Asymetria jest faktem

Anna Grabowska (Anne Goldschmid)

Rozmowa Moniki Richardson z Janem Hartmanem w programie „Po prostu pytam” jest dosyć ciekawa, odsłania napięcie, które dziś definiuje znaczną część publicznej debaty, to swoiste napięcie między analizą a rozstrzygnięciem. Hartman proponuje język, który ma obejmować wielość możliwości, mapować pojęcia, rekonstruować konteksty i ujawniać warunki tego dyskursu. To jego heurystyka, rozumiana jako poruszanie się po przestrzeni możliwych interpretacji, zanim zapadnie jakiekolwiek rozstrzygnięcie. W tym sensie heurystyka nie jest metodą w ścisłym znaczeniu, raczej postawą intelektualną. Postawą autorefleksji, dystansu i nieufności wobec nieprzemyślanych i szybkich odpowiedzi. Hartman przedstawia ją jako własny projekt filozoficzny, próbę wyjścia poza linearny model myślenia, czyli: pytanie – odpowiedź – wniosek. Zamiast tego proponuje mapowanie wariantów, rozpisywanie napięć, rozumienie warunków, które stoją za stanowiskami. To podejście jest dla mnie uczciwe intelektualnie i w wielu punktach nawet przekonujące. Zgadzam się z Hartmanem, że rzeczywistość rzadko daje się zamknąć w prostych formułach, że język debaty publicznej bywa nadmiernie uproszczony, a refleksja wymaga przecież świadomości własnych ograniczeń. Zgadzam się również z jego diagnozą dotyczącą przemilczania odpowiedzialności Hamasu w części zachodniej debaty, to przemilczenie istnieje i deformuje obraz wojny.

Problem zaczyna się jednak w miejscu, w którym heurystyka staje się nie tyle narzędziem rozumienia, ile mechanizmem zawieszenia rozstrzygnięcia. Poruszanie się po przestrzeni tych możliwości może prowadzić do szczególnej ostrożności, ale może też prowadzić do rozmywania odpowiedzialności. Mapuje się warianty, zamiast wskazywać sprawczość. Ale opisuje się napięcia, zamiast nazywać asymetrię. W rozmowie o wojnie to nie jest drobna różnica. Hartman mówi, że każda wojna rodzi winy po obu stronach, i w sensie ogólnym trudno przecież temu zaprzeczyć. Historia wszystkich konfliktów zbrojnych pokazuje, że naruszenia prawa wojennego zdarzają się w każdej armii. W tym punkcie moja zgoda jest oczywista. Nie istnieje i nie istniała wojna, która jest moralnie czysta. Nie oznacza to jednak symetrii odpowiedzialności za samą wojnę.

I tutaj według mnie pojawia się zasadnicze napięcie. Izrael nie wywołał tej wojny, to fakt. Jej początkiem był atak Hamasu, akt przemocy o charakterze strategicznym, a nie incydentalnym. Wojna Izraela jest odpowiedzią na tę właśnie strategię i próbą jej neutralizacji. Można tu dyskutować o metodach, można krytykować decyzje rządu, można nawet wskazywać błędy – ale nie można uznać, że odpowiedzialność za istnienie tej wojny rozkłada się równo. To właśnie moment, w którym heurystyka przestaje wystarczać.

Hartman trafnie zauważa, że przemilczanie roli Hamasu jest formą stanowiska. To jeden z najmocniejszych elementów jego wypowiedzi i punkt, w którym się z nim zgadzam. Niestety w debacie europejskiej często widoczna jest asymetria oczekiwań, od Izraela żąda się zakończenia wojny, podczas gdy od Hamasu – zniknięcia z obrazu. Ta asymetria istnieje i jest aż nadto widoczna.

Nie zgadzam się natomiast z sugestią symetryzmu moralnego, który momentami pojawia się w jego opisie wojny. Uznanie tragedii cywilów nie oznacza relatywizacji przyczyn konfliktu. Empatia nie jest żadnym argumentem politycznym, jeśli zastępuje analizę sprawczości.
Izrael może być krytykowany – i powinien być krytykowany jak każde państwo demokratyczne. Nie oznacza to jednak, że istniała realna alternatywa dla konfrontacji z Hamasem. Państwo, którego bezpieczeństwo zostało naruszone w takiej skali, nie ma wielu scenariuszy działania. Z perspektywy strategicznej wybór był ograniczony. To nie jest obrona rządu, tylko opis sytuacji.
W tej części rozmowy ujawnia się szerszy problem – granica między krytyką polityczną a uprzedzeniem. Hartman mówi o antysemityzmie jako zjawisku, które nie znika, lecz zmienia język, i to również jest diagnoza, której nie można zignorować. W wielu krajach Zachodu krytyka Izraela stała się przestrzenią, w której napięcia wobec Żydów mogą być artykułowane w formie pośredniej. To zjawisko istnieje, choć jego skala i formy pozostają sporne.

Podobnie ważny jest wątek Polski. Pytanie, czy młodzi Żydzi powinni rozważać emigrację, nie jest wyłącznie pytaniem o poziom antysemityzmu, lecz o poczucie bezpieczeństwa symbolicznego, o to, czy tożsamość wymaga od nas ciągłego uzasadniania. W tym sensie rozmowa Hartmana dotyka realnego doświadczenia, nawet jeśli dla niektórych jego wnioski są zbyt kategoryczne.
I właśnie tu pojawia się punkt, w którym zgoda i mądra polemika mogą współistnieć. Zgoda, że antysemityzm nie jest reliktem przeszłości i polemika, czy jego istnienie prowadzi automatycznie do jednego wniosku o przyszłości i wyjeździe. Nie będę tu nic wtrącać, bo kiedyś już przedstawiłam moje stanowisko na ten temat.

Wtrącę może krótko o czymś zauważalnym dla widza – słuchacza: zapowiedź wyznaczyła temat, którego rozmowa nie utrzymała, a prowadząca nie przywróciła osi, oddając strukturę programu gościowi. (W rozmowie z Hartmanem problemem była nadmierna miękkość prowadzenia; w niedawnej rozmowie z Lipszycem – jego przeciwieństwo: prowadzenie, które nie tyle moderuje myślenie, ile je dyscyplinuje, przycina i podporządkowuje wywód z góry założonej tezie).

W tym sensie głos Hartmana pozostaje głosem ważnym. Nawet tam, gdzie budzi wyraźny sprzeciw, jest próbą myślenia, a nie reprodukowaniem gotowych pozycji moralnych. Na tle rozmów takich jak ta z Lipszycem, gdzie konflikt zostaje sprowadzony do retoryki słuszności i emocjonalnej jednoznaczności, jego wypowiedź pozostaje intelektualnie poważniejsza i bliższa rzeczywistości. Tam, gdzie pojawia się pewność, Hartman wprowadza problem. I dlatego jego głos jest ważny, podobnie jak ważny był głos Agnieszki Holland w innej rozmowie, głos konsekwentnie przerywany, osłabiany i traktowany jak zakłócenie, bo nie mieścił się w z góry ustalonej tezie. Bo ostatecznie ta rozmowa nie jest o wojnie. Jest o tym, gdzie wolno jeszcze żyć bez tłumaczenia własnego istnienia.

Można jednocześnie widzieć dramat cywilnych ofiar i uznać, że Izrael nie miał alternatywy wobec wojny z Hamasem. To nie jest sprzeczność – to elementarna uczciwość opisu. Problem zaczyna się wtedy, gdy w imię moralnej równowagi zaciera się różnica między obroną a strategią przemocy. Bo kiedy ta różnica znika z języka, znika również z debaty. A kiedy znika z debaty, bardzo szybko znika z rzeczywistości.

Link do rozmowy Moniki Richardson z Janem Hartmanem

Anna Grabowska (Anne Goldschmid) – urodzona i mieszkająca we Francji wspaniała syjonistka z solidnymi polskimi i żydowskimi korzeniami. Autorka udzieliła pozwolenia na publikację niektórych wpisów z jej Facebooka w „Listach z naszego sadu”.

When it comes to civil discourse, there’s no choice between dogs and humans

Jonathan S. Tobin

Rep. Randy Fine (R-Fla.) speaks during a House committee hearing about antisemitism on campus with leaders from Georgetown University, City University of New York and University of California, Berkeley, July 15, 2025. Credit: Courtesy of the House Committee on Education and Workforce.

In a gentler era of American politics, politicians generally didn’t say awful things and get away with it. But, as most of us may have noticed over the last decade or more, we no longer live in such a time.

And that is the context for the latest kerfuffle in which a social-media post has generated outrage and calls for punishment for the offender. The perpetrator is Rep. Randy Fine (R-Fla.), who is no stranger to controversy. He was responding to a post on X by Nerdeen Kiswani, founder of the Within Our Lifetime anti-Israel group and a prominent ally of New York City Mayor Zohran Mamdani.

An open antisemite

Kiswani first came to the public’s attention by giving a commencement speech replete with antisemitism at the graduation ceremony for the City University of New York’s Law School. Her genocidal goal is the destruction of the State of Israel, a position that has led her to share platforms with Mamdani. She frequently proclaims that the objective of eradicating Israel must be achieved “by any means necessary.”

Unlike Mamdani, who supports the dismantling of the Jewish state but claims to oppose violence, Kiswani isn’t shy about backing terrorism against Israelis and Jews, including lauding the Hamas-led terrorist attacks in southern Israel on Oct. 7, 2023. The rallies she has organized have supported the actions of terror groups like Hamas, Hezbollah and the Houthis, not to mention Iran’s missile attacks on Israel.

She also appears to be an advocate of imposing Sharia, or Muslim religious law, in America, especially with respect to the treatment of dogs. That seemed to be the point of a Feb. 12 post, which she later claimed was satire. In it, she complained about dog owners not picking up after their pets in the aftermath of a large snowfall in New York City: “Finally, NYC is coming to Islam. Dogs definitely have a place in society, just not as indoor pets. Like we’ve said all along, they are unclean.”

At that point, Fine, who is Jewish and, like a lot of prominent people, seems to spend far too much time on social media, responded: “If they force us to choose, the choice between dogs and Muslims is not a difficult one.”

And that is why virtually the entire Democratic Party congressional caucus, backed by many prominent Jews, is calling for Fine to be censured for what they believe is brazen Islamophobia.

The dogs’ champion

Fine is, predictably, unembarrassed by the brouhaha. To the contrary, he has gloried in the attention it has brought him. His X feed is now a nonstop deluge of pictures and caricatures of dogs who are protesting Muslim anti-canine sentiments and intentions. To each post criticizing him, he responds with a cartoon image of a dog over the Revolutionary War slogan of “Don’t Tread on Me.”

His barb aimed at Kiswani has seemed to make him the hero not only of some dog lovers but also of many others who are angry about the way people like Kiswani have helped normalize antisemitism in American political discourse. More than that, the vast majority of what radical groups like the Council on American-Islamic Relations (CAIR) claim is Islamophobia is, in fact, usually an effort to take note of and criticize Muslim antisemitism that has become commonplace, especially since Oct. 7.

In the eyes of his supporters, Fine is merely fighting fire with fire, and if Muslims are offended, so be it.

In part, this is just another chapter in the story of the coarsening of American political discourse. Fault for this is usually attributed to President Donald Trump. He does deserve a good deal of the blame because of many statements, especially on social media, in which he trolls his opponents in a manner that is often as humorous as it is hyperbolic. But they are also sometimes vulgar and misogynistic, or even—as with a recent post in which he depicted former President Barack Obama and his wife, Michelle, as gorillas—arguably racist.

A zero-sum game

He is far from alone in being an offender in this respect. Where the president has really broken new ground is how he is utterly indifferent to criticism or shame for what would have been widely deprecated as bad behavior. Part of this is because his supporters are delighted, rather than outraged, by his skewering of liberal foes, even when it is unfair or wrongheaded. That’s because they view his barbs as just desserts for arrogant credentialed elites who look down on their fellow citizens and have imposed their own arbitrary standards of behavior that often involve canceling anyone who disagrees with them.

He has also come to understand that he—or anyone who shares his conservative views—will be damned by his critics, no matter what they do or say. And he has concluded that apologizing, even when wrong, merely strengthens one’s opponents. Since he and others on the right believe that liberals are not held to the same standards, there’s no point in ever backing down, even when you are obviously out of line.

So, by doubling down on his supposed championing of dogs at the expense of Muslims, Fine is merely following the same pattern that Trump has established.

Many on the right, most of whom might never themselves speak or post in such an outrageous manner, think this is just fine. That’s because they see political combat, even when it is conducted in this sort of juvenile manner, as part of an existential civilizational conflict in which the stakes are incredibly high.

It’s the same sort of thinking that inspired Michael Anton, an academic who served in the George W. Bush administration, to write the famous essay, “The Flight 93 Election,” in the Claremont Review of Books in 2016 under a Latin pseudonym. In it, he argued that electing someone who might truly overturn norms like Trump was necessary if the nation was to be saved from the left. Anton, who served in both the president’s first and second administrations, was not arguing in favor of social-media posts that were either vulgar or clearly prejudiced against faith or ethnic groups, such as Fine’s anti-Muslim riposte. But the point is, once you see all political arguments or discourse as a zero-sum game, anything goes.

More than that, those who subscribe to this thesis—as the many people who posted their support for Fine’s position—believe that not giving an inch to the other side is not merely defensible but laudable.

This may make sense in an exchange of insults on X. But is it good for the country, or consistent with traditional Western ideas of ethics or Jewish values? Clearly, that is not the case.

It must be pointed out that even in a time in which political discourse has been coarsened, and politics is a zero-sum game, there are still some things decent people simply shouldn’t say. And among them are statements that express direct religious bias.

Fine’s defenders may assert, with some justice, that antisemites like Kiswani don’t have the same scruples about insulting their opponents that the congressman’s critics expect of him. While it may be a double standard, shouldn’t we expect a member of Congress to behave with more manners than the leader of a pro-genocide group whose name states its goal of destroying the Jewish state within the lifetimes of its members?

Animals or humans?

I share the sentiments of those who are disgusted by Kiswani’s prejudice against dogs and deeply offended by her suggestion, whether in jest or not, that Americans adopt Muslim taboos about living with humanity’s best friends.

But Fine’s quip about preferring dogs to Muslims is not consistent with the values of his faith. Fine wears a kippah on the floor of the House, in part, he says, to demonstrate solidarity with Jews who are faced with intimidation and violence by Israel-bashers and Jew-haters like Kiswani. But while Judaism forbids cruelty to animals, it is equally clear that it requires us to prioritize human life over them. As prominent Jewish writer and talk-show host Dennis Prager teaches, the fact that so many contemporary Americans openly admit that they think that the lives of their pets are of equal or greater value to them than those of human beings who are strangers is part of the price we are paying for the decline of religious faith.

People of faith, especially those steeped in the Judeo-Christian tradition, believe that human beings are created, as the Torah teaches, in the image of God. We may love our pets, and they may love us. But their rights are not more important than those of human beings, even those with whom we have profound political, religious and ethical disagreements, such as Muslims who may agree with Kiswani.

So, to state, as Fine has done, that dogs should be chosen over Muslims isn’t just offensive or politically incorrect. It’s profoundly wrong. Seen in that light, it should be considered, along with the many instances of left-wing members of Congress like Reps. Ilhan Omar (D-Minn.) and Rashida Tlaib (D-Mich.) of antisemitism, worthy of censure.

Instead of taking sides in this scrum, thoughtful Americans, including those who are angry about the stands that Kiswani and her allies, like Mamdani, take about Jews and Israel, need to refuse to go down the rabbit hole of mutual delegitimization.

The point is, in a free country not governed by Sharia law, we don’t have to choose between having dogs and tolerating fellow Americans who are Muslims—some of whom, like Kiswani, believe in and say awful things. Indeed, our faith in the values of Western civilization, of which Judaism helps form the foundation, compels us to value their lives and to protect their rights.

Nor do we have to choose between opposing Kiswani’s brand of Jew-hatred and the sort of civil discourse that is necessary to ensure that the American constitutional republic survives and thrives. Trump has taught conservatives that if they are to defeat the toxic Marxist left, they must be as tough and as unashamed to engage in political combat as their opponents. But that doesn’t excuse comments that are prejudiced.

Jonathan S. Tobin is editor-in-chief of the Jewish News Syndicate, a senior contributor for The Federalist, a columnist for Newsweek and a contributor to many other publications. He covers the American political scene, foreign policy, the U.S.-Israel relationship, Middle East diplomacy, the Jewish world and the arts. He hosts the JNS “Think Twice” podcast, both the weekly video program and the “Jonathan Tobin Daily” program, which are available on all major audio platforms and YouTube. Previously, he was executive editor, then senior online editor and chief political blogger, for Commentary magazine. Before that, he was editor-in-chief of The Jewish Exponent in Philadelphia and editor of the Connecticut Jewish Ledger. He has won more than 60 awards for commentary, art criticism and other writing. He appears regularly on television, commenting on politics and foreign policy. Born in New York City, he studied history at Columbia University.

German Minister Walks Out After Berlinale Winner Accuses Germany of Aiding Gaza ‘Genocide’ in Acceptance Speech

Shiryn Ghermezian

Director Abdallah Al-Khatib accepts the GWFF Best Feature Film Debut Award for “Chronicles From the Siege,” during the awards ceremony at the 76th Berlinale International Film Festival in Berlin, Germany, Feb. 21, 2026. Photo: REUTERS/Axel Schmidt

German Minister of Environment Carsten Schneider walked out of the awards ceremony at the 76th Berlin International Film Festival (Berlinale) on Saturday after a Palestinian-Syrian filmmaker accused Germany of being “partners in the genocide in Gaza by Israel” during his acceptance speech.

Schneider left the room following the remarks made by Abdallah Al-Khatib, whose film “Chronicles From the Siege” won the Berlinale’s best first feature award in the Perspectives section. “The Federal Minister considers these statements unacceptable and therefore left the event during the speech,” a spokesperson for Schneider said on Sunday, as cited by several media outlets. The minster was the only representative of the German government to attend the awards ceremony, a spokesman for his ministry told the German Press Agency.

Al-Khatib, who lives in Germany and wrote and directed “Chronicles From the Siege,” delivered his acceptance speech on stage with a keffiyeh draped on his shoulder.