Warszawa sprzedała Pekin

Warszawa sprzedała Pekin – Wirtualny Sztetl
Autor: Krzysztof Bielawski Źródło: www.gazeta.pl

Nie było łatwo. Urzędnicy z warszawskiego ratusza sześciokrotnie organizowali przetargi. Dopiero w ostatnich dniach udało się znaleźć nabywcę. Jeśli nikt nie podważy procedury przetargowej, nowym właścicielem zostanie firma Czerwone Maki, a do kasy miasta wpłynie 21 mln zł.

Nie chodzi tu oczywiście o stolicę Chin, ale o warszawską kamienicę u zbiegu ulic Złotej i Żelaznej. W 1899 r. wzniósł ją Wolf Krongold. To potężny, 5-piętrowy budynek. Umieszczona na dachu rzeźba starca i młodzieńca przy tarczy z datą 1899 stanowi alegorię przejścia w nowy wiek. Ze względu na rozmiary oraz liczbę mieszkańców, budynek potocznie nazywany jest „Pekinem”.

Kamienica od 2003 r. stoi opustoszała. Nie ma jednak ryzyka wyburzenia. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków, konserwator nie pozwala na istotne przebudowy oraz zmianę elewacji.

Pomimo zniszczeń z czasów wojny, w rejonie ulicy Żelaznej i jej przecznic wciąż znajduje się stosunkowo dużo XIX-wiecznych kamienic. Wiele z nich należało do żydowskich właścicieli. W latach PRL część dawnej zabudowy została zastąpiona blokami z wielkiej płyty, po 1989 r. niektóre stare budynki ustąpiły miejsca przeszklonym biurowcom i apartamentowcom.

Te stare kamienice są niestety bardzo zaniedbane. W 2007 r. pieczołowicie odrestaurowano budynek przy ul. Chłodnej 20, w którym mieszkał m. in. Adam Czerniakow – działacz społeczny, a w czasie wojny przewodniczący Judenratu. Dziś to miejsce wręcz ekskluzywne. Czy tak samo będzie z kamienicą Wolfa Krongolda?

Dziedzictwo materialne polskich Żydów to nie tylko synagogi, mykwy i cmentarze. To także budynki mieszkalne. W skali kraju są ich tysiące.

Chcę żyć – film dokumentalny

Frister urodził się w rodzinie żydowskiej. Po wybuchu II wojny światowej uciekł wraz z rodzicami do Krakowa, gdzie jego matka została zamordowana. Następnie trafił do obozu w Starachowicach, gdzie na dur brzuszny zmarł jego ojciec. Przeżył pobyt w obozach Mauthausen, Auschwitz oraz marsz śmierci do Mauthausen, gdzie doczekał wyzwolenia. Po dwuletnim leczeniu w szpitalu dla chorych na gruźlicę, wrócił do Polski i osiadł we Wrocławiu, gdzie pracował jako dziennikarz w „Słowie Polskim”. W 1952 r. został aresztowany za rzekomy sabotaż, a po zwolnieniu z aresztu śledczego skreślono go z listy uprawnionych do wykonywania zawodu dziennikarskiego. W maju 1957 r. wyemigrował do Izraela, zachowując obywatelstwo polskie. Przez 25 lat pracował w dzienniku „Haaretz”, z czego 14 lat jako redaktor naczelny magazynu weekendowego. Był szefem wydziału dziennikarstwa przy Uniwersytetu Bar-Ilan, a od marca 1990 r. do października 1991 r. dyrektorem brytyjskiego koncernu medialnego Maxwell Communication Corporation w Europie Wschodniej z siedzibą w Warszawie.

Dziedzictwo przyjmę od zaraz

Katarzyna Markusz

Seweryn Aszkenazy, polsko-żydowski biznesmen, który większość swego życia spędził w Stanach Zjednoczonych, od kilku lat pojawia się w polskich mediach oskarżając polskich Żydów o brak uczciwości. Jednym z dziennikarzy, którzy badają finanse gmin żydowskich jest Nissan Tzur. Ze sprawozdań finansowych Friends of Jewish Renewal in Poland, organizacji kierowanej przez Aszkenazego, wynika, że w ciągu ostatnich kilku lat przekazała ona Tzurowi przynajmniej 9 000 dolarów.

W 2003 r. do Krajowego Rejestru Sądowego wpisano Fundację “Dziedzictwo i Odrodzenie”. Siedzibą fundacji jest Męćmierz w woj. lubelskim. Prezesem tej organizacji jest Zenon Stanisław Madzelan, a jego zastępcą Tomasz Pietrasiewicz. Pietrasiewicz to dyrektor Ośrodka Brama Grodzka – Teatr NN w Lublinie, odznaczony w 2008 r. Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Jest znanym działaczem i animatorem kultury, zasłużonym dla dialogu polsko-żydowskiego. Zenon Madzelan zaś jest wójtem gminy Borzechów (woj. lubelskie), również angażującym się w sprawy związane z żydowską kulturą i dziedzictwem. Pietrasiewicz po informacje w sprawie fundacji odsyła do Madzelana. Podobnie jak Seweryn Aszkenazy. Madzelan informuje mnie, że założycielem i podstawowym darczyńcą fundacji jest Seweryn Aszkenazy, a sama fundacja nie prowadzi działalności gospodarczej. – Zarządzana jest społecznie przez Zenona Madzelana – Prezesa i Tomasza Pietrasiewicza – Zastępcę Prezesa – wyjaśnia.

Pierwsza uchwała, jaką podjęła Fundacja zaczyna się od słów: “Ja Seweryn Aszkenazy (…) jako ustanawiający Fundację pod nazwą ‘Dziedzictwo i Odrodzenie’ z siedzibą w Kazimierzu Dolnym 24-210 Męćmierz 21 nadaję statut Fundacji (…).” W części “cele i zasady działania” tego statutu uwzględniono m.in.: “zarządzanie i administrowanie nieruchomościami stanowiącymi własność Gmin Żydowskich oraz współudział (…) z Gminami Żydowskimi w zakresie restytucji mienia żydowskiego.” Dlaczego niewielka fundacja z Kazimierza Dolnego chce zarządzać nieruchomościami i brać udział w restytucji mienia żydowskiego? – Fundacja nie zajmowała się sprawami restytucji mienia żydowskiego – podkreśla Zenon Madzelan. – W 2004 roku podjęła próbę przejęcia od Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Warszawie gruntu wraz z budynkiem synagogi w Kazimierzu Dolnym, aby realizować jak najpełniej cele statutowe. Spotkała się jednak z nieuzasadnioną odmową współpracy w tym zakresie ze strony Gminy.

Aszkenazy został członkiem GWŻ [Gminy Wyznaniowej Żydowskiej] w 2000 roku. Miał się wówczas zwrócić do władz GWŻ z propozycją udzielenia pożyczki, która miałaby zostać wykorzystana na rozpoczęcie i prowadzenie procesu restytucji. Ta propozycja została odrzucona. Wówczas postanowił zaangażować się w działalność Beit Warszawa.

– Czy to prawda, że proponował Pan GWŻ pożyczkę na przeprowadzenie procesu restytucji? – próbuję się dowiedzieć od Aszkenazego.

– Nie, nie jest to prawda. Prawdą jest, że Zarząd GWŻ zwrócił się do mnie o pożyczkę, którą byłem gotowy im udzielić – twierdzi.

Rozmowy na temat restytucji prowadzone z Aszkenazym pamięta obecny wiceprezes Zarządu GWŻ, Andrzej Zozula. – Rozmawialiśmy o różnych rzeczach, m.in. o ustawie dotyczącej restytucji, o tym, że nie możemy zacząć tego procesu głównie z powodu braku pieniędzy.

Pojawiła się propozycja udzielenia bezprocentowej pożyczki w wysokości 200 tys. dolarów. Aszkenazy miał przedstawić projekt umowy w tej sprawie. – Według dostarczonego przez niego projektu miał udzielić GWŻ nieoprocentowanej pożyczki w wysokości 200 tys. dolarów na pół roku. Zwrot miał być zabezpieczony prawami do roszczeń do nieruchomości w różnych miejscowościach. W przypadku niemożności zwrotu pożyczki w tym terminie, miała być ona oprocentowana w wysokości 3 proc. miesięcznie. Nie zgodziliśmy się na to i na tym sprawa się zakończyła – mówi Zozula.

6 stycznia 1991 r. Los Angeles Times opublikował artykuł o hotelarzu, który ma problemy z zapłaceniem należnego miastu podatku wynoszącego 700 000 dolarów [link]. Biznesmen nazywał się Severyn Ashkenazy, a urzędnicy obawiali się, że może zbankrutować. Według gazety Ashkenazy był winien West Hollywood tak dużą sumę w związku z podatkiem wynikającym z “obłożenia” prowadzonych przez niego siedmiu hoteli w tym mieście. Urzędnicy rozważali, w przypadku braku uregulowania płatności, wniesienie pozwu przeciwko Ashkenazemu. Problemy Ashkenazy Enterprises Inc. zostały ujawnione kilka miesięcy wcześniej. Jak podał LA Times, kilka czeków wystawionych przez tę firmę unieważniono, inne nie zostały honorowane z powodu braku środków na koncie. Gazeta ujawniła wtedy, że to nie pierwsze problemy finansowe Ashkenazego. W 1986 ogłosił bankructwo, ale udało mu się sprzedać swoją firmę wierzycielom z Illinois. “Wydaje mi się, że on [Ashkenazy] nie zajmuje się swoimi sprawami zbyt dobrze,” mówił wówczas burmistrz West Hollywood John Heilman. “Pojawia się problemem kiedy musi zapłacić pieniądze.”

– Czy informacje podane w tym artykule są prawdziwe? Czy spłacił Pan 700 000 dolarów zaległych podatków? – zapytałam Seweryna Aszkenazego.

– Prawda, już dawno zostało to uregulowane – odpowiedział.

Czytaj dalej tu: Dziedzictwo przyjmę…