61 lat od śmierci Berii. “Chruszczow i przyjaciele zrobili z niego demona”

pg, Polskie Radio

Ławrientij Beria (fot. www.alternathistory.org.ua)

Dziś mija 61 lat od śmierci Ławrientija Berii, uznawanego za jednego z największych zbrodniarzy XX wieku. Jest to również jedna z najbardziej kontrowersyjnych postaci tego okresu. – Chruszczow i jego przyjaciele, pozbywając się Berii zadbali o to, by obarczyć go wszelkimi grzechami, uczynili z niego demona. Może to zabrzmi paradoksalnie, ale on był mniej skąpany we krwi niż Chruszczow – tak wypowiadał się na jego temat w audycji Polskiego Radia nieżyjący już historyk prof. Paweł Wieczorkiewicz.

Odmienną opinię na temat tej postaci wyraził prof. Wieczorkiewicz. Według historyka Beria wśród bolszewickich elit najlepiej przygotowany intelektualnie. – Skończył szkołę średnią, a potem coś w rodzaju półwyższej szkoły technicznej. Był niewątpliwie człowiekiem inteligentnym. Przyznał to, choć niechętnie, nawet gen. Anders – mówił.

Ławrentij Beria był Gruzinem. Urodził się w Mercheuli koło Suchumi 29 marca 1899. W latach wojny domowej 1918-1919 w Baku prowadził działalność wywiadowczą, będąc prawdopodobnie podwójnym agentem. Szpiegował na rzecz bolszewickiej CzeKa, oraz azerskiej organizacji niepodległościowej. Na początku lat 30. został I sekretarzem KC Komunistycznej Partii Gruzji i nieformalnie zwierzchnikiem całego Zakaukazia. – Nawet emigracyjni historycy gruzińscy muszą przyznać, że Gruzja w latach 1931 – 1936 rozkwitała w porównaniu z innymi republikami sowieckimi. – podkreślał Wieczorkiewicz.

Ławrientij Beria objął stanowisko szefa policji politycznej NKWD na przełomie 1938/1939 r., zajmując miejsce Nikołaja Jeżowa. – Wtedy rzeczywiście jego ręce spływają krwią czekistów i NKWD – mówił prof. Wieczorkiewicz. Historyk podkreślał, że “to byli najgorsi oprawcy z czasów Jeżowa”, a w tamtym czasach mordowano setki tysięcy ludzi w więzieniach śledczych.

Beria w czasie II wojny światowej nadzorował deportację setek tysięcy ludzi ze wschodniej Polski i z krajów nadbałtyckich. Był, również autorem rozkazu o rozstrzelaniu polskich oficerów w Katyniu. Jednak jak podkreśla prof. Wieczorkiewicz „nie był inicjatorem tych działań i wypełniał jedynie dyrektywy Stalina”

Czytaj dalej tu: 61 lat od śmierci Berii…

Polacy nie są jakimiś szczególnymi potworami

Z Janem Tomaszem Grossem rozmawiają Łukasz Pawłowski i Iza Mrzygłód

O polskiej wizji relacji polsko-żydowskich, szoku po dyskusji, którą wywołała publikacja jego książek, oraz o własnej drodze do zrozumienia wydarzeń z czasów wojny opowiada autor „Sąsiadów”.

Łukasz Pawłowski: Jak pan ocenia przemiany w opowieści o stosunkach polsko-żydowskich, jakie dokonały się w przeciągu ostatnich 25 lat? Z jednej strony mówi się o ogromnej pracy wykonanej przez polską elitę intelektualną w tej kwestii. Z drugiej jednak pojawiają się głosy, że właściwie nie wyszliśmy poza kilka myśli wyrażonych chociażby w pańskim tekście „Ten jest z ojczyzny mojej, ale go nie lubię”, „Tabu i niewinność” Aleksandra Smolara czy filmie dokumentalnym „Miejsce urodzenia” o losach rodziny Henryka Grynberga. Pytania w nich zawarte – o to czy Polacy w czasie wojny pomagali Żydom czy ich mordowali – powracają wciąż na nowo. Czy zatem cokolwiek się zmieniło?

Jan Tomasz Gross: Ogólnonarodowa dyskusja, jaka wybuchła po opublikowaniu „Sąsiadów”, była niezwykła. Nie tylko w Polsce, ale nigdzie indziej w powojennej Europie ta bardzo zawiła problematyka stosunku społeczeństw do Żydów w czasie okupacji nie została tak dogłębnie przemielona. W tym sensie Polska z pewnością jest wyjątkiem na tle brunatniejącej Europy.

Co tu się zmieniło? Można powiedzieć, że zmieniło się wszystko. Temat niezwykle istotny dla historii Polski, ale przez dekady całkowicie zmarginalizowany, czyli los 3 milionów obywateli polskich w czasie okupacji – a właściwie 3,5 miliona, bo trzeba wziąć pod uwagę również tych, którzy przeżyli – nagle wypłynął na wierzch. Wcześniej ta kwestia nie miała żadnego przełożenia na interpretację historii Polski. Stanowiła zagadnienie wydzielone, zewnętrzne, którym tylko od czasu do czasu zajmowali się pojedynczy badacze, zwykle z Żydowskiego Instytutu Historycznego. Po 2000 roku dokonała się w tej dziedzinie rewolucja kopernikańska. Obecnie historię Zagłady w Polsce pisze się w Polsce.

ŁP: Czego w takim razie dziś oczekuje pan od polskiej elity, skoro tak wiele już zrobiła?

To nie jest tylko sprawa polskiej elity, ale też całego społeczeństwa. Zanim pewne idee i pomysły, ostrzeżenia, które elita formułuje wsiąkną pod strzechy, potrzeba bardzo dużo czasu. Antysemityzm i stan rozwoju nauk historycznych są do pewnego stopnia od siebie niezależne. W którymś momencie to się zmieni, jednak to proces rozciągnięty w czasie.

Czytaj dalej tu: Polacy nie są….

Postęp i higiena

Zuza Ziółkowska, Rassenvermessung, 2014

Pojęcie postępu jako rozwoju, udoskonalenia, przejścia od niższego do wyższego etapu stanowiło jedną z podstaw światopoglądu encyklopedystów francuskich, myślicieli oświecenia oraz XIX-wiecznych pozytywistów. Było także elementem mitu założycielskiego nowoczesności – budowy nowego, lepszego świata.

Charakterystyczna dla początków poprzedniego stulecia wiara w postęp wyrażała się zarówno w manifestach artystycznych, jak i nazwach nowych prądów: futuryzm, konstruktywizm, suprematyzm czy neoplastycyzm. Związana z nimi nowoczesna architektura i design miały wpłynąć na zmianę nawyków i stylu życia mieszkańców miast – poprzez nową formę kształtować też nowego człowieka. Te utopijne idee załamały się w czasie kryzysu w dwudziestoleciu międzywojennym, a idea postępu i związanej z nim inżynierii społecznej została przejęta przez toczące się w systemach totalitarnych procesy dehumanizacyjne.

Prezentowana w Zachęcie wystawa „Postęp i higiena” poświęcona jest pułapkom modernizacji w kontekście wspólnej dla sztuki i nauki początków XX wieku idealistycznej wiary w postęp i możliwość „ulepszania”. Pomyślana została jako esej, który krytycznie analizuje związek idei modernizmu z takimi zjawiskami jak inżynieria genetyczna, eugenika czy badania nad czystością rasy, zwracając jednocześnie uwagę na ich wpływ na współczesny świat.

Wystawa składa się z prac artystów polskich i zagranicznych, zrealizowanych w różnorodnych mediach – malarstwo, instalacja, film czy fotografia – zaś kilka z nich zostało przygotowanych specjalnie na tę ekspozycję. Kontekst dla nich buduje materiał historyczny, w tym plakaty, zdjęcia archiwalne i dokumenty. Poprzez zestawienie prac współczesnych z dziełami z epoki, widz mierzy się m.in. z tematyką zdrowego społeczeństwa, eugeniki, inżynierii społecznej, higieny rasy, tożsamości narodowej, problemem „innego” i wykluczeniami czy wreszcie z chirurgią kosmetyczną i autokreacją. „Postęp i higiena” stawia pytania o to, co dziś pozostało z idei modernizmu i w jakim kierunku zmierza współczesna modernizacja.

Wystawie towarzyszy katalog z obszernym materiałem wizualnym i tekstami autorstwa prof. Zygmunta Baumana, prof. Moniki Płatek, prof. Piotra Juszkiewicza, ks. Adama Bonieckiego, dr. Mariusa Turdy oraz kuratorki Andy Rottenberg

Czytaj dalej tu: Postęp i higiena