Polecamy artykuł „Południe” na temat nowej siedziby TSKŻ przy pl. Grzybowskim.

Andrzej Rogiński

Tymczasowo Teatr Żydowski korzysta z Sali teatralnej Klubu Dowództwa Garnizonu Warszawa przy al. Niepodległości 141a. Po zakończeniu adopcji obiektu pofabrycznego znanego, jako Fabryka Trzciny przy ulicy Otwockiej zostanie przeniesiony na Pragę, by czekać na docelową siedzibę. Sytuacja została spowodowana stanem technicznym i pożarowym budynku Teatru przy placu Grzybowskim, co potwierdzili Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego oraz Państwowa Straż Pożarna.

Szczególną odpowiedzialność za narażanie życia i zdrowia widzów i pracowników Teatru Żydowskiego ponosi jego dyrektor, Gołda Tencer. Nie została z tego powodu odwołana przez organ założycielski ze względu na lekceważenie tej sytuacji przez Tomasza Thun-Janowskiego, dyrektora Biura Kultury Urzędu m.st. Warszawy. Na zadane pytanie przeze mnie podczas konferencji prasowej stwierdził, że nie ma wiedzy o stanie obiektu. Ale o tymczasowej siedzibie Teatru mówił.
Istnieje zobowiązanie firmy Ghelamco, że przy placu Grzybowskim zostanie wybudowany budynek po to, by Teatr Żydowski mógł tam grać. Ze znanych mi projektów będzie to teatr – marzenie, najnowocześniejszy w Polsce, świetnie wyposażony.

„Przy palcu Grzybowskim 12/16 w Warszawie powstanie nowa siedziba Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego Żydów w Polsce. Projekt zrealizowany zostanie przez firmę Ghelamco – wybranego przez TSKŻ inwestora strategicznego, który obecnie jest właścicielem nieruchomości. W ramach realizacji projektu ma powstać nowa siedziba dla Teatru Żydowskiego z widownią na 350 osób i salą kameralną o łącznej powierzchni ok. 4 100m2”.
Powyższe wynika z umowy notarialnej między TSKŻ a Ghelamco.

„Cała nowa siedziba TSKŻ (wraz z teatrem) będzie mieć blisko 6 500 m2 powierzchni. Decyzją inwestora i TSKŻ wybrane elemen¬ty dotychczasowej siedziby Teatru Żydowskiego, takie jak fragmenty elewacji, schody i wartościowe mozaiki ceramiczne zostaną zin¬wentaryzowane, zdemontowane i odrestaurowane, aby w nowym obiekcie uświetnić jego wnętrza. W nowej siedzibie Teatru, w foyer, planowana jest również izba pa¬mięci poświęcona twórczości archi¬tektów, którzy brali udział w pro¬jektowaniu obecnego budynku. Dodatkowo, na pozostałej część działki powstanie także niezależny budynek biurowo-usługowy”.

W świetle zawartej umowy, inwestor zagwarantował finansowanie działań statutowych TSKŻ – w ramach realizacji inwestycji. Ghelamco w ramach rozliczeń za nabycie nieruchomości pod budowę budynku biurowo-usługowe pokryje w całości koszt budowy nowej siedziby TSKŻ i Teatru w sąsiednim budynku, koszt budowy, których wyniesie 63 mln zł. Inwestor planuje także przeznaczenie dodatkowej kwo¬ty, jako darowizny w wysokości 13 mln złotych na zakup wypo¬sażenia dla Teatru obejmującego m.in. nowoczesne rozwiązania akustyczne i oświetleniowe, tech¬nikę sceniczną oraz wyposażenie widowni.

Budynek znajdujący się przy pl. Grzybowskim 12/16, w któ¬rym obecnie mieści się siedziba TSKZ, a do niedawna i Teatru Ży¬dowskiego, nie jest objęty ochro¬ną konserwatorską i nie jest wpi¬sany do Rejestru Zabytków, a m. st. Warszawa, po uzgodnieniach z Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego, wydało zgodę na jego rozbiórkę. Zły stan techniczny części nie¬ruchomości zajmowanej przez Teatr, w związku z ponad 50-letnią eksploatacją i brakiem odpo¬wiedniej polityki remontowej, od lat był alarmujący. Na przestrzeni ostatnich pięciu lat Dyrekcja Te¬atru oraz m. st. Warszawa były o tym wielokrotnie informowane przez właścicieli i zarządcę obiek¬tu, którzy wzywali do usunięcia występujących w tej części bu¬dynku licznych nieprawidłowości zagrażających bezpieczeństwu lu¬dzi. Zawiadomienia te pozostały bez odpowiedzi, co doprowadziło do dalszego pogarszania się sta¬nu technicznego części budynku zajmowanej przez Teatr aż do chwili obecnej. „Południe” mobi¬lizowało Państwową Straż Pożar¬ną do przeprowadzenia kontroli stanu obiektu.

Sprawą zajęły się KM Państwo¬wej Straży Pożarnej oraz Nadzór Budowlany, który wydał decyzję o wyłączeniu tej części budynku z użytkowania. Inspekcja Nad¬zoru Budowlanego wykazała, że w części budynku zajmowanej przez Teatr występują rażące naruszenia, a jej stan techniczny zagraża życiu i zdrowiu osób (tj. widzów, aktorów oraz pracow¬ników) w nim przebywających. Inspekcja potwierdziła wyniki wcześniejszych ekspertyz i wykazała niedopuszczalny stan konstrukcji budynku, instala¬cji elektrycznej oraz liczne niepra¬widłowości w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Dalsza eksplo¬atacja lokalu i organizowanie tam wydarzeń publicznych okazało się niemożliwe, a część budynku zajmowana przez Teatr została niezwłocznie zabezpieczona.

Od kilku lat trwają też prace nad projektem nowej siedziby Towarzystwa Społeczno-Kultural¬nego Żydów w Polsce z pomiesz¬czeniami dla Teatru Żydowskiego przy placu Grzybowskim. Nowa siedziba dla Teatru mogłaby już powstawać, gdyby Teatr oraz Urząd Miasta St. Warszawy zreali¬zowały porozumienie z 2014 r., które gwarantowało powstanie nowej siedziby dla TSKŻ oraz Teatru, jak również zapewnie¬nie działalności Teatru do czasu wybudowania nowej sceny. Po¬rozumienie zakłada, że dopiero po wybudowaniu nowej siedziby TSKŻ i przeniesieniu na nową sce¬nę Teatru nastąpi realizacja bu¬dynku biurowo-usługowego. Pro¬jekt realizowany będzie wspólnie przez TSKŻ, największą świecką organizację żydowską w Polsce, oraz wybranego partnera strate¬gicznego, firmę Ghelamco.
Opracowano kilka wersji pro¬jektu. Obecne projekty pomiesz¬czeń przeznaczonych na nową siedzibę dla TŻ są wynikiem porozumienia wszystkich stron: TSKŻ, Teatru Żydowskiego i firmy Ghelamco Poland przy udziale M. St. Warszawy. Prace nad ostatecz¬nym projektem architektonicz¬nym inwestycji nadal trwają.
Do dzisiaj ratusz nie przyjął od TSKŻ oferty wynajmowania teatru. Oferta została złożona w czerwcu 2016 roku i zakłada bardzo niski czynsz, pięciokrot¬nie niższy niż rynkowy w tej lokalizacji. Jeśli taka umowa nie zostanie zawarta to prawdopo¬dobnie zamiast pomieszczeń dla żydowskiego teatru miejskiego powstanie nowa scena teatralna dla innych teatrów.

Komentarz redaktora:
Teatr Żydowski jest instytucją kultury, której organem założy¬cielskim. a więc nadzorującym i współfinansującym, są Miasto St. Warszawa i Ministerstwo Kultury. Miasto Warszawa i Dyrekcja Teatru miały od 2011 r. świado¬mość złego stanu technicznego obiektu. Stanowiło to zagrożenie życia i zdrowia widzów oraz osób tam pracujących. Wobec powyż¬szych faktów zadziwiają działania i wypowiedzi dyr. Gołdy Tencer o pokrzywdzeniu Teatru Żydow¬skiego przez TSK2 oraz Ghelam¬co. Dziwię się brakowi aktywno¬ści Miasta, gdy jest konkretna propozycja zapewnienia siedziby dla miejskiego teatru bez udziału środków z pieniędzy publicznych.

Nie rozumiem, dlaczego Dyrek¬cja TŻ i Miasto, zamiast pomóc, by inwestycja szybko powstała a wraz z nią nowa siedziba dla Teatru, robi tak niewiele, by tak się wresz¬cie stało? Dlaczego nie jest realizo-wane przez Teatr i Miasto porozu¬mienie podpisane w lutym 2014 r. o współpracy? Dlaczego nadal nie ma konkretnej odpowiedzi m. st. Warszawy na ofertę wynajęcia miastu przez TSKŻ pomieszczeń nowo wybudowanego Teatru?

Władze Warszawy – jako organ założycielski Teatru Żydowskiego, a także Gołda Tencer, dyrektor tegoż Teatru, sprawiają wrażenie, jakby nie interesowała ich budo¬wa nowego obiektu w miejsce zaniedbanego budynku. Czyżby chodziło o inne rozdysponowa¬nie środków przeznaczonych na budowę? Bardzo bym chciał, aby¬śmy jak najkrócej czekali na teatr krzewiący kulturę żydowską.

Gołda Tencer niech występu¬je na deskach nowego Teatru Żydowskiego, niech będzie jego szefem artystycznym, ale oby nie była tam dyrektorem. Lekce¬ważenie życia widzów przez brak dbałości o stan obiektu, to dys¬kwalifikacja.

Andrzej Rogiński

Poland’s treatment of Holocaust scholar tests speech freedom

Holly Owens

Poland Holocaust Scholar Jan Tomasz Gross

WARSAW, Poland (AP) — Poland’s nationalistic leadership is refusing to give up a fight against a Polish-American scholar who has claimed that more Jews than Germans were killed by Poles during World War II, a hugely controversial statement in a nation proud of its resistance against the Nazis.

The question is whether Princeton professor Jan Tomasz Gross publicly insulted Poland, a crime punishable by up to three years in prison. A prosecutor recently ordered a yearlong investigation be continued until April, overriding a lower-ranking prosecutor who recommended dropping the case after finding no intent to defame Poland.

Gross’s lawyer, Agnieszka Wardak, said she thinks the chance he will face criminal charges is small, noting a similar case in the past was dropped. Although Gross lives in the United States, he did return willingly to Poland this year for questioning.

The case is seen as a test of freedom of speech under a right-wing government that has been centralizing power. Government critics believe the ruling party is using state institutions to intimidate Gross, who has Jewish roots and left Poland in the wake of an anti-Semitic purge in Poland in 1968. They fear the authorities’ moves will discourage other Holocaust scholars from freely pursuing historical truth.

The Simon Wiesenthal Center, a Jewish human rights group, called the decision to continue the investigation “alarming” and said it “bears all the hallmarks of a political witch-hunt.”

“It’s also a form of alienating minorities and people who were victimized,” the center’s director of government affairs, Mark Weitzman, said. “It’s writing their experiences out of the national narrative.”

At a gathering of Holocaust scholars in Los Angeles running through Sunday, historians have been adding their names to a letter to Polish President Andrzej Duda condemning the moves against Gross as well as a proposed law they fear will suppress Holocaust scholarship.

Those developments “will place Poland among the states which try to inhibit free speech and censor historical debates,” they say.

On the other side are Poles who want to see Gross brought to account for what they see as unfair attacks on the nation’s honor over the past 15 years, starting with “Neighbors,” a book about a wartime massacre of Jews by Poles. Critics accuse Gross of using dubious methodology and of overstating the extent of Polish crimes to gain attention and in bitterness against his homeland.

Gross made his statement in an article published by Project Syndicate in September 2015 in which he harshly condemned the refusal by Poland and other countries in Central Europe to help migrants, who were then arriving in huge numbers. He argued that the attitude is rooted in the region’s “murderous past.”

“Consider the Poles, who, deservedly proud of their society’s anti-Nazi resistance, actually killed more Jews than Germans during the war,” he wrote.

The piece was also published by the German newspaper “Die Welt,” which seemed like another act of betrayal to Polish nationalists.

The article prompted scores of complaints by Polish citizens to prosecutors.

Gross told the AP on Friday that “while one could accept, when they opened the investigation, that they are responding to a number of complaints from the public and that it’s a matter of a prosecutor’s office doing its job, now it is clear that this is a political case in the making.”

For decades Poles have been raised on wartime stories of Polish suffering and heroism — the military defense against the German invasion in 1939, the Warsaw Uprising of 1944, the Poles who saved Jews. Many react viscerally when confronted with a growing body of scholarship about Poles who participated in handing Jews over to the Germans or killed them directly, often profiting from the property and other wealth the slain Jews left behind.

In his 2015 article, Gross relied on the research of another Polish historian who estimated that Poles could have killed up to 30,000 Germans in Poland during the Nazi occupation. Gross and some other researchers believe the numbers of Jews killed by Poles is in the tens of thousands.

That number has not been definitively established, given the difficulty of measuring these deaths in the chaos of World War II.