NGO Monitor przeanalizował dokumenty pochodzące z Mechanizmu Bezpieczeństwa Wewnętrznego Gazy (ISM), oficjalnego organu działającego w ramach Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Bezpieczeństwa Narodowego Hamasu (MoINS – więcej szczegółów o MoINS i jego strukturze w Aneksie). Dokumenty (w języku arabskim) zostały odtajnione przez Siły Obronne Izraela (IDF) i są publicznie dostępne. Oba dokumenty – z lutego i marca 2020 roku – zawierają niemal identyczne treści, skupiając się na zagrożeniach, jakie dla rządów Hamasu i jego interesów bezpieczeństwa mają stanowić zagraniczne organizacje pozarządowe obecne w placówkach medycznych w Gazie.

Dokument z lutego 2020 r. to wewnętrzna nota przygotowana przez Oddział ds. Stowarzyszeń Zagranicznych ISM, skierowana do dyrektora Departamentu ds. Działalności Zagranicznej, Aqida (stopień pułkownika w Hamasie) Aymana Rouqi, znanego pod pseudonimem „Abu Islam”. Departament ten odpowiada za nadzór nad międzynarodowymi NGO i instytucjami rządowymi, w tym agendami ONZ, oraz za egzekwowanie polityki Hamasu wobec tych podmiotów w Gazie. Z kolei dokument z marca 2020 r. to nota wewnętrzna, której autor nie jest znany, skierowana do zastępcy dyrektora generalnego Sektora Wywiadu ISM, Aqida Abu Rabi. Sektor ten zajmuje się działalnością wywiadowczą i kontrwywiadowczą, w tym rekrutacją informatorów. Od połowy 2022 roku Oddział ds. Działalności Zagranicznej (wcześniej Departament) podlega właśnie temu sektorowi. Oba dokumenty służą koordynowaniu decyzji dotyczących NGO przez Ministerstwo Zdrowia Hamasu, zgodnie z wytycznymi i interesami aparatu bezpieczeństwa organizacji.

Co więcej – jak opisują przywołane dokumenty – Hamas ściśle kontroluje działalność zagranicznych organizacji medycznych. Obecność i wsparcie zagranicznego personelu medycznego przynosi Hamasowi szereg korzyści: umożliwia rozpowszechnianie propagandy dotyczącej liczby ofiar, a także pozwala Hamasowi uchylać się od odpowiedzialności za opiekę zdrowotną nad lokalną ludnością. Jednocześnie organizacja narzuca zagranicznym delegacjom medycznym szereg ograniczeń, kontrolując ich poruszanie się, wymuszając przestrzeganie polityki bezpieczeństwa oraz uniemożliwiając ujawnienie działań wojskowych prowadzonych wewnątrz placówek medycznych. Kontrola ta obejmuje m.in. zatwierdzanie personelu medycznego, wyznaczanie lokalizacji, w których NGO mogą działać, a także obecność funkcjonariuszy Hamasu towarzyszących zespołom medycznym podczas pracy. Organizacje działające w Gazie funkcjonują na warunkach narzuconych przez Hamas, co czyni je współodpowiedzialnymi za system wykorzystywania infrastruktury medycznej do ochrony działalności militarnej.

Niniejszy raport przedstawia sposób, w jaki Hamas wykorzystuje infrastrukturę medyczną w celach wojskowych oraz jak zarządza, ogranicza i podporządkowuje sobie zagraniczne organizacje medyczne. Opisuje system, w którym pomoc humanitarna zostaje zredukowana do narzędzia służącego realizacji celów organizacji terrorystycznej, ukrytej pod pozorem bezstronnej opieki zdrowotnej i pomocy humanitarnej.

Wojskowe wykorzystanie placówek medycznych przez Hamas

Hamas od lat systematycznie osadza elementy swojego aparatu wojskowego i bezpieczeństwa w placówkach medycznych, przekształcając szpitale w przestrzenie służące celom operacyjnym. Działania te obejmują umieszczanie personelu wojskowego, prowadzenie biur w szpitalach oraz wykorzystywanie infrastruktury NGO do bezpiecznej komunikacji i logistyki.

W dokumentach z lutego i marca 2020 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Hamasu (MoINS) jednoznacznie stwierdza, że placówki medyczne w Gazie nie są neutralnymi przestrzeniami, lecz stanowią kluczowy element sieci terrorystycznej Hamasu. Resort wyraża zaniepokojenie możliwością zbierania informacji przez „wrogie podmioty” w placówkach medycznych, ponieważ te „stanowią miejsca, w których gromadzeni są ranni członkowie oporu” – „pełniący wrażliwe funkcje w strukturze oporu” (podkreślenie w oryginale). MoINS opisuje także szpitale jako miejsca „zgromadzeń wielu dowódców ruchu [tj. Hamasu] i rządu w czasie eskalacji” (podkreślenie w oryginale).

Fragmenty i tłumaczenia ujawnionych dokumentów Hamasu

Hamas utrzymuje również fizyczną obecność wewnątrz budynków szpitalnych. Przykładowo, MoINS odnotowuje, że Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża (ICRC) „wybrał [na swoją siedzibę] skrzydło w szpitalu Al-Shifa, sąsiadujące z biurami ruchu [Hamasu]” (podkreślenie w oryginale). Resort informuje także, że Hamas posiada infrastrukturę do bezpiecznej komunikacji wewnątrz szpitali, w tym w przestrzeniach wykorzystywanych przez organizacje pozarządowe. Gdy MoINS wyraża obawy dotyczące zgody Ministerstwa Zdrowia na działalność organizacji pozarządowych bez konsultacji z aparatem bezpieczeństwa Hamasu, wskazuje, że „Lekarze bez Granic (MSF) Francja wybrali jedyny pokój w szpitalu Abu Yousef El-Najar, który posiada bezpieczne łącze telefoniczne wykorzystywane przez aktywność pozytywną, aby MSF mógł działać w nim oddzielnie.” „Pozytywna aktywność” to znany termin odnoszący się do Brygad Izz ad-Din al-Qassam.

Lista podmiotów wskazanych w dokumentach obejmuje inne NGO i agencje międzynarodowe oraz instalacje medyczne w Gazie, które podlegają rozkazom Hamasu: Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), MSF Belgia, MSF Hiszpania, Médecins du Monde (MDM) Francja, MDM Szwajcaria, MDM Hiszpania, Palestine Children’s Relief Fund (PCRF), Handicap (Francja), Karolinska Institutet (Szwecja), Physicians for Human Rights Israel (PHR-I), MAP-UK, Norwegian Aid Committee (NORWAC), Palestinian Medical Relief Society (PMRS), Save the Children, Al-Khebra Center (Palestyńskie), Yeryüzü Doktorları (Turcja), Gaza Community Mental Health Programme (Palestyńskie).

Te przykłady ukazują, w jakim stopniu Hamas zintegrował się z infrastrukturą medyczną w Gazie, przekształcając szpitale z chronionych przestrzeni humanitarnych w strategiczne zasoby pod pozorem medycznej neutralności.

Polityka Hamasu wobec zagranicznych NGO medycznych

Hamas postrzega obecność zagranicznych organizacji medycznych w systemie opieki zdrowotnej Gazy zarówno jako zasób, jak i zagrożenie dla bezpieczeństwa. Jak wskazano wcześniej, Hamas narzuca surowe ograniczenia zagranicznym delegacjom, aby zapobiec ujawnieniu militarnego wykorzystania szpitali.

Zgodnie z dokumentami MoINS, kluczowym problemem jest ryzyko, że delegacje zagraniczne mogą pozyskać informacje wywiadowcze lub odkryć działalność Hamasu w placówkach medycznych. Aby temu przeciwdziałać, Hamas wprowadza szczegółowe protokoły, ograniczające ruch, dostęp i operacje zespołów medycznych.

Zagraniczni pracownicy medyczni mogą przebywać tylko w ściśle określonych, zatwierdzonych wcześniej obszarach szpitali. MoINS podaje: „Ministerstwo Zdrowia (MoH) pozwala delegacjom medycznym poruszać się tylko w określonych miejscach, takich jak oddział przyjęć, działy specjalistyczne i sale operacyjne, ale zabrania im wchodzenia do właściwej części szpitala, w której się znajdują” (podkreślenie w oryginale). MoINS żąda także, by „delegacje medyczne nie były obecne, gdy w szpitalu znajdują się liderzy oporu, a zwykły personel Hamasu został o tym ostrzeżony.” Ponadto wyznaczone miejsca pracy NGO muszą znajdować się z dala od wrażliwych lokalizacji: „Miejsce dla tych stowarzyszeń powinno znajdować się poza głównym budynkiem kliniki lub szpitala i z dala od lokalizacji ruchu Hamasu, po uprzedniej zgodzie służb bezpieczeństwa” (podkreślenie w oryginale). Co więcej, „członkowie medyczni [Hamasu] z Gazy będą dołączać do przybywających delegacji, niezależnie od tego, czy pracują w szpitalach, czy w wyznaczonych lokalizacjach NGO” (podkreślenie w oryginale).

Aby w ogóle móc rozpocząć działalność, delegacje medyczne muszą przejść skomplikowany proces akceptacji. MoINS wymaga, by NGO składały wniosek zawierający m.in. CV lekarzy oraz uzasadnienie przyjazdu. W ramach koordynacji delegacji, „Ministerstwo Zdrowia, we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO), utworzyło zespół do spraw delegacji medycznych przybywających w nagłych przypadkach do Strefy Gazy.”

Nawet po przyznaniu zgody, delegacje są stale nadzorowane: „[Hamasowscy] funkcjonariusze bezpieczeństwa towarzyszą delegacjom medycznym w czasie ich przemieszczania się, by zapewnić przestrzeganie zasad i zapobiec ujawnieniu działań Hamasu.”

Pomimo humanitarnego charakteru pracy zagranicznego personelu i ich często przychylnego nastawienia wobec lokalnej ludności, MoINS traktuje te organizacje z głęboką podejrzliwością. NGO nie są postrzegane jako partnerzy w opiece zdrowotnej, lecz jako potencjalne zagrożenie wywiadowcze, ponieważ „wiele z usług, które świadczą, ma aspekt bezpieczeństwa – obejmują one osoby ranne w wyniku agresji okupanta i wypadków, głównie członków oporu lub aktywistów [działających w operacjach prowadzonych przez Hamas].”

W związku z tym Hamas zezwala NGO na działalność wyłącznie w warunkach pełnej kontroli i z dala od obszarów związanych z jego aparatem wojskowym i bezpieczeństwa. Jednocześnie organizacje te akceptują narzucone im ograniczenia.

Zakończenie

Przedstawione w raporcie wewnętrzne dokumenty Hamasu ukazują systematyczną strategię militaryzacji systemu opieki zdrowotnej w Gazie. Szpitale i placówki medyczne służą nie tylko leczeniu – są ośrodkami dowodzenia, miejscami gromadzenia się bojowników, strefami bezpieczeństwa dla rannych terrorystów oraz punktami komunikacji operacyjnej Hamasu. Aby chronić te działania, Hamas narzuca ścisłą kontrolę nad personelem organizacji medycznych i instytucji międzynarodowych, ogranicza ich dostęp, nadzoruje działalność i zmusza do działania zgodnie z dyrektywami bezpieczeństwa.

Sytuację dodatkowo komplikuje postawa zagranicznych NGO i instytucji, które funkcjonując pod restrykcjami Hamasu, narażają się na poważne zarzuty etyczne. Wiele z nich wciąż przedstawia się jako bezstronni aktorzy humanitarni, nie ujawniając faktycznego stanu rzeczy – udziału w systemie wykorzystywania przestrzeni medycznych przez Hamas. Nie informują o warunkach swojej działalności ani o powodach takiej polityki. Brak przejrzystości narusza podstawowe zasady niezależności i neutralności pomocy humanitarnej, a same organizacje stają się stroną w działaniach Hamasu.

Co więcej, publiczne komunikaty tych NGO często potępiają izraelskie działania wojskowe wobec szpitali, nie wspominając przy tym o obecności struktur wojskowych Hamasu w tych placówkach. Pomijając ten kluczowy kontekst – o którym mają wiedzę – przyczyniają się do fałszywego i wprowadzającego w błąd przekazu, przedstawiając szpitale jako wyłącznie cywilne obiekty i przyczyniając się do niesprawiedliwych oskarżeń wobec Izraela.

Aneks: Mechanizm Bezpieczeństwa Wewnętrznego Gazy

Mechanizm Bezpieczeństwa Wewnętrznego Gazy (ISM) to oficjalna jednostka podległa Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Bezpieczeństwa Narodowego Hamasu (MoINS).

Ministerstwo to kieruje policją oraz innymi służbami odpowiedzialnymi za inwigilację, kontrwywiad, tłumienie opozycji politycznej, obronę cywilną, kontrolę przejść granicznych, egzekwowanie prawa szariatu oraz administrowanie więzieniami. Po przejęciu kontroli nad Gazą w 2007 roku Hamas powierzył dowodzenie służbami bezpieczeństwa Brygadom Izz Ad-Din Al-Qassam.

ISM odpowiada za wykrywanie, zapobieganie i badanie przestępstw zagrażających bezpieczeństwu narodowemu i strukturom władzy. Zajmuje się również walką z szpiegostwem, ochroną liderów, reakcją na zagrożenia zewnętrzne, a także prowadzeniem informatorów i obroną przed cyberatakami.

W styczniu 2021 roku funkcję ministra spraw wewnętrznych i bezpieczeństwa narodowego objął Naser Maslah. Na miesiąc przed atakiem Hamasu z 7 października Maslah spotkał się z „przedstawicielami frakcji oporu w Gazie” – spotkanie to zorganizowała jednostka ministerialna ds. koordynacji frakcji w celu zacieśnienia współpracy z grupami terrorystycznymi, w tym z Hamasem i Palestyńskim Islamskim Dżihadem (PIJ).

Wcześniej (2016–2020) resortem kierował Tawfiq Abu Naim – czołowy członek Hamasu i jeden z założycieli jego skrzydła zbrojnego. Spędził ponad 20 lat w izraelskim więzieniu za zabójstwo palestyńskich kolaborantów.

Od stycznia 2025 do swojej śmierci w marcu 2025 roku ministrem był Mahmoud Abu Watfa – według wielu źródeł „czołowy dowódca Hamasu”.

Link do oryginału: https://ngo-monitor.org/reports/hamas-misuse-hospitals-docs/

NGO Monitor 10 września 2025