto Sukot odwiedza i zasiada w nim siedmiu niezwykłych, niewidzialnych gości: Awraham, Jicchak, Jaakow, Mosze, Aharon, Josef i Dawid. 

…….

Sukkot’s 4 Holy Species from left to right: Hadass (myrtle), Lulav (palm frond), Aravah (willow branch), Etrog (citron) carrier, Etrog (citron) outside its carrier