Ludobójstwo, którego nie ma i nie było.

Beata Lewkowicz

Beata Lewkowicz

Ludobójstwo nie oznacza po prostu wielkiej liczby ofiar. Nie oznacza wojny brutalnej, krwawej, wyniszczającej. Nie oznacza nawet wojny, w której ginie ogromna liczba cywilów. Wojna jest rzeczą straszną, ale czasem nie da się jej uniknąć, bo koszty pacyfizmu za wszelką cenę są nie do przyjęcia.

W prawie międzynarodowym ludobójstwo ma konkretne i ściśle zdefiniowane znaczenie. Nie jest potocznym określeniem, które każdy może sobie interpretować w sposób najbardziej wygodny dla swoich celów. Konwencja ONZ z 1948 roku mówi o czynach dokonanych z zamiarem zniszczenia w całości lub w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej albo religijnej jako takiej. Kluczowe jest tu słowo zamiar.

Twórcy konwencji pilnowali, żeby pojęcia „ludobójstwo” nie rozszerzać nadmiernie. Już w chwili jej powstania pojawiały się próby, żeby zdefiniować je szerzej, przyporządkowując mu wypędzenia, rozpad struktur społecznych, terroryzm, rozmaite formy przemocy politycznej. ONZ te próby odrzuciła właśnie dlatego, żeby nie zostało w przyszłości użyte instrumentalnie. Gdyby nie postawiono tamy już wtedy, każde państwo mogłoby oskarżać inne państwa o ludobójstwo właściwie przy każdej wojnie.

Niestety, nie zapobiegło to manipulacjom. Zrobiono z tego pojęcia młot propagandowy na Izrael. Wystarczyło oskarżenie i automatycznie został on obwołany państwem zbrodniczym, jego siły zbrojne zostały nazwane armią ludobójczą, jego obywatele w myśl tej logiki stali się współwinni, a każdy, kto próbuje przywrócić precyzję definicji i dowodów, jest natychmiast oskarżany o usprawiedliwianie zbrodni. Właśnie tak działa ten mechanizm, wymyślony i dobrze naoliwiony jeszcze przez specjalistów z KGB.

Pojęcia ludobójstwa w oskarżeniach wobec Izraela zaczęto używać praktycznie od zarania jego państwowości. Początkowo Arabowie, później na pełnej petardzie robił tak ZSRR i jego akolici.

Od tamtej pory ten język stawał się coraz bardziej powszechny. Najpierw wszedł do obiegu akademickiego, potem do organizacji pozarządowych, a następnie do mediów i mediów społecznościowych. Pojawiła się szkoła niby-myślenia, według której ludobójstwo nie musi już oznaczać fizycznego niszczenia grupy z udowodnionym zamiarem, tylko może być „procesem strukturalnym”. Czyli nie musi istnieć plan, nie musi być jasnej intencji, nie muszą się zgadzać kryteria prawne. Wystarczy opowiedzieć historię o kolonializmie osadniczym, w którym wszystko, od 1948 roku po dzisiejszą Gazę, zostaje włączone w jeden ciągły proces „wymazywania”, tworząc cały ten użyteczny aparat pojęciowy, który teraz przejmują aktywiści, Amnesty i połowa internetu.

Od lat przygotowywano podatny grunt, na którym każde oskarżenie wobec Izraela przyjmowało się i rozrastało do niebotycznych rozmiarów. Machina była gotowa do użycia i została uruchomiona natychmiast po 7 października 2023.

Zarzuty o ludobójstwo, już wcześniej wysuwane przez dziesiątki lat, przy każdej okazji – tylko czekały. Operacja była ewidentnie skoordynowana na skalę międzynarodową – media, demonstracje, uniwersytety. Kulminacją tej propagandowej hucpy jest sprawa wniesiona przez Republikę Południowej Afryki przeciwko Izraelowi w grudniu 2023 roku. To zresztą ruch politycznie genialny. Niepotrzebne są żadne dowody. Wystarczy po prostu samo oskarżenie.

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości nie orzekł, że Izrael popełnia ludobójstwo. Nie stwierdził tego. Nie potwierdził tego. Ale ponieważ sprawa została przyjęta do procedowania i ponieważ w przestrzeni publicznej nikt nie odróżnia proceduralnego etapu badania skargi od wyroku, błoto zostało rzucone i przykleiło się znakomicie. Na tym polega skuteczność tej operacji. Wyrok może zapaść po latach, kontekst może się całkowicie zmienić, ludzie mogą już nie pamiętać, czego dotyczyła sprawa, ale słowo „genocide” już weszło do obiegu i zaczęło żyć własnym życiem.

Jawne, ewidentne i oczywiste związki RPA z rosyjską, pochodzącą jeszcze z czasów ZSRR propagandą i źródłami finansowania, członkostwo wespół z Rosją w BRICS wydają się być dla ludzi rzucających i powielających oskarżenia wobec Izraela całkowicie nieistotne i wręcz niewidzialne.

Trwające od dekad próby rzucenia na Izrael oskarżenia o ludobójstwo w oderwaniu od jakichkolwiek definicji, dowodów czy faktów, w które wielokrotnie zamieszani byli politycy i prawnicy pochodzący z RPA układają się w powtarzalny wzór.

Emocjonalnej, niedokształconej i antysemickiej tak zwanej opinii publicznej oraz przekupnym lub po prostu głupim dziennikarzom całkowicie umyka podstawowy fakt, że w ramach Konwencji ONZ o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa każde państwo, będące jej stroną może oskarżyć inne państwo, również będące jej sygnatariuszem – o ludobójstwo. Stać się tak może na podobnej zasadzie jak ta, mająca zastosowanie, gdy dowolny członek społeczeństwa – nazwijmy go obywatelem X – zgłosi się na policję, oskarżając sąsiada Y o kradzież złotego nocnika odziedziczonego po prababce.

Ów dowolny obywatel X nie musi udowadniać, że taki nocnik kiedykolwiek posiadał, że kradzież miała w ogóle miejsce ani że dokonał jej właśnie sąsiad Y. Cały ciężar dowodowy spoczywa na policji, która w toku swoich czynności może wykazać, że rzekomo poszkodowany całą sprawę sobie wymyślił.

Ale uwaga – i to jest najważniejsze – policja nie może mu odmówić prawa złożenia zawiadomienia o możliwości popełnienia przestępstwa.

I dokładnie tak samo musiał postąpić Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości. Musiał przyjąć, że w warunkach wojny zarzut ludobójstwa może być „plausible”, wiarygodny, a raczej na tyle nie absurdalny, że może podlegać dalszemu badaniu.Gdyby obywatel X poszedł na policję i powiedział, że okradł go wytresowany przez sąsiada Y dinozaur, policja nie przyjęłaby takiego doniesienia, ponieważ zarzut byłby całkowicie niewiarygodny.

I dokładnie taką samą logiką kierował się Trybunał – uznał wyłącznie, że zarzut nie jest na poziomie oczywistej fantazji. Nie oznacza to potwierdzenia ludobójstwa.

W przestrzeni publicznej to rozróżnienie zostało całkowicie zignorowane. Sam fakt przyjęcia sprawy został uznany za dowód winy. W końcu w grę wchodził Izrael, co oznacza, że każde oszczerstwo jest wiarygodne. Proces potrwa pewnie pięć do dziesięciu lat i w momencie, kiedy dojdzie do jakiejkolwiek konkluzji, nikogo to już nie będzie interesowało. Liczy się tylko obrzucenie Izraela błotem TERAZ i to, żeby się przykleiło trwale i w widocznym miejscu.To idealna forma współczesnej propagandy. Nie trzeba niczego ostatecznie udowodnić. Wystarczy wytworzyć atmosferę. Wystarczy, że media, aktywiści i celebryci będą to słowo powtarzać tysiąc razy dziennie. Wystarczy, że Francesca Albanese napisze o 186 tysiącach ofiar, powołując się na fantazmatyczne spekulacje z The Lancet. Wystarczy, że Al Jazeera, The Guardian, Middle East Eye i konta na TikToku powielą tę liczbę dalej. Wystarczy hasło: „To nie jest skomplikowane. To jest ludobójstwo.” Cały jego sens polega na tym, żeby wyłączyć myślenie. Bo jeśli to nie jest skomplikowane, to nie trzeba już analizować prawa, zamiaru, definicji, intencji ani działań Hamasu, Karty Hamasu, 7 października, rakiet, tuneli, zakładników, wojny miejskiej, używania szpitali i szkół jako osłony, kobiet i dzieci jako żywych tarcz oraz roli Iranu, Hezbollahu, Huti. Niczego już nie trzeba, bo wystarczą pierwotne emocje.A przecież to wszystko jest właśnie skomplikowane.Izrael prowadzi brutalną wojnę z organizacją, która jawnie deklaruje chęć jego zniszczenia, ukrywa swoich ludzi i broń wśród cywilów, wykorzystuje szpitale, szkoły i meczety jako element infrastruktury wojennej, zamienia własną ludność w tarczę i jednocześnie wie, że każde uderzenie odwetowe będzie pracowało na rzecz propagandowego przekazu. Można dyskutować o proporcjonalności. Można krytykować konkretne decyzje wojskowe. Można oceniać błędy, zaniedbania, a nawet możliwe zbrodnie wojenne. Ale nie można bezkarnie skakać od słów „dużo cywilów zginęło” do „to ludobójstwo”, jakby między jednym a drugim nie istniała żadna różnica.

Istnieje. I jest zasadnicza.

Jeżeli celem Izraela byłoby rzeczywiście zniszczenie Palestyńczyków jako grupy, mielibyśmy do czynienia z innym rodzajem działań, innym językiem operacyjnym, inną logiką wojskową i innym wzorcem zachowania. Tymczasem to, co nawet najbardziej krytyczne raporty najczęściej opisują, jest sporem o proporcjonalność, o środki wojenne, o charakter celów, o ochronę cywilów, o blokadę, o odpowiedzialność za skutki wojny. I chociaż są to bardzo trudne kwestie, nadal nie są automatycznie składowymi ludobójstwa. Gdy w 2009 roku raport Goldstone’a formułował zarzuty wobec Izraela po Operacji Płynny Ołów, mówił o możliwych naruszeniach prawa wojennego. Gdy podobne rzeczy opisuje Amnesty w 2024 roku, nagle mamy już nie zbrodnie wojenne, tylko ludobójstwo. Nikt nie odkrywa tutaj nowych faktów, po prostu przyklejana jest inna etykietka.Muszę na marginesie przypomnieć – po raz kolejny – że populacja Arabów palestyńskich wzrosła w latach 1948-2026 od poziomu 1,2 mln do 5,9 mln (strefa Gazy oraz Judea i Samaria czyli tzw. Zachodni Brzeg), a więc czterokrotnie. A więc Izrael, tak skuteczny w wielu dziedzinach, okazał się być całkowitym partaczem, jeżeli chodzi o „ludobójstwo”.Widać, jak bardzo samo to pojęcie zostało zniekształcone od czasów Lemkina, który tworzył termin „genocide”, mając przed oczami próbę fizycznego wyniszczenia narodu żydowskiego. Konwencja ONZ zawęziła to pojęcie jeszcze bardziej, właśnie po to, by nie można go było nadmiernie rozwlekać.

Tymczasem dzisiaj obserwujemy ruch odwrotny. Rozciąga się definicję tak szeroko, że staje się ona pojemnikiem na każdą polityczną obsesję. W efekcie „ludobójstwo” odmienia dziś przez przypadki każdy, od skrajnej lewicy po skrajną prawicę, od aktywistów NGO po celebrytów, od ludzi całkowicie niewykształconych po profesorów, którzy dawno już porzucili rygor prawa na rzecz rygoru ideologii.

Najgroźniejsze w tym wszystkim jest jednak to, że takie oskarżenie coraz częściej nie zatrzymuje się na państwie Izrael, ale rozszerza się na Żydów jako takich. Pojawia się narracja, że Żydzi wszyscy są w to zamieszani, że żydowskie lobby steruje rządami zachodnimi, że oskarżenie o antysemityzm jest cyniczną metodą zamykania ust wszelkim krytykom, że Izrael „oszukuje świat”, a Żydzi mu w tym pomagają. Czyli klasyczne tropy antysemickie, tylko dla niepoznaki wyrażone w języku praw człowieka. I to jest może najbardziej obrzydliwy sukces całej tej operacji. Stary antysemityzm wraca dziś w nowoczesnym kostiumie NGO, prawa międzynarodowego i postkolonialnej teorii.

Więc po raz kolejny, i kolejny, i kolejny trzeba to powtórzyć – Izrael NIE popełnia ludobójstwa. Można oskarżać go o różne rzeczy, można spierać się o metody wojny, można wskazywać błędy, tragedie i okrucieństwo tej wojny. Ale słowo „ludobójstwo” zostało tu użyte jako narzędzie delegitymizacji, moralnego unicestwienia i politycznej mobilizacji przeciwko Izraelowi. I ta akcja była przygotowywana latami, w ONZ, na uniwersytetach, w ruchu BDS, w organizacjach pozarządowych, w mediach społecznościowych i w mediach głównego nurtu. Dziś zbiera żniwo. Ludzie powtarzają ten slogan jak echo, bo jest łatwy, emocjonalny i daje im poczucie moralnej wyższości.

W tym sensie powielanie oskarżeń Izraela o ludobójstwo w zaskakujący sposób łączy osoby które prawdopodobnie nie podałyby sobie ręki przy innej okazji. A jednak trzeba spojrzeć w prawdzie w oczy – pełna dobrych chęci Agnieszka Holland, stwierdzająca u płonącej rewolucyjnym ogniem Iwony Wyszogrodzkiej, że „moim zdaniem to jest ludobójstwo” i Konrad Berkowicz, krzyczący z sejmowej mównicy o ludobójczym Izraelu, Mariusz Szczygieł, piszący o izraelskim ludobójstwie (z gwiazdkami zamiast trzech środkowych liter, bo „zasięgi”) i nikomu nie znany Jan Kowalski, piszący komentarz w grupie zwolenników Konfederacji o „ludobójczych pejsach” – wszyscy są członkami tego samego klubu – czy tego chcą, czy nie chcą.

Nie są w w tym aż tak oryginalni, przed nimi byli inni, made in USSR.

Aby bronić Porozumień Abrahamowych, Trump musi najpierw bronić ZEA

Robert Williams
Tłumaczenie: Andrzej Koraszewski

Administracja Trumpa musi zwrócić na to szczególną uwagę: Zjednoczone Emiraty Arabskie nie są jedynie kolejną monarchią Zatoki Perskiej ani kolejnym partnerem energetycznym. Są jednym z najczytelniejszych przykładów w świecie arabskim kraju, który świadomie wybrał modernizację zamiast ideologicznej stagnacji oraz rozwój zamiast starej polityki resentymentu. Na zdjęciu: Na zdjęciu: Prezydent USA Donald J. Trump spotyka się z prezydentem Zjednoczonych Emiratów Arabskich, szejkiem Mohamedem bin Zayedem, 15 maja 2025 r. w Abu Zabi. (Zdjęcie: Win McNamee/Getty Images)

Gdy prezydent Zjednoczonych Emiratów Arabskich, szejk Mohamed bin Zayed, odwiedził 6 marca w szpitalu ofiary niedawnych ataków, zrobił coś więcej niż tylko okazał współczucie. Przekazał przesłanie swojemu narodowi, regionowi i światu. Powiedział rannym i ich rodzinom, że ci, którzy mieszkają w Emiratach, są “wśród swojej rodziny w ZEA”. W swoich pierwszych publicznych komentarzach po atakach dał również jasno do zrozumienia, że jego kraj “nie jest łatwą zdobyczą”. Nie była to jedynie empatia. Była to doktryna: jego państwo zamierza bez przeprosin opowiedzieć się po stronie otwartości. Cena, jaką jego kraj zapłacił za jego wybitne przywództwo, była niezwykle wysoka.

Administracja Trumpa musi zwrócić na to szczególną uwagę: Zjednoczone Emiraty Arabskie nie są jedynie kolejną monarchią Zatoki Perskiej ani kolejnym partnerem energetycznym. Są jednym z najczytelniejszych przykładów w świecie arabskim kraju, który świadomie wybrał modernizację zamiast ideologicznej stagnacji oraz rozwój zamiast starej polityki resentymentu. W regionie zbyt często naznaczonym przez milicje i rewolucyjny sekciarski radykalizm Emiraty wybrały państwowość i postęp. Wybrały budować, a nie palić. Ten wybór właśnie sprawia, że są tak ważne — i właśnie dlatego są tak groźne dla sił żyjących z chaosu.

Ten wybór stał się oczywisty w 2020 roku, gdy ZEA podpisały z Izraelem Porozumienia Abrahamowe. Porozumienie formalnie ustanowiło pokój, stosunki dyplomatyczne oraz pełną normalizację między oboma państwami. Jego znaczenie wykraczało daleko poza samą dyplomację. ZEA złożyły strategiczną deklarację, że przyszłość Bliskiego Wschodu nie musi być budowana na odrzuceniu i niekończącej się konfrontacji. Może być budowana na współpracy, handlu, wymianie technologicznej oraz nowej architekturze regionalnej. ZEA nie traktowały pokoju jako symbolu. Traktowały pokój jako strategię dla współczesnego świata.

To właśnie to zerwanie z przeszłością sprawiło, że ZEA stały się celem. Irański reżim i jego pełnomocnicy doskonale rozumieją, co reprezentują Emiraty. Pewny siebie kraj arabski z muzułmańską większością, który przyjmuje nowoczesne rządy, przyciąga inwestycje, ściśle współpracuje ze Stanami Zjednoczonymi i zawiera pokój z Izraelem, jest żywym zaprzeczeniem całej ich wizji świata. Ideologiczny projekt Teheranu opiera się na przekonaniu regionu, że godność można osiągnąć jedynie poprzez bojowość i trwałą wrogość. ZEA dowodzą czegoś przeciwnego. Pokazały, że suwerenności można bronić bez fanatyzmu, a dobrobyt można budować poprzez pokój zamiast niekończącej się wojny. Dlatego ataki na ZEA nie są jedynie atakami na państwo. Są atakami na model pokojowego współżycia

Administracja Trumpa musi zrozumieć, że ochrona ZEA nie jest tylko gestem solidarności z sojusznikiem. Jest konieczna, jeśli Stany Zjednoczone chcą zachować jakikolwiek poważny, proamerykański porządek na Bliskim Wschodzie. Kraj, który zawarł pokój z Izraelem, odrzucił ekstremizm, inwestował w stabilność i związał się strategicznie z Waszyngtonem, nie może być atakowany bez znaczącej odpowiedzi.

Choć konfrontowanie się z Iranem jest bardzo doceniane, potrzeba zrobić więcej. Bez jednoczesnej ochrony swoich sojuszników w regionie każdy przyjaciel i wróg wyciągnie ten sam wniosek: amerykańskie gwarancje obowiązują tylko wtedy, gdy jest to wygodne. Taki pogląd zagroziłby nie tylko ZEA. Osłabiłby wiarygodność i przyszłość samych Porozumień Abrahamowych.

Prezydent Donald Trump bez wątpienia dostrzega to wyraźnie: jego niezwykłe Porozumienia Abrahamowe pozostają jednym z najważniejszych osiągnięć strategicznych nie tylko tego stulecia, ale całej historii. Biały Dom ogłosił w maju 2025 r., że Trump zapewnił ponad 200 miliardów dolarów nowych umów między USA a ZEA, jednocześnie przyspieszając wcześniej uzgodnione dziesięcioletnie ramy inwestycyjne ZEA w Stanach Zjednoczonych o wartości 1,4 biliona dolarów. Zobowiązania te dotyczyły sektorów kluczowych dla przyszłości świata, w tym infrastruktury sztucznej inteligencji, półprzewodników, energii, produkcji przemysłowej, biotechnologii oraz technologii związanych z obliczeniami kwantowymi. ZEA są poważnym partnerem inwestującym w amerykańską siłę, amerykański przemysł i amerykańską przewagę technologiczną.

Dane handlowe dodatkowo to potwierdzają. Według Biura Przedstawiciela Handlowego Stanów Zjednoczonych łączna wartość handlu towarowego między USA a ZEA wyniosła w 2025 r. 39 miliardów dolarów. Amerykański eksport do ZEA osiągnął 31,4 miliarda dolarów, podczas gdy nadwyżka handlowa USA w handlu towarowym z Emiratami wyniosła 23,8 miliarda dolarów. Mówiąc prościej: ZEA wyraźnie chętnie wspierają amerykański przemysł, amerykański eksport i amerykańską siłę gospodarczą, lecz taki kraj nie powinien zastanawiać się, czy Stany Zjednoczone nadal uważają go za wartościowego sojusznika.

Obrona ZEA jest zatem całkowicie zgodna z realistyczną strategią amerykańską. Stany Zjednoczone nie pomagały w zawarciu Porozumień Abrahamowych po to, by patrzeć, jak ich najodważniejszy arabski partner staje się odsłoniętym celem. Poważna polityka nie wymaga lekkomyślnej eskalacji ani sentymentalnej retoryki. Wymaga powagi: ściślejszej koordynacji wywiadowczej, silniejszej zintegrowanej obrony powietrznej i przeciwrakietowej, bardziej zdecydowanego odstraszania wobec irańskiej agresji i działań pełnomocników oraz jednoznacznej publicznej deklaracji, że Stany Zjednoczone zdecydowanie stoją po stronie państw, które wybierają pokój zamiast terroru i sojusz z USA zamiast rewolucyjnego szantażu. To nie jest dobroczynność wobec Abu Zabi. To obrona interesów Ameryki oraz regionalnej równowagi korzystnej dla Stanów Zjednoczonych.

Alternatywa jest znacznie bardziej niebezpieczna. Jeśli Emiraty pozostaną bez ochrony, sygnał dla regionu będzie druzgocący. Powie każdemu reformatorowi, każdemu pragmatykowi i każdemu rządowi rozważającemu bliższe związki z Waszyngtonem, że wybór pokoju przynosi prestiż, ale niekoniecznie ochronę. Powie Iranowi i jego pełnomocnikom, że najodważniejszy arabski partner Porozumień Abrahamowych może zostać dotkliwie uderzony. I powie wrogom pokoju, że Ameryka jest gotowa chwalić nowy Bliski Wschód w przemówieniach, lecz niekoniecznie go bronić w czasie kryzysu.

ZEA mają znaczenie, ponieważ dokonały wyboru, którego w tamtym czasie nikt inny się nie odważył podjąć. Odrzuciły politykę gniewu i fałszywy romantyzm “oporu”. Odrzuciły stare kłamstwo, że świat arabski musi wybierać między dyktaturą, teokracją a upadkiem. Zamiast tego wybrały tolerancję, rozwój i pokój z Izraelem — nie z naiwności, lecz dlatego, że pokój jest jedynym trwałym fundamentem, na którym poważne państwa mogą budować dobrobyt i siłę.

Trump powinien powiedzieć — i udowodnić — coś bardzo prostego: Ameryka stoi po stronie państw, które budują, a nie reżimów, które niszczą; po stronie rządów zawierających pokój, a nie ruchów gloryfikujących przemoc; po stronie tych, którzy rozwijają nowoczesność, a nie tych, którzy cofają region w stronę fanatyzmu.

Aby bronić Porozumień Abrahamowych, Trump musi bronić ZEA.

Król Karol III: Elżbieta II byłaby głęboko zaniepokojona obecnymi czasami

bjn/ akl/

Król Karol III. Fot. PAP/EPA/TOLGA AKMEN

Elżbieta II byłaby głęboko zaniepokojona czasami, w których żyjemy, ale wierzyła, że dobro zawsze ostatecznie zwycięży – powiedział brytyjski król Karol III w nagraniu wideo opublikowanym z okazji przypadającej we wtorek setnej rocznicy urodzin swojej matki.